Кіріспе

Заңның орнықты қағидасы

Заңдық максима – заңның орнықты қағидалары немесе ұйғарымдары, сондай-ақ афоризмдер мен жалпы максималардың бір түрі. Бұл сөз, көрінетін нұсқасы латынша “максима” сөзінен шыққан, бірақ бұл соңғы сөз Рим заңдарының қазіргі қолдағы мәтіндерінде орта ғасырлық немесе қазіргі заманғы анықтамадағы заңдық максимаға толық сәйкес келетін мағынасы жоқ. Алайда, көптеген римдік заңгерлердің тұрақты анықтамалар мен *sententiae iuris* туралы жазған еңбектері белгілі бір дәрежеде максималар жинағы болып табылады. Латын максималарының көп бөлігі Еуропа мемлекеттерінде орта ғасырлық дәуірде пайда болды, онда латын тілі заң тілі ретінде қолданылды. Ертедегі ағылшын комментаторлары заңның максималарына ешқандай сынсыз, құрметпен қарады. Томас Гоббс, «Доктор және студент» (26-бет) еңбегінде оларды заңдағы заңдармен бірдей күшке және әсерге ие деп сипаттады. Фрэнсис Бэкон өзінің максималар жинағына жазған алғы сөзінде былай деді: Максималарды қолданудың мақсаты – «күмәнді шешуге және дұрыс шешім қабылдауға көмектесу, сондай-ақ аргументтерді күшейтуге, артық күрделілікті жоюға және оларды заңның дұрыс және мағыналы түсінігіне келтіруге, жалған пікірлерді түзетуге және, жалпы алғанда, заңның өзінің табиғаты мен мәнін біршама өзгертуге» болады. Шотландияда да осыған ұқсас пікірлер айтылды. Морисоннің шешімдер сөздігіне немесе басқа ертегі есептерге көз жүгірсеңіз, ескі шотланд заңында жеке тұлғалардың құқықтары, өтемалдықтары және жауапкершіліктері туралы мәселелер заңдық максималарға тікелей сілтеме жасау арқылы қаншалықты жиі шешілгенін көруге болады. Кейінгі уақытта өркениеттің дамуы мен іскерлік қатынастардың күрделенуі олардың айтқан ұйғарымдарын нақтылау қажеттігін көрсеткендіктен, заңның максималарына бұрынғыдай мән берілмейтін болды. Бірақ тарихи және практикалық тұрғыдан алғанда, олар әрқашан қызығушылық пен құндылыққа ие.

Шотландия құқығы

Лорд Трейнер, Латын максималары мен фразалар (2-ші басылым, 1876);
Стейр, Шотландия құқығының институттары, Мордің көрсеткішімен (Эдинбург, 1832).

Америка трактаттары

Джон Бувье, Заң сөздігі: Америка Құрама Штаттарының және Америка Одағының бірнеше штаттарының Конституциясы мен заңдарына бейімделген, 6-шы қайта жаңартылған басылым, 1856 жыл. "М" әрпіне арналған бөлімде көптеген максималардың тізімі бар. Бёррилл, Жаңа заң сөздігі және терминдер жинағы (Ж. С. Вурхис, 1860 ж.). А. И. Морган, Заңдық максималардың ағылшын тіліндегі нұсқасы (Синциннати, 1878 ж.); С. С. Пелубет, Заң және теңдіктегі заңдық максималар (Нью-Йорк, 1880 ж.). Аноним, латын тілінде "аты жоқ" деп көрсетілген, ІІ тарау, "Англия тіліне аудармаларымен, түсіндірме жазбаларымен және сілтемелермен бір мыңнан астам латын максималарының жинағы", Свит және Максвелл, 1915 жыл.