Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мезоамерикалық символдар жиынтығы
Mesoamerican set of symbols
Истмия жазуы – Техуантепек таңсығының айналасындағы жазуларда табылған ерте символдар жиынтығы. Оның мерзімі күмәнді, бірақ шамамен саналады. Ол сондай-ақ Ла-Мохарра жазуы және Эпи-Ольмек жазуы («Ольмектерден кейінгі жазу») деп те аталады. Истмия жазуы – бұл сөйлеу тілін көрсететін нағыз жазу жүйесі ме, әлде протожазу жүйесі ме, әлі анықталған жоқ. Даулы жартылай түсіндірмеге сәйкес, оның құрылымы майя жазуына ұқсас, және майя жазуы сияқты, морфемаларды көрсету үшін бір жиын таңбаларды, ал буындарды көрсету үшін екінші жиын таңбаларды пайдаланады.
The Isthmian script is an early set of symbols found in inscriptions around the Isthmus of Tehuantepec, dating to , though with dates subject to disagreement. It is also called the La Mojarra script and the Epi Olmec script ('post Olmec script'). It has not been conclusively determined whether Isthmian script is a true writing system that represents a spoken language, or is a system of proto writing. According to a disputed partial decipherment, it is structurally similar to the Maya script, and like Maya uses one set of characters to represent morphemes, and a second set to represent syllables.
Шифрлау
1993 жылы Джон Джюстсон мен Терренс Кауфман "Ла Моджарра стеласында" табылған исхмиялық мәтіннің ішінара шифрлануын ұсынды, олар бұл тілдің зоке тілдері отбасының мүшесі екенін мәлімдеді. 1997 жылы осы екі эпиграф Эпи-Ольмек жазуы туралы екінші мақала жариялады, онда олар стеладан жаңадан ашылған мәтін бөлігі бұрын құрылған шифрлау жүйесіне оңай берілді деп хабарлады, бұл жүйе мәтіннің ұзын бөлігі үшін жасалған еді. Бұл олардың жұмысы үшін 2003 жылы Гуггенхайм стипендиясын алуға мүмкіндік берді. Бірақ келесі жылы Стивен Д. Хьюстон мен Майкл Д. Коу олардың Ла Моджарра мәтініне берген түсіндірмесімен келіспеді. Олар бұрын белгісіз Теотиуакан стиліндегі масканың (қайдан алынғаны белгісіз, қазір жеке коллекцияда сақталады) артқы жағындағы исхмиялық мәтінді шифрлау үшін Джюстесон-Кауфман жүйесін қолдануға тырысып, сәтсіз болды. Вонк (2020) Эпи-Ольмек жазуын прото-хуастекан тіліне жатқызып, корпустың мөлшерінің корпустағы қайталану деңгейімен салыстырғанда нашар екенін айтты, сондықтан қазіргі жағдайда бірегей шифрлау мүмкін емес. Ол сондай-ақ, ежелгі және жаңа әлем тілдеріндегі (мысалы, ежелгі грек, латын, испан және неміс тілдеріндегі) оқулардың қолданылуын көрсете отырып, мұндай ұсыныстардың кездейсоқ сипатын дәлелдеді. Бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр. Эндрю Робинсонның "Жоғалған тілдер" (2008) кітабындағы тұжырымы мынадай:
In a 1993 paper, John Justeson and Terrence Kaufman proposed a partial decipherment of the Isthmian text found on the La Mojarra Stela, claiming that the language represented was a member of the Zoquean language family. In 1997, the same two epigraphers published a second paper on Epi Olmec writing, in which they further claimed that a newly discovered text section from the stela had yielded readily to the decipherment system that they had established earlier for the longer section of text. This led to a Guggenheim Fellowship for their work, in 2003. The following year, however, their interpretation of the La Mojarra text was disputed by Stephen D. Houston and Michael D. Coe, who had tried unsuccessfully to apply the Justeson Kaufman decipherment system to the Isthmian text on the back of the hitherto unknown Teotihuacan style mask (which is of unknown provenance and is now in a private collection). Along with proposing an alternative linguistic attribution of Epi Olmec writing as proto Huastecan, Vonk (2020) argued that the size of the corpus compares unfavorably in comparison with the rate of repetition within the corpus, so that a unique decipherment is simply impossible given the current state of affairs. He goes on in illustrating the principal applicability of readings in random Old and New world languages (including Ancient Greek, Latin, Spanish and German) to demonstrate the coincidental nature of any such proposals. The matter is still under discussion. In Lost Languages (2008) Andrew Robinson summarises the position as follows:
Жалпы алғанда, Истмия мәтініне қатысты Джюстесон/Кауфманның "шифрлауы" нақты дәлелденбеген және қазіргі уақытта берік негізде тұрған жоқ. Оның тілдік күрделілігін ескере отырып, басқа "шифрлауларға" қарағанда, оған жаңа мәтін немесе 1986 жылы Ла Моджаррадан табылған мәтін сияқты маңызды мәтін табылуы аса қажет.
Overall, then, the case for the Justeson/Kaufman 'decipherment' of Isthmian is decidedly unproven and currently rests on shaky foundations What it needs, more urgently than some other 'decipherments' given its evident linguistic sophistication, is the discovery of a new text or texts as substantial as the one found at La Mojarra in 1986.