1933 жылғы Афина хартасы: қала құрылысы жоспары

Кіріспе

1933 жылғы қала құрылысы құжаты, 1933 жылғы Афина хартасы Ле Корбюзье және CIAM жасаған.

Афина хартасы (грекше: Χάρτα των Αθηνών) – швейцариялық сәулетші Ле Корбюзье жариялаған 1933 жылғы қала құрылысы туралы құжат. Бұл жұмыс 1935 жылы Ле Корбюзьедің «Радиантты қала» (Ville Radieuse) кітабы мен 1930 жылдардың басында Халықаралық архитектура бойынша конгресс (CIAM) жүргізген қалалық зерттеулерге негізделген. Харта өзінің атын 1933 жылы өткен CIAM-ның төртінші конференциясының орнынан алды. Ресейдегі саяси жағдайдың нашарлауына байланысты конференция Марсельден Афинаға бағытталған S. S. Patris кемесінде өтті. Бұл конференция Зигфрид Гидионның тапсырысымен және оның досы Ласло Мохоли-Надь жасаған «Архитекторлар конгресі» деген фильмде көрсетілген. Харта Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала құрылысына зор әсер етті.

Өмірбаян

Ле Корбюзье өзінің идеалды қала, Ville Contemporaine тұжырымын 1920 жылдары көрсеткенімен, 1930 жылдардың басында халықаралық жоспарлаушылармен байланыс орнатқаннан кейін Ville Radieuse (Radiant City) жобасымен жұмыс істей бастады. 1930 жылы ол синдикалистік қозғалыстың белсенді мүшесіне айналып, Ville Radieuse-ті әлеуметтік реформаның жобасы ретінде ұсынды. Ville Contemporaine-нің радиалды дизайнынан өзгеше, Ville Radieuse адам денесінің абстрактілі пішіні – бас, омыртқа, қол-аяқтары негізінде құрылған сызықтық қала болды. Дизайны жоғары қабатты тұрғын үйлер, еркін қозғалыс және оның бұрынғы жұмыстарында ұсынылған кең жасыл аймақтар идеясын сақтап қалды. Ле Корбюзье өзінің идеяларының алғашқы бейнелерін 1930 жылы Брюссельде өткен CIAM-ның үшінші мәжілісінде көрсетті және 1935 жылы қаламен аттас кітап жариялады.

Функционалды қала

Функционалды қала тұжырымы Брюссельдегі конференциядан кейін CIAM ой-өрісінде үстемдік құрды. 1931 жылы Цюрихте өткен мәжілісте CIAM мүшелері Ле Корбюзье, Вальтер Гропиус, Зигфрид Гидион, Рудольф Штайгер және Вернер М. Мозер Корнелис ван Эстеренмен бір белгілі жерде төмен бағалы тұрғын үйлерді күн бағытына қарай орналастырудың маңыздылығын талқылады. Ван Эстерен 1929 жылдан бері Амстердам қала құрылысы бөлімінің бас сәулетшісі болды және топ оған 1933 жылы Мәскеуде жоспарланған келесі CIAM-ның басты мәжілісіне дайын қалалардың бірнеше талдамалық зерттеуін дайындауды тапсырды. Бұл зерттеулердің тақырыбы функционалды қала, яғни жерді жоспарлау функциялық аймақтарға негізделген қала. Ван Эстерен қаладағы болашақ дамуды болжауға мүмкіндік беретін аймақтарға бөлу жоспарларын жасау үшін Амстердамды кеңейту жоспары үшін жасалған әдістерді пайдалануға қала жоспаршысы Теодор Карел ван Лохуйзенді шақырды. Ол CIAM сол кезде қолдаған, аймақтарды егжей-тегжейлі жобалаудың орнына, аймақтарды жобалау үшін статистикалық мәліметтерді пайдалануға бағытталған, тиімді әдістерге сүйенді. 1931 жылы Берлинде өткен арнайы конгресс отырысында ван Эстерен өз зерттеулерін әріптестеріне ұсынды. Ол Амстердамның үш суретін көрсетті. Біріншісі 1:10000 масштабта жерді пайдалану мен тығыздығын көрсетті, екіншісі көлік желілерін көрсетті, ал үшіншісі 1:50000 масштабта қаланың аймақтық орналасуын көрсетті. Ол сонымен қатар тұру, жұмыс, демалыс және көлік сияқты төрт функция туралы қосымша ақпарат ұсынды. Оның баяндамасына сүйене отырып, CIAM-ның жекелеген ұлттық топтары Мәскеу мәжілісі үшін ұқсас презентациялық тақталар дайындауға келісті. Бір стандартты белгілер жиынтығы бекітілді. 1932 жылы Ле Корбюзьенің Кеңес сарайы байқауына ұсынған жобасы қазылар алқасынан қабылдау алмады және Ресейдегі саяси ахуалға байланысты CIAM күн тәртібіне көңіл бөлмейтін болды. Төртінші CIAM конференциясы үшін жаңа орын іздеу қажет болды.

The concept of the Functional City came to dominate CIAM thinking after the conference in Brussels. At a meeting in Zürich in 1931, CIAM members Le Corbusier, Walter Gropius, Siegfried Giedion, Rudolf Steiger and Werner M. Moser discussed with Cornelis van Eesteren the importance of solar orientation in governing the directional positioning of low cost housing on a given site. Van Eesteren had been chief architect of Amsterdam's Urban Development Section since 1929 and the group asked him to prepare a number of analytical studies of cities ready for the next main CIAM meeting planned to be in Moscow in 1933. The theme for these studies would be the Functional City, that is, one where land planning would be based upon function based zones. Van Eesteren employed the city planner Theodor Karel van Lohuizen to use methods developed for the Amsterdam Expansion Plan, to prepare zoning plans that would predict overall future development in the city. He relied upon the more rational methods being promoted by CIAM at that time which sought to use statistical information for designing zone uses rather than designing them in any detail. At a special congress meeting in Berlin later in 1931 van Eesteren presented his findings to his colleagues. He presented three drawings of Amsterdam. The first at a scale of 1:10000 showed land use and density, the second showed transportation networks and the third, at 1:50000 showed the regional setting of the city. He also presented supporting information on the four functions of dwelling, work, recreation and transport. Based upon his presentation it was decided that the separate national groups within CIAM would prepare similar presentation boards for the Moscow meeting. A standard set of notation was agreed. In 1932 Le Corbusier's Palace of the Soviets competition entry failed to gain acceptance from the jury and, due to the political conditions in Russia, CIAM's agenda became increasingly ignored. A new venue for the fourth CIAM conference was required.

CIAM 4

CIAM-нің төртінші конференциясы 1933 жылдың шілдесінде Марсельден Афинаға бағыт алған S. S. Patris мұхиттық кемесінде өтті. Ұлттық топтар конференцияға қалаларды зерттеу нәтижелерін ұсынды, әрбір жағдайда 33 қаланы көрсететін келісілген үш тақтадан көрсетті. Бұған қоса, Ле Корбюзье және бұрын Цюрихте кездескен топ Функционалды қаланың негізгі мақсаттарын айту үшін кездесу ұйымдастырды. 3 тамызда Афинаға келгеннен кейін Афинаның Ұлттық техникалық университетінде Функционалды қала тақталарының көрмесі өтті, оны Грекияның премьер-министрі ашты. Тақталар жеті санатқа бөлінді: мегаполистер, әкімшілік орталықтары, порты, өнеркәсіптік қалалар, демалыс қалалары және әртүрлі функциялары бар қалалар. Делегаттар бірнеше күн Афинада болды, кейбіреулері жергілікті классикалық ескерткіштерді, ал басқалары жақын жердегі аралдарды аралады. 10 тамызда олар Марсельге қайта сапарға шықты. Қайта оралу кезінде делегаттар Функционалды қала бойынша қаулыларға келісе алмады. Ван Эстереннің бастапқы Амстердам жоспары, көбірек ресурстармен, ғылыми деректерге негізделген. Ұлттық топтар ұсынған жоспарларда мұндай деректер болған жоқ, және Гидионның талаптарына қарамастан, делегаттар нұсқауларға келісуге құлшынбады. Ақырында екі топ екі бөлек мәтінге келісті: байқаулар мен қаулылар.

Соғысқа дейінгі әсері

CIAM 4 кездесуі Швейцария, Франция, Англия, Германия, Австрия, Бельгия, Венгрия, Нидерланды, Италия, Испания, Грекия, Финляндия, Дания, Норвегия, Польша, Чехословакия, Югославия, Бразилия және Канададан келген сәулетшілер арасында әсерлі болды. 1935 жылы Францияда «Жарқын қала» жарияланғаннан кейін Ле Корбюзье қала құрылысы туралы өз идеяларын бірқатар іске аспаған жобалар арқылы дамыта берді. Олардың ішінде Антверпен, Париж, Мәскеу, Алжир және Марокко қалаларының жоспарлары бар еді. Нидерландыда CIAM делегаттары Март Стамның қатысуымен жобаланған және Функционалды қала жобасының маңызды бөлігі болуы тиіс Ван Нель фабрикасын аралады. CIAM 4 – Англиядан келген ықпалды MARS тобының алғашқы рет конгреске қатысқан уақыты болды. 1935 жылы MARS мүшесі Бертольд Любеткин және оның ұжымы, Tecton тобы, Лондон қаласындағы Highgate-те Highpoint жобасын аяқтады. Жоба 56 пәтерден тұрады, олар жоспар бойынша екі крест түрінде топтастырылған, әр крестте сегіз пәтерден орналасқан. Әрбір пәтер орталық сервистік ядроға қосылған, бірақ көршісінен балконмен бөлінген – бұл үйлер арасындағы шудың таралуын тиімді түрде болдырмайтын ерекшелік. 1937 жылы Екінші испан Республикасы құлағаннан кейін Серт CIAM қызметін бағыттау үшін Англия мен АҚШ ең қолайлы орын болуы мүмкін деп ұсынды.

Соғыстан кейінгі әсері

Афина хартасы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қала құрылысы саласындағы ой-пікірге зор әсер етті. Дегенмен, оның ықпалы одан да күрделі болды, себебі 1950 жылдары CIAM хартада сипатталған Функционалды қаланы жаңа Тұрғын орта хартасымен алмастыруға ұмтылды.

Франция

1946 жылы Ле Корбюзье Ла-Рошель және Сен-Дие қалаларында жобалар жасауға шақырылды. Қалалық жоспар оған Хартияда толыққанды көрсетілмеген қалалық монументалдылықпен тәжірибе жасауға мүмкіндік берді, бірақ жобаның бір бөлігі ретінде ол азаматтық орталықпен шектескен сегіз Unité d'Habitation ұсынды. Бұл ұсыныстар іске аспаса да, Марсельде ол үлкен жетістікке қол жеткізді, онда үш Unité бойынша жасалған алғашқы зерттеулердің нәтижесінде біреуі салынды. Хартияға сәйкес, Unité солтүстік-оңтүстік бағытындағы, он сегіз қабаттан тұратын және саябақта орналасқан блок болды. 7-ші және 8-ші қабаттарда түрлі дүкендер, кеңселер және қонақ үй орналасқан. Ал шатырында балалар бағы, жүгіру жолы және бассейн бар. Ол 1952 жылы ашылды, бірақ толық аяқталмас бұрын-ақ архитекторларға әсер ете бастады.

Ұлыбритания

1949 жылы Англияда қабылданған Тұрғын үй заңы жергілікті билік органдарына жұмысшы табына ғана емес, түрлі қоғамдық топтар үшін де тұрғын үйлердің теңгерімділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Соғыстан кейінгі социалистік ахуалда архитектура жазушысы Дж.М. Ричардс Ле Корбюзьенің Unité-ін «парк аймағында таза әрі денсаулыққа пайдалы тұрғын үйлер салғаны үшін» мақтады. 1952 және 1958 жылдар аралығында Лондон округтік кеңесі Роемптон қаласында Альтон-Ист және Альтон-Вест биік үйлерін салды. Альтон-Ист 744 пәтерден, негізінен 10 қабатты үйлерден тұрады, ал Альтон-Вест 5, 6 және 12 қабатты үйлерде 1867 пәтерді қамтиды. Екі жоба да парктік аймақта орналасқан және кейіннен ескерткіштер тізіміне енгізілген. 1958 жылы Шеффилд қаласында қала архитектор Льюис Уоммерсли Парк-Хилл ықшам ауданын жобалады. Бүкіл шалапты жерді тазалаудың нәтижесінде пайда болған бұл аудан Unité-ден үш есе үлкен, тұрғын үйлер бірнеше биік ғимараттарда орналасқан, олар сыртқы дәліздермен байланысқан. Бұл «аспан көшелері» велосипедтер мен сүт тасымалдау машиналарын орналастыруға жеткілікті кеңдікте жасалған. Алғашқы табысқа жетуіне себеп, тұтас көшелердің жаңа ауданға жақын орналасқан үйлерге көшірілуі болды. Гарольд Макмиллан бұл жоба «әлемнің қызығушылығын тудыратынын» айтты. Шотландияда Шотландияның Тұрғын үй департаменті жергілікті билік органдарын біртұтас және ашық жобаларды салуға ынталандырды. Функционалды қала тұрғын үйлерді өнеркәсіптік аймақтардан парктік аймақтармен бөлуді қажет етті. Бұл тұжырым Шотландия қалаларындағы өнеркәсіптік құлдырауды жаңартуға сәйкес келді. 1956 жылдан бастап Глазго қаласындағы Хатчестонтаун-Горбалс ауданы қайта құрылымдалды. Архитектор Роберт Мэтью төрт ауданның бірін жобалады, онда 18 қабатты үйлер солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан, жергілікті көшелердің жоспарына мән берілмеді. Лондондағы Golden Lane Estate-ті Чемберлин, Пауэлл және Бон жобалаған, олар іргелес Барбикан Estate-ті де жобалаған. Бұл ауданда түрлі пәтерлер және қоғамдық ғимараттарды қолдауға арналған жақсы жабдықталған ғимараттар бар. Unité сияқты, оның да шатырында террасасы бар. Смитсондар (Алисон және Питер Смитсон) Функционалды қала үшін зерттелген төрт функцияға қарсы болды, оларды Ұй, Көше, Аудан және Қала деп атады. Golden Lane дамуында Ұй отбасылық бірлікке айналды, Көше – жоғары орналасқан дәліз болды, ал Аудан мен Қала жоба шегінен тыс қалды. Олардың жұмысы Golden Lane-де салынбады, бірақ бұл идеяларды олардың «Қала құрылысын жобалау» кітабында көруге болады.

The 1949 Housing Act in England paved the way for Local Authorities to provide a balance of housing types for a range of communities, not just the working class. In the socialist post war atmosphere, architectural writer J M Richards praised Le Corbusier's Unité for "putting clean and healthy housing in a parkland setting". Between 1952 and 1958 London County Council built the Alton East and Alton West high rise blocks in Roehampton. Alton East comprised 744 dwellings within mainly 10 storey blocks and Alton West was 1867 dwellings in 5 , 6 and 12 storey blocks. Both projects are set within parkland and have since been listed. In Sheffield in 1958, the city architect, Lewis Womersley, designed the Park Hill Estate. The product of an entire slum clearance, three times the size of the Unité, dwellings were housed in a series of high rise structures connected by external decks. These 'streets in the air' are wide enough to incorporate bicycles and milk floats. Initial success came because whole streets were moved into adjacent dwellings on the new scheme. Harold Macmillan said it would "draw the admiration of the world". In Scotland, the Department of Housing for Scotland encouraged Local Authorities to build more unified and open schemes. The Functional City prescribed the separation of industrial zones from residential ones by parkland. This concept suited the regeneration of industrial decay in Scottish cities. From 1956 the Hutchesontown Gorbals area of Glasgow was redeveloped. The architect Robert Matthew designed one of the four areas using 18 storey blocks on a north south axis that ignored local street patterns. The Golden Lane Estate in London was designed by Chamberlin, Powell and Bon, who also designed the adjacent Barbican Estate. It has a variety of dwellings and a good provision of supporting community buildings. Like the Unité it has a terrace on the roof. The Smithsons (Alison and Peter Smithson) were against the four functions explored for the Functional City, renaming them House, Street, District and City. In the Golden Lane development the House became the family unit, the Street was an elevated access deck but the District and City lay outside the project's boundaries. Their work was never built at Golden Lane, but these ideas can be viewed in their book "Urban Structuring".

Америка

Лусио Костаның Бразилия қаласын жоспарлау тұжырымы қаланы Функционалды қаланың көрінісі ретінде қарастырды. Ле Корбюзьенің "Радиальды қаласы" сияқты, бұл Бразилияның жаңа астанасына тәртіп, даму және тұрақтылық әкелу жолы ретінде есептелді. Ле Корбюзье сияқты, Коста мен Оскар Нимейер де теңдік пен әділдікке негізделген қала салуға ұмтылды. Функционалды қаланың бір түрі ретінде Серт 1964 жылы Гарвард университеті үшін үйленген студенттерге арналған тұрғын үй жобалаған. "Пибоди террасалары" деп белгілі бұл кешен үш негізгі мұнарадан тұрады, олар газонға орналасқан және жаяу жүргіншілерге арналған қорғалған жолдармен байланысқан. Ол мұнаралар мен газон арасындағы масштабты реттеу арқылы, негізіндегі әдеттегі бос кеңістіктен сақтады.

Әлемнің қалған бөлігі

1957 жылы Жапонияда Кюнио Маэкава Токиодағы Харуми тұрғын үй кешенін Unité идеясы негізінде жобалады. Сонымен қатар, 1963 жылы Тель-Авивте CIAM мүшесі Джейкоб Б. Бакема Ле Корбюзьенің Алжир жоспасына негізделген Функционалды қала ұсынысын жасады.

Жақында болған тарих

2003 жылы Еуропалық кеңес Хартияның жаңа редакциясын жазды.

Қызықты деректер

Ж.Г. Баллардтың "Жоғары қабат" кітабы Лондон орталығындағы саябақта орналасқан, басқа жоғары ғимараттармен бірге тұрған 40 қабатты үй кешеніндегі оқиғаларды баяндайды. Он бірінші қабатта супермаркет, дүкендер, спортзал және жүзу бассейні бар кең алаң бар. Ал 35-ші қабатта кішкентайрақ жүзу бассейні, сауна және мейрамхана орналасқан. Әулетті тұрғындар бүлдірушілікке берілгенде, Баллард бүкіл кешеннің қалайша бірте-бірте хаосқа тонуын айтады.