Кіріспе

Oxygen — Джон Б. Олсон мен Рэндалл С. Ингермансонның 2001 жылғы болашаққа қадамы тиген христиандық романы.

Басталуы

Роман басталған кезде доктор Валери ("Валькери") Янсен Аляска түбегіндегі Тридент тауының беткейіндегі саяхатта болады. Шын мәнінде, бұл жанартау көп жылдар бойы атқан емес, бірақ роман бойынша Тридент тауы ауаға күкірт диоксидін шығарады, ал бұл газ Валькери орналасқан аңғарға қоныс теңсейді. Ол оқиғадан қиындықпен құтылады, бір сәтте өзінің "Джипінің" дөңгелектерінен ауа алады, себебі тыныс алу үшін осы ауа ғана қол жетімді болады. Келесі күні таңертең НАСА-ның бас әкімшісі және НАСА-ның аға дәрігерлерінің бірі тікұшақпен Тридент тауының беткейіне қонады. Олар Валькериді іздейді, себебі оны ғарышкер кандидаты лауазымына сұхбатқа шақыруды қалайды. Одан кейін болатын әңгіме екі тарап үшін де қатты шатастырады, себебі Валькери Тридент тауының жарылуға дайын тұрғанына және үшеуінің бірден эвакуациялануы керек екеніне сенімді. Бірақ Валькери екі НАСА қызметкерімен бірге тікұшаққа көтеріледі. Соңында ол Хьюстонға (Техас штаты) шақырылып, НАСА штаб-пәтерінде оқудан өтеді. НАСА әкімшісі мен Марс миссиясының директоры Нейт Харрингтон арасындағы қызу дау оның қалыптыдан да ауыр жаттығу режимін бастауына себеп болады, бұл оны Харрингтонның оны кез келген сылтаумен бағдарламадан шығаруды қалайды деген ойға жетеді. Бірақ НАСА басшылары оның академиялық жетістіктеріне және "бес сигма" күндерін жеңудегі ерекше қабілетіне қатты таңғалады. Бұл күндерде бірқатар қауіпті, тіпті өмірге қауіп төндіретін дағдарыстар орын алады. (Оның "Джипінің" дөңгелектерінен ауа сорып, фумаролдық шығарудан аман қалуы - осыған дәлел.) Харрингтон мырза НАСА әкімшісінің Марс миссиясының директоры ретінде оның құқықтарын құрметтеуін қалағаннан басқа ештеңе қаламайды. Сонымен қатар, ол Валькерияға немесе оның кандидатурасына қатысы жоқ оқиғалар сериясымен алаңдады. Нейттің алаңдаушылықтарына мыналар жатады: НАСА-ны ірі телеарнаға эксклюзивті хабар тарату құқығын сатуға мәжбүр еткен күрделі бюджет мәселесі, АҚШ-тың танымал сенаторының НАСА-ның флагмандық бағдарламасын тоқтату үшін "жеткілікті дауысқа ие" екенін айтуы, НАСА-ға қарсы террористік жоспарды көрсететін жобаның қауіпсіздігіне қатысты мәселе (және ол НАСА кампусында ФБР агентінің тұрақты болуын қажет етеді) және Марсқа алғашқы экипаждық миссиясы болатын Арес 10 экипажының таңдалуына қатысты дау. НАСА-ның психиатрлары күрт түрде "Арес 10" экипажының барлық мүшелерімен сұхбаттасуды талап етеді: Джош Беннетт, Кеннеди Хэмптон, Алексис "Лекс" Ота және Боб "Кэгго" Кагановский. Боб әсіресе психиатрлар оны экипаждан шығаруды қалайды деп қорқады, себебі ол өзінің орнында толыққанды қауіпсіздікке ие болған емес, негізінен, өйткені ол "астронавт стереотипінің" бөлігі болып табылатын және Кеннедиде жетістікке жеткен бейқамдықтан айырылмаған. Сондықтан психиатрлар оны сұхбатқа шақырғанда, ол оларға Джош немесе кез келген басқа командир дұрыс емес бұйрық берсе, өзі дұрыс деп санайтын әрекет жасау құқығын сақтайтынын айтпастан, оған тағайындалған миссияның командирі Джош берген кез келген бұйрықты қуана орындайтынын айтады. Бірақ психиатрлар Бобқа емес, Джошқа күдікпен қарайды. Олардың протоколдары бойынша, бір адамның, тіпті команданың командирінің де, командаға үстемдік етуі апатқа әкеледі. Бобтың сұхбаты Кеннедидің бұрынғы сұхбатына қосылып, олардың алаңдаушылығын арттырады. Олар екі мүмкін экипажға компьютерлік шешімді талдау моделін жүргізеді: бірі Джошпен бірге, екіншісі Джошты миссия командирі ретінде алып тастап, Валкери Янсенді ұшуға тағайындайды. Баршаны таңғалдырғандай, Валкеримен бірге экипаж құрамы шешімді талдау индексінде өте жоғары балл жинады. Осылайша психиатрлар соңғы "ұсынысты" жасайды, ол бұйрықтың күшін қамтиды: Джош Беннетт экипаждан шығарылады, Кеннеди Хэмптон миссия командирі болып тағайындалады, ал экипаж жаңа миссия маманына ие болады: Валкери Янсен. Валькерия тапсырманы қабылдағаны үшін өзін екі есе кінәлі сезінеді. Біріншіден, ол өзін басқа, тәжірибелі астронавттың (Джош) орнын басып алушы ретінде көреді. Екіншіден, ол бұрынғы қарым-қатынасының оны қуалайтынан қорқады, атап айтқанда, Йель университетіндегі бірге оқыған құрдасының зертханадағы жарылыстан қаза тапқаны, оның христиандық міндеті туралы ойларынан туындаған. (Бұл жарылыс оқиғасы "Құтқару операциясының" өркендеген кезеңінде болды, сонымен қатар, НАСА-ның бас қақпасындағы діни себептермен ұйымдастырылған пикеттік желінің болуы оның христиандық байланыстарының жария болуынан қорқуын арттырады.) Джош оның христиандық қауымдастығына қатысты қорқынышын білмейді, бірақ ол өзін кінәлі сезінуі мүмкін екенін мойындайды. Сондықтан ол оны Кеннеди ғарыш орталығына жаттығу ұшуына алып кетеді және онда оған оның басты міндеті - "Арес" жобасы екенін айтады, егер ол тапсырманы қабылдамаса, жоба толығымен тоқтатылады. Ол оның қалған жаттығуына жеке жауапкершілік алуға батыл түрде келіседі. Осы кепілдікпен ол Хьюстонға қайтып, Нейт Харрингтонға тапсырманы қабылдайтынын айтады.

Ұшыру - апат

2014 жылдың қаңтар айында Арес 10 ғарышқа ұшырылады. Ұшыру өте күшті болады, себебі миссияны басқарушылар NASA белгілеген шектерінен асып түсетін қарсы жел болған күйінде ұшыруға шешім қабылдайды. Бұл телеметриялық басқарылымға, Ku-диапазоны антеннасына және күн панеліне зақым келтіреді. Валкери миссияны жалғастыруға күмәнданады, әсіресе Кеннеди химиялық сұйықтық төгілгені туралы жалған айтқанын білгенде (ол ыдыстан шырын төгілгенін айтады, бірақ Валкери шындықты біледі), содан кейін ол оны кемеге әкелген регламентке қайшы келетін ацетилендік балғамен қорқытады. Бобтың миссияны жалғастыруға деген ынтасы Валкериден кем емес. Бірақ Кеннеди миссияны жалғастыруға талап етеді және экипажын Хьюстонға барлығы келіскенін айтуға мәжбүрлейді. Содан кейін олар транс-марсиандық импульсын орындайды, осылайша өздерін міндеттейді. Үш айдан кейін олар деректерді телеметриялық басқарылымын жөндеп, Кеннеди мен Боб Ku-диапазоны антеннасын жөндеу үшін ғарыш кеңістігінде жұмыс істейді, бұл жөндеу бұрын мәнсіз болар еді. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін олар екі күн панелін тексеріп, зақымдалған панельді жөндеуге бола ма, жоқ па, соны анықтауға кіріседі. Боб мекендеу схемаларында көрсетілмеген, кездейсоқ ашық сымдарды табады. Ол оларды мультиметрмен сынап көреді және қателікке ұшырап, мультиметрді электр қозғалтқыш күшін ("вольтаж") емес, кедергіні өлшеуге орнатады. Нәтижесінде ол сымдар арасында тізбекті жабылып, жарылысқа себеп болады. Біреу кемеге бомба орнатқан, ал Боб оны іске қосып қойған. Жарылыс толығымен сақталған күн панелін жояды, корпустың қауіпсіздігіне нұқсан келтіреді, Бобты есінен айнытады және оның қолына тот баспайтын болаттан жасалған сынықтарды тигізеді – бұл егжей-тегжейлі мәнін ғарышкерлер кейінірек ғана түсінеді. ЕВА-құрамында тұрған Валкери дереу костюм киіп, есінен танып қалған Лекс Отаныны құтқару капсуласына орналастырады, корпустағы тесікті асығыс жөндеп, жанар май бактерілерінен қалған оттегіні босатады. Ғалымдар ғана ол Кеннедиді қабылдауға арналған шлюзді аша алады, ол бастапқыда Бобтың қайтыс болғанын айтады. Валкери Кеннедидің салғырт әрекет еткенін ойлап, оны әкелуге шығады. Біраз уақыттан кейін Боб Валкеридің жөндеуі толық емес екенін біліп, оған толыққанды жөндеу жасауға көмектесуді сұрайды. Бірақ бастапқы корпустағы тесік пен Валкеридің толық емес жөндеу әрекеттері салдарынан экипажтың Марсқа қарай сапарлау үшін жеткілікті оттегісі қалмайды. Сондай-ақ, Марсқа жеткенде қалған күн панелінен барлық кеме жүйелеріне жеткілікті қуаттылық болмайды. NASA-ның өкілі Джош Беннетт CapCom ретінде оларды уақтылы түрде хабардар етпегендіктен, ғарышкерлер енді NASA-ға сенбеуге мәжбүрміз деген қорқынышты қорытындыға келеді.

Өмір мен өлімді байланыстыратын таңдау

Джош Беннет команданы тастап кетуден бас тартады. Ол Жерге қайта оралу аппаратының Марсқа соқпалы уақытта келе жатқанын еске түсіреді және оны Арес 10-ды тоқтату үшін жылдамдатуды ұсынады, осылайша экипаж оны тірі қалғандарға арналған құрал ретінде пайдалана алады. Инженер Кэт Уиллисон тосқауыл үшін шешімді есептейді, бірақ екі экипаж мүшесі өздерін құрбан етсе ғана оттегі жетеді деп көрсетеді. Валкери, алайда, басқа шешім ұсынады: әлі де комада жатқан Лекстің оттегін аз тұтынатынын байқап, ол басқа екі астронавттың дәрілік комаға түсуін, ал біреуі кездесуді аяқтап, қалған экипажды ояту үшін ояу қалуын ұсынады. NASA дәрігерлері Валкеридің осы жоспарды іске асыру үшін жеткілікті мөлшерде натрий пентатол синтездей алатынын анықтайды. Бірақ кім ояу қалады деген сұрақ туындайды. Бұл сұрақ ғана емес, себебі ұшу алдындағы бақылау жазбаларын қарап шығу кезінде бомбаны орнатқан алты адам анықталды – экипаждың төрт мүшесі, Джош Беннет және Нейт Харрингтон. Ешкім Нейт пен Джоштан күдіктенбейді (әлі емес), сондықтан астронавттар бір-бірін күдікпен қарайды, сонымен қатар Кеннеди өз экипаж мүшелерінің сезімдерін қасақана манипуляциялайды, тіпті Валкериядан жыныстық қызмет сұрауға дейін (ол бас тартады). Валкерияның пайдасына мәселені шешетін тағы екі дәлел табылады. Біріншіден, Джош Беннет Кеннедидің NASA-ның психиатрлық басшыларын Джошты экипаждан шығару үшін манипуляциялағанын біледі. Екіншіден, компьютерлік модельдеу Боб ояу қалса, ол барлық оттегіні жұмсайтынын болжайды. Боб, әрқашан өз қалауынша әрекет ету құқығын сақтап, Валкерия Кеннедиді есінен шығарғаннан кейін оған қолдану үшін натрий пентатолдың дозасын жасырын түрде дайындайды. Бірақ соңғы сәтте Валкерия оған өзіне сенбегені үшін кешіріп беретінін айтады. Ол Валкерияға қарсы келе алмайды, сондықтан оны ұйықтатуға рұқсат береді.

Тағы бір апат - және соңындағы қону

Қазір Валкериге өзімен күресуге қиындық туғызады: ол толығымен оқшауланған, Хьюстонмен сөйлесуге ешкім жоқ, өйткені энергияны үнемдеу үшін радионы сөндіруі керек. Ол уақытының көп бөлігін дұғада өткізеді, бірақ көбінесе Құдайға "электрондық пошта жіберіп", оған сенуге себеп беруін сұрайды. ERV жақындаған сайын, Валкери Бобты қайта тірілтуге рұқсат сұрайды, сонда ол оған ERV-мен кездесуге арналған тіршілік ортасын басқаруға көмектеседі. Өкінішке қарай, ERV тым тез жақындап келеді. Валкерияның жылдамдықты теңестіруге тырысуы сәтсіздікке ұшырайды, одан да жаманы - ол олардың қорыншаға жеткілікті мөлшерде отын жұмсайды. ERV мекендеу орнын жылдамдатып өтіп бара жатқанда, Боб пен Валкери кенеттен ERV-де өз қозғалтқышы бар экипаждың қайта кіру көлігі бар екенін еске алады. Олар оны ERV-ден ажыратып, баяу кездесуге әкелу туралы бұйрық береді. Содан кейін Валкери оның оттегі резервуарын босатып, бортқа әкелу үшін тағы бір ғарышқа шығады. Боб, өз кезегінде, кеменің ауасынан көмірқышқыл газын алып тастау үшін өте аз қуатты Sabatier скруббері құрылғысын жасау туралы нұсқаулар алады. Олар Кеннедиді оятып, қонуға күш алуы керек. Содан кейін олар қонудың жалғыз жолы - Марстың орбиталық тұтқындауын талап ететін бастапқы миссиялық профильден бас тарту және оның орнына тікелей Марстың бетіне түсу. Бұл өте қауіпті маневр, олар оны аяқтамай-ақ қояды, себебі олар жұмыс істемейтін аэробремельді қолдану жүйесін қолдануға мәжбүр. (Бұл қиын жағдайға тағы бір сенімсіздік себепші, олар тек соңғы минутта НАСА-ның нағыз ниеттерін анықтап, одан құтылуда.) Олар бұрын да болған сапарлар арқылы құрылған лагерьге қонуды жоспарлап отыр, бірақ олар тым алысқа ұшып барады. Алайда, олар қалған оттегілерін Боб пен Кеннедиге беру үшін біріктіре алады, осылайша олар Валкери мен Лексті құтқару үшін қысыммен жұмыс істейтін роверді ала алады. Ерлер қайтып келгенде, әйелдерді есінен танып, өлі болып көрінеді, бірақ Валкери Бобтың жасырын дозасы натрий пентатолын тауып алды және оны Лекспен бірге тағы да комага түсіреді, сондықтан олар аман қалады, бірақ Валкери Боб жүрек- өкпе жандандыруға тырысқанда бірнеше қабырға сынықтарынан зардап шегеді. Ақырында, астронавттар Бобтың алғашқы жарылыста жараланған тот баспайтын болат шрапнелдің маңыздылығын түсінеді. Кемедегі жүйелердің ешқайсысы да тот баспайтын болаттан жасалмаған, шын мәнінде, пластиктен басқа материалдың жоқтығы, ол алғаш рет корпустың бұзылуын бекітуге тырысқанда, Валькерия үшін үлкен ұнжырғасы түскен. Валкери мен Лекс тұтқырмай болат Джош Беннетт Антарктидадағы бұрынғы қызынан алған бактериялық мәдениет шишасынан келген болуы керек екенін және шишада сәулеленуге төзімді бактерия бар екенін, жарылыстан кейін кемедегі кейбір жүйелерді зақымдаған бактерияның дәл сол екенін түсінеді. Енді ғарышкерлер өздеріне не болғанын түсінеді: Джош Беннетт Арес жобасының тоқтатылуынан және НАСА-ның таратылуынан қорқып, ғарышкерлер "азарып алуы" үшін Марста радиооңай бактерияларды "өсіруді" іздеді. Ол әуеде бомба орнатып, оны аэробремелерді іске қосқанда жарылтуға тырысты. Бірақ тасты ұшыру кезінде қоршаған ортаға келтірілген зақым бомбаның жарылуына себеп болды. Бұл Джоштің эмоционалды күйінің сынығын да түсіндіреді - ол ғарышкерлерге бірдеңе табуға көмектесуге тырысқаны оларды өлтіруге жақын екенін түсінеді. Боб Джошке Валкеридің бәрін білгенін және оның жасаған істерін кешіргенін айтады, өйткені олар ешқашан оларға зиян тигізбегенін біледі. Соңғы көрініс жалғастыруға арналған (Бесінші адам): қазір Валкериге ғашық болған Боб оған дүниежүзі бойынша алты миллиард телевизиялық көрермен алдында үйлену туралы ұсыныс жасайды, олар "Марста жүрген алғашқы екі астронавтты" көреді.

Негізгі тақырыптар

Ғарышты зерттеу, достықтың маңыздылығы, дұға мен сенімнің күші, Алланың құдіреттілігі, және кейде адамдар Құдайдың дауысын естімей қалуы, себебі "Ол электрондық хат жібермейді".

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Кітапта "Жұлдыздар жолы" сериалына шашыраңқы сілтемелер бар, әсіресе 1960 жылдардағы телесериалдың қай кейіпкерлері Марс экипажының әртүрлі лауазымдарымен ең көп ұқсас екеніне қатысты. Сондай-ақ, повестьте "Дұрыс заттар" атты туындыға сілтеме бар, онда ғарышкер Кеннеди Хэмптон "ұшқыш-спортшы" үлгісіндегі ғарышкер ретінде сипатталған – ұшуды физикалық спорт түрі ретінде ұнататын, орташа мөлшерде ішімдік ішетін, кейде мас күйінде көлік жүргізетін және әйелдердің күмәнді назарына бой ұратын (бұл әйелдер топтардың құрамындағы жанкүйерлер ретінде де белгілі). (Ескерту: Бұл роман ғарышкер Хэмптонның ғарышкер Янсеннен жыныстық қызмет үшін пара талап етуінен басқа жыныстық мазмұннан мүлдем құрылған.)

Нақты тарихқа, қазіргі ғылымға және танымал мәдениетке сілтеме жасау

Оттегі Аполлон 13 миссиясының апатқа дерлік жақындаған оқиғасына қайта-қайта және нақты сілтеме жасайды. Марсқа қоныстану модулі, Жерге оралу кемесі, Арес ауыр көтергіш зымырандық кешені және басқа да жабдықтар – барлығы доктор Роберт Зубрин басқаратын Марс қоғамының белсенді ғылыми-зерттеу бағдарламасының нәтижесі. Миссия жоспары NASA-ның Марс дизайнының анықтамалық миссиясының жоспарына сәйкес әзірленген, ал ол өз кезегінде Марс қоғамының Марсқа жартылай тікелей миссиясының жоспарынан туындаған. "Оттегі" шығармасында нақты өмірдегі келесі институттар мен оқиғалар тура тікелей айтылады: АҚШ Сенаты, NBC және Ұлттық футбол лигасы (және оның ең маңызды жарысы – Супер Боул). АҚШ сенаторы Арес жобасын және тіпті NASA-ны тоқтатумен қорқытады. NASA NBC телеканалымен келісімге келіп, Супер Боулдан бір күн бұрын Арес 10 зымыранын ұшырып, тәуелсіздік күні Марсқа қонуды жоспарлайды. Бұл ең тиімді ұшыру жоспары емес, сондықтан бұл барлық қатысушылардың, әсіресе экипаждың үлкен наразылығын тудырады.

Әдеби мәні және сын

"Оксиген" романы ғарышкерлер туралы қалыптасқан халық аңыздарындағы мінсіз батырлар бейнесіне күмән тудыратын сирек туындылардың бірі. Бұл аңыз Аполлон, Близнецов және әсіресе Меркурий жобаларымен байланысты. Автор Том Вулф ("The Right Stuff") Меркурий ғарышкерлерінің кемшіліксіз емес екенін нақты көрсеткенімен (мүмкін Джон Гленннен басқа), бір ғарышкердің ұшуға тағайындалуға ықпал ету үшін әкімшілік басшыларын қасақана манипуляциялауы, ал екінші ғарышкердің өз елінің ғарыш бағдарламасын жалғастыру үшін "табылатын ғылыми жаңалықты" жасыруы оқырмандарға қиындық тудыруы мүмкін. NASA-ның үздіктерінің күтпеген бейнесі осы романға қызығушылықтың төмендеуіне себеп болуы мүмкін. Дегенмен, христиан сыншылары осы туындыны тұрақты түрде жоғары бағалап келеді, себебі ол адамның ешқандай пьедесталға лайық емес екенін және барлық адамның қателік жасауға қабілетті екенін, тіпті жақсы ниетпен болса да, кейде апатқа әкелетін қателіктер жасауға дайын екенін ашық көрсетеді. Бірақ мұндай туындылардың ең маңыздысы – олар сенім мен таза және қолданбалы ғылым арасындағы қақтығысты азайтуға тырысады. "Оксиген" ғылымның христиандық сенімді күйретуге ұмтылуы мүмкін кейбір салаларын тікелей қарастырады, соның ішінде Жерден басқа әлемдерде тірі организмдерді табу мүмкіндігі де бар. Өкінішке орай, "Оксиген" Жерден тыс әлемдегі тіршілік пен Құдайдың Жердегі тіршілікті ғана жаратқаны туралы түсініктерді қабылдайтын ешқандай түсінік бермейді. Бір мүмкіндік – Марста Нұхтың заманындағы су тасқынынан кейін жеткен тірі организмдер болуы мүмкін. (Осы ретте гидропластинкалар туралы мақалаға назар аударыңыз.) Бірақ бұл роман мен оның жалғасы осы мүмкіндік туралы еш айтпайды, мүмкін, себебі бұл теория әлі де даулы болып қала береді. Оның орнына, олар христиандық сенімнің кез келген сынаққа, тіпті ғылыми жаңалықтарға, Құдіретті кітапқа қайшы көрінетін жағдайларға да төтеп беруге жеткілікті күшті екенін көрсетеді. (Шындығында, Құдіретті кітапта планеталардың табиғаты туралы, тіпті барлық аспан денелері туралы, күн, ай және жұлдыздардан басқа ештеңе айтылмаған.)

Марапаттар мен ұсыныстар

"Оксиген" 2002 жылы шыққан жылы ең үздік болашақ христиандық роман атанды және «Кристи» сыйлығын жеңіп алды.