Кіріспе

Төменде ұлттық немесе әлемдік деңгейде назар аударған жеке аюлардың тізімі келтірілген:

Актерлер

Барт аю, Алясканың Кодиак аюының еркегі, 1988 жылғы жабайы табиғат драмасы «Аю» фильмінде басты рөлді ойнады. 1980 жылдан 2000 жылы қайтыс болғанға дейін ол «Ақ тіс», «Күздегі аңыздар», «Шет» және тағы да басқа көптеген фильмдерде ойнады, сонымен қатар «Аюлардың Джон Уэйн» деп аталды. Барт-Аю 2 (алғашқы Барт-Аюдың құрметіне аталған, сондай-ақ «Кішкентай Барт» деп те аталады), ішкі Алясканың қоңыр аюы, «Аяқталмаған өмір», «Жабайыға», «Біз зоопарк сатып алдық» сияқты бірнеше фильмдерде, сондай-ақ «CSI», «Scrubs» және «Game of Thrones» телешоуларында пайда болды. Ол және оның қарындасы Honey Bump Animal Planet арнасында «Гризлидің бойына өсуі» және «Гризлидің бойына өсуі 2» деректі фильмдерінде де көрсетілді. Бонкерс, 650 фунт салмақты американдық қара аю, «Жұңли кітабы: Мауглидің оқиғасы» және «Жігіт Бен» (2002) және «Жігіт Бен 2» фильмдерінде «Жігіт Бен» рөлінде ойнады. Бонкерс 2004 жылы «Винни есімді аю» фильмінде Майкл Фассбендер Кольбурн рөлінде ойнаған ересек Винни рөлінде түсті. Ол «Black Bear Casino Resort» жарнамасында да болды. Бозо, Кодиак аюының анасы, 1977-1978 жылдар аралығында NBC телехикаясы «Гризли Адамстың өмірі мен уақыты» сериалында ойнады. Ол «Бенджамин Франклин», яғни «Бен» рөлін ойнады, ол «Гризли Адамстың» (Дэн Хаггерти ойнады) серігі болды. Ол сондай-ақ «Гризли түні» (1966) және «Гризлилердің патшасы» (1970) фильмдерінде де ойнады. Броди, Кодиак аюының еркегі, көптеген фильмдерде, телешоуларда, жарнамаларда және баспа жарнамаларында пайда болды. Ол жануарлар дүниесін суретке түсірушілермен жұмыс істеді және National Geographic журналының мұқабасында болды. Броди және оның иесі Джефф Уотсон АҚШ-тың барлық аймақтарында аюлар мен қауіпсіздік туралы білім беру бағдарламаларын өткізді. Бруно, американдық қара аюының еркегі, 1967 жылы түсірілген «Жай ғажайып» фильмінде «Бен» рөліндегі басты аю актері болды, содан кейін 1967-1969 жылдар аралығында АҚШ телехикаясы «Жай Бен» фильмінде ойнады. 1968 жылы ол фильм мен сериалдағы жұмысы үшін екі PATSY сыйлығын жеңіп алды. Кейіннен ол 1972 жылы «Судья Рой Биннің өмірі мен уақыты» фильмінде Пол Ньюменмен бірге «Күзет аю» рөлінде ойнағаны үшін жағымды пікірлер алды. Шотландияда тұтқында туған және бастапқыда күрес аюы ретінде оқытылған Геркулес, британдық балалар теледидарының тұрақты жұлдызы болды және Джеймс Бондтың «Октопусси» фильмінде пайда болды. 1980 жылы Шотландияда Kleenex жарнамасын түсіріп жатқанда өзінің жаттықтырушысы және иесі Энди Робиннен қашып кеткен кезде ол жаңалықтарға айналды. Брутус, табиғаттанушы және тележүргізуші Кейси Андерсонның серігі, Андерсонмен бірге Nat Geo деректі телехикаялар сериясы «Экспедиция жабайы табиғатқа» қатысты. Брутус екі көркем фильмде кішігірім рөлдер ойнады, «Iron Ridge» (2008) және «Pretty Ugly People» (2008), сондай-ақ көптеген білім беру аюлары туралы бейнелерде пайда болды. Рэнди Миллер оқытқан гризли аюы Рокки 2008 жылы «Semi Pro» фильмінде «Dewey the Killer Bear» рөлінде ойнады, онда ол Уилл Ферреллдің дублерімен күресті. 2008 жылдың 22 сәуірінде Рокки жаттықтырушы Степан Миллерді екі адам жарнамалық видео үшін аюмен күресу трюгін түсіріп жатқанда өлтірді. Өлім жазатайым оқиға деп танылды және Роккиге шектеулермен өмір сүруге рұқсат берілді. Whopper, Кодиак аюының еркегі, «Anchorman: The Legend of Ron Burgundy», «Grizzly Falls», «Air Bud: Golden Receiver», «Grizzly Mountain-ге қашу» және «Соңғы аулаушы» сияқты фильмдерде пайда болды. Ол артқы аяқтарымен тұрып, симуляциялық күркірегеніндей қорқынышты аю әрекетімен танымал.

Күршікшілер мен орындаушылар

Геркулес, шотландтық күресші Энди Робинге тиесілі және оны жаттықтырған еркек гризли аюы, актер ретінде танылмас бұрын Ұлыбритания күрес аренасында өнер көрсеткен. Сакерсон – Елизавета заманындағы аю бақшаларында қолданылған ең танымал аю. Әңгімеге қарағанда, бірақ бұл күмәнді, Сакерсон немесе оған ұқсас аю «Қысқы ертегідегі» аю рөлін орындаған болуы мүмкін. Террибел Тед – канадалық күресші Дейв Маккини жаттықтырған, Канададан келген еркек американдық қара аю. 1950 жылдардан 1970 жылдарға дейін Солтүстік Американың әртүрлі жарнамаларында тұрақты түрде күрескен. Виктор – күресуші аю, канадалық еркек американдық қара аю (кейбір дереккөздерде Алясканың қоңыр аюы деп көрсетіледі), американдық күресші Туффи Трусделл жаттықтырған. 1950 жылдардың соңынан бастап Солтүстік Американың әртүрлі жарнамалары үшін күресті, сондай-ақ ABA ойындары, спорттық шоулар мен жәрмеңкелерде көрермендерге таныс болды. Виктор сонымен қатар «The Ed Sullivan Show» және «The Tonight Show Starring Johnny Carson» сияқты бірнеше телешоуларға қатысты, ал 1969 жылы Клинт Иствуд пен Ли Марвинмен бірге «Paint Your Wagon» фильмінде түсті. Алғашқы Виктор 1970 жылдардың ортасында жүрек талмасынан қайтыс болды, ал бірнеше аюға иелік еткен және оларды жаттықтырған Трусделл оның есімін басқа аюға беріп, 1980 жылдардың ортасына дейін осы өнерді жалғастырды. Трусделлде «Виктор» есімімен жұмыс істеген бірнеше аю болған болуы мүмкін.

Маскоттар

Hotfoot, кейіннен Smokey деп аталды, еркек американдық қара аю баласы, 1950 жылы Нью-Мексикодағы Капитан Гэп орман өрті кезінде табылған және 1944 жылы Реклама кеңесінің Руди Венделін жасаған Smokey Bear жарнама плакатының алғашқы нұсқасы болды. Touchdown – Корнелл университетінің ресми емес талисманы. Корнелл университетінің спорттық қауымдастығы 1915 жылдың күзінде осы қара аюдың баласын алған. Touchdown сол жылы Корнелл футбол командасының барлық ойындарында көрінді. Ойындар кезінде Touchdown баспалдаққа байланып, алаңның үй жағына шығуға мүмкіндік берілді. Ол әр ойын алдында гол тірегіне көтеріліп, жанкүйерлер үшін дәстүрге айналды. Бұл жыл Корнелл футбол командасының жеңіліссіз өткен алғашқы жылы болды, бұл жанкүйерлерге Touchdown жақсы белгі екеніне сендірді. Bruno II – 1921 жылдан 1928 жылға дейін Браун университетінің тірі талисманы болған еркек қоңыр аю. Bruno II – 1903 жылдан 1960 жылдарға дейінгі Helen сияқты тірі аю талисмандарының бірі. Кейіннен ол театр сахнасында қысқа ғана мансап жасады, онда рөл қозының орнына аюға бейімделді. Rocky (алғашқы аты Rakkasan) – Азиялық қара аюдың анасы. Оны Корея соғысы кезінде Жапонияның Кумамото қаласындағы зоопарктан 187-ші әуеде ұрыс жасаған полктің әскери қызметшілері 40 000 иенге (шамамен 111 доллар) сатып алған. Ол бес рет парашютпен секіріп, десантшы ретінде танылды және жаудың артиллериялық оғынан жарақат алғаннан кейін Құрметті жүрек орденімен марапатталды. 1954 жылы, 16 айлық шағында ол Чикагодағы Линкольн паркі зообағына жіберілді. Wojtek – еркек сириялық қоңыр аю. Оны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Иранда орналасқан польша армиясының бөлімшесі асырап алған. Wojtek-тің бөліммен бірге Мысырдан Италияға сапарға қатысуы үшін, ол польша армиясына қарапайым сарбаз ретінде қабылданып алынды. 1944 жылы Монте-Кассино шайқасына артиллериялық оқ-дәрілерді тасымалдауға қатысты. Соғыстан кейін ол Шотландияның Эдинбург зообағында өмір сүрді. Winnipeg – американдық қара аюдың анасы, ол Канаданың Онтарио қаласындағы пойыз тоқтағында Канада армиясының ветеринариялық корпусының (CAVC) әскери қызметшісі тарапынан алынған. Ол оны туған қаласы Виннипег, Манитобаның атымен атады. Ол CAVC талисманы болды және Англияға бөліммен бірге барды. Бөлім Францияға соғысқа ауысқанда, ол Лондон зообағына берілді, онда ол 1915 жылдан 1934 жылға дейін өмір сүрді. Winnipeg бүгінде А. А. Милннің классикалық балалар кітаптарындағы Winnie the Pooh кейіпкерінің атына шабыт бергенімен танымал.

Жолдас аюлар

Бенджамин Франклин, немесе "Бен", еркек гризли аюы, американдық таушы Джеймс "Гризли" Адамстың серігі болды және американдық мемлекет қайраткері және қоғамның негізін қалаушы Бенджамин Франклиннің құрметіне аталған. Брутус, еркек гризли аюы, табиғат зерттеушісі Кейси Андерсонның "жақын досы" болды және Андерсон құрған Монтана Гризли Энкоутер аюлар қапталында басқа аюлармен бірге өмір сүрді. Брутус кейде Андерсонның отбасымен бірге кешкі асын ішкен, тіпті Андерсонның үйлену тойында күйеу жігітінің жанында болды.

Жабайы аюлар

71-ші аю – Банф ұлттық паркінде мекендейтін сұр аю. Ол үш жасында белгіленді және парктегі камералар арқылы өмірінің соңына дейін бақыланды. Ол 2011 жылы Канада Ұлттық кино кеңесінің веб-документальді фильмінің тақырыбы болды. 141-ші аю – Катмай ұлттық паркінде тұратын ірі еркек қара аю, ол 2003 жылы табиғатты зерттеуші Тимоти Тредвелл мен оның әйелі Эми Гугенардты өлтіріп, ішінара жеген. 2003 жылдың 6 қазанында парктің күзетшілері 141-ші аюды атып өлтірді, содан кейін денелерді алып шығу мүмкін болды. Оқиғалар "Grizzly Man" фильмінде көрсетілген. 409-шы аю (Беднос деп те аталады) – Алясканың Катмай ұлттық паркінде мекендейтін жабайы қоңыр аю. 2018 жылы саябақтың әлеуметтік желілеріндегі науқан аясында ол 2018 жылдың ең семіз аюы деп танылды. JJ1 аюы (Бруно, Беппо немесе Петци деп те аталады) – 2006 жылдың бірінші жартысында көрінген еуразиялық қоңыр аюдың еркегі, соңғы бір ғасырдың ішінде Оңтүстік Германияда байқалған алғашқы қоңыр аю. Ол 2006 жылдың маусымында үй жануарларын өлтіргені үшін даулы түрде атылып өлтірілді. Синдр – өртте ауыр күйік шағып, құтқарылып, қайта оңалған жас қара аюдың анасы. Ол жазылғаннан кейін босатылды, бірақ 2017 жылдың қазан айында аңшылар оны атып өлтірді. Кокаин аюы – 175 фунт салмақты шығыс қара аюы, ол Грузияның Чаттахучи-Окони ұлттық ормандығында 14 миллион долларлық кокаин жұтқандығы үшін танымал болды. Оның денесі Кентуккиде қойылған. Гризли 399 – Гранд-Тетон ұлттық паркінде және Вайоминг штатының Джексон қаласының Бриджер-Тетон ұлттық ормандығында өмір сүретін әйел гризли аюы. 399 нөмірі – оның зерттеу нөмірі. Ол 2005 жылдан бері жануарлар дүниесін суретке түсірушілер мен туристерге таныс, қазір әр жазда миллиондаған адамдар оны және оның балаларын көру үшін саябаққа келеді. Хэнк Танк – Тахо көліндегі қара аюдың анасы, ол тамақ іздеп отыз үйге енгені үшін айыпталды, бірақ ДНК сараптамасынан кейін кінәсінен босатылды. Ол 2023 жылдың тамызында бір жыл бойы қашқаннан кейін ұсталды. Хоуп – 2010 жылы туған "интернетте туған" американдық қара аюдың баласы, оның тууы веб-камера арқылы көрсетілді. Ол және оның анасы Лили профессор Линн Роджерстің зерттеуіне қатысты және BBC деректі фильмінде көрсетілді. 2011 жылдың қыркүйегінде Хоуптің аңшылар атып өлтіргені хабарланды. Кесагаке – 1915 жылдың желтоқсанында Санкебетсудегі Жапония тарихындағы ең қорқынышты аю шабуылында жеті адамды өлтірген Уссури қоңыр аюы. МакФарлейн аюы – 1864 жылы инуит аңшылары өлтірген және бастапқыда жаңа түрге жатады деп есептелген ерекше гризли аюы. Кейінірек зерттеулер оның гризли аюы екенін көрсетті. Ескі Эфраим (деформацияланған аяғы үшін "Ескі үш саусақты" деп те аталады) – өте үлкен еркек гризли аюы, ол шамамен 1911-1923 жылдары Каше ұлттық ормандығында жүрді. Педалс – алдыңғы аяқтары жарақаттанғандықтан артқы аяқтарымен тік жүретін американдық қара аю. Ол Нью-Джерсидегі қалалық аудандарда жүргенде көптеген рет түсірілді және видеолар интернетте жарияланғаннан кейін танымал болды. Майсурдың жалқау аюы – 20 ғасырдың ортасында Кеннет Андерсон өлтіргенге дейін кем дегенде он екі адамды өлтірген өте агрессивті үнді жалқау аюы. Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Адирондак тауларында өсетін Сары-Сары, қара аю, аюға төзімді азық-түлік сақтау ыдыстарының бірнеше түрін аша алатын қабілетімен танымал. (Аты белгісіз) ескі, жарақат алған аю президент Теодор Рузвельт үшін Миссисипиде өткізілген аң ауының бөлігі ретінде байланды. Тедди Рузвельт аюды атудан бас тартты, бұл оқиға карикатурашы Клиффорд Берриман тарапынан танымал болды, нәтижесінде Тедди аюы пайда болды. OSO18 – 2023 жылдың жазында Хоккайдоның шығысындағы Немуро мен Аккешиде көптеген малға шабуыл жасағаны үшін Жапонияда жаңалықтарға шыққан алып аю. 2023 жылдың 22 тамызында Хоккайдо префектурасының қоңыр аюлар жұмыс тобы OSO18 шілде айының соңында өлтірілгенін мәлімдеді.

Зоологиялық үлгілер

Артуро, Аргентинаның Мендоза зоологиялық паркіндегі ер ақ аю. Парктегі өмір сүру жағдайына байланысты оны Канадаға көшіру үшін кең ауқымды науқан ұйымдастырылды. 1994 жылғы жазда Алясканың Анкоридж қаласындағы зоопаркта бірнеше зоопарк келушілерін жаралағандықтан Бинки, ер ақ аю танымал болды. Келушілер қауіпсіздік қоршауларын және ескерту белгілерін елемей, аюдың қоршауына тым жақын келген. Брумас, ана ақ аю (1949 жылғы қарашада туған), Ұлыбританияда сәтті өсірілген алғашқы ақ аю болды. Ол Лондонның Реджентс паркі зоопаркында өсті, үлкен даңққа ие болды және зоопаркқа келушілердің рекордтық санын қамтамасыз етті. Әйел болғанына қарамастан, баспасөз Брумастың еркек екенін қате түрде хабарлады, сондықтан көптеген адамдар оны «ол» деп есептеді. Брумас 1958 жылғы мамыр айында қайтыс болды. Дебби, Виннипегтегі Ассинибойн паркі зоопаркындағы ана ақ аю. Ол әлемдегі ең қарт ақ аю, 41 жасында қайтыс болды. Флокке, ана ақ аю, 2007 жылғы 11 желтоқсанда Германияның Нюрнберг қаласындағы Нюрнберг зоопаркында туды. Баланың қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтар туындағаннан кейін, Флокке зоопарктағы басқа аюлардан бөлініп, қолмен өсірілді. Ол зоопарктағы танымал туристік орынға айналды, оның тауарлық белгісі ретінде тіркелген аты мен бейнесі Нюрнберг аймағын жарнамалау үшін қолданылды. Гас, 1988-2013 жылдар аралығында Нью-Йорк қаласындағы Централь парк зоопаркындағы ер ақ аю, 1990 жылдары күніне 12 сағатқа дейін бассейнінде маусымдық жүзуі байқалғаннан кейін бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Зоопарк Гастың мәселесін диагностикалау үшін жануарлардың мінез-құлқы терапевтіне ақы төледі. Гастың тұрақсыз мінез-құлқы оның тіршілік ортасы мен тамақтану уақыты өзгергеннен кейін басылды. Оның диагнозы мен емделуіне байланысты жариялылық Гасты «нейротик» Нью-Йорктің символына айналдырды және бірнеше кітап пен пьесаның тақырыбы болды. Инука (инуит тілінен «Сайқын аңшы»), 1990 жылы туған ер ақ аю, Сингапур зоопаркінің талисмандарының бірі. Кнут, Берлин зоологиялық бағында тұтқында туған ер ақ аю, анасы туғаннан кейін оны қабылдамады және зоопарк қызметкерлері тәрбиеледі. Ол Берлин зоопаркында 30 жылдан астам уақыттан бері балалық шағынан аман қалған алғашқы ақ аю болды. Бір кезде халықаралық дауға себеп болған ол туристік орынға айналып, коммерциялық табысқа жетті. Кнут дүние жүзіне тараған «Кнутмания» деп аталатын бұқаралық ақпарат құралдарының құбылысының орталығы болды, нәтижесінде ойыншықтар, арнайы медиа, DVD және кітаптар пайда болды. Осының нәтижесінде, 2007 жылы Берлин зоопаркінің кірісі шамамен бес миллион еуроға артты. 2011 жылғы 19 наурызда Кнут күтпеген жерден төрт жасында қайтыс болды. Оның өлімі энцефалитке шалдыққанда бассейнге құлап, суға батып қайтыс болуынан туды. Монарх, Калифорния гризли аюы, АҚШ-тың Калифорния штатындағы соңғы жабайы гризли аюларының бірі. Монарх 1889 жылы газет редакторы Уильям Рэндольф Херсттің бұйрығымен тұтқындалды және Херст оны Сан-Францискодағы Вудвард бақшасында көпшілікке көрсетті. Ол тұтқындағы ең үлкен аю деп есептелді, ал көрменің бірінші күні оны көруге 20 000-нан астам адам келді. Ол өлгеннен кейін оның сақталған денесі Калифорния штатының туындағы аюдың үлгісі ретінде пайдаланылды. Нора, Орегон зоопаркындағы ана ақ аю. Олд Мартин, 1811 жылы Гадсон шығанағы компаниясы Джордж III-ге сыйлаған үлкен гризли аю. Аю Лондон мұнарасында орналасқан Корольдік мал қорымына жіберілді. Бұл Англиядағы алғашқы гризли болғанымен, король оның орнына жаңа галстук немесе шұлық алғанын қалаған. Пипалук, ер ақ аю, Ұлыбританияда тұтқында туған алғашқы ер ақ аю болды және Брумас сияқты 1968 жылдың басында Лондондағы Реджентс паркі зоопаркында үлкен танымалдыққа ие болды. Оның есімі «кішкентай» деген мағынаны білдіретін инуит сөзінен шыққан. Пипалук 1985 жылы аюларды қосқан Mappin Terraces жабылып, Лондоннан Польшаға көшірілді. Ол 1990 жылы қайтыс болды. Сику, ер ақ аю, 2011 жылғы қарашада туды. Анасы жеткілікті мөлшерде сүт өндіре алмағандықтан оны тастап кетті, сондықтан оны Skandinavisk Dyrepark (Скандинавияның жабайы табиғат паркі, Дания) күтіміне алды. Оның YouTube-тағы бейнесі бірден танымал болды және Кнутпен салыстыруға шақырды. Уилбар, ер ақ аю, 2007 жылы Германияның Штутгарт қаласындағы Вильгельма зоопаркында туды.