Ежелгі Германия және Англиядағы жер ұйымдастыру жүйесі – "Марк"
Mark system
Еркін адамдардың бірлескен жер иелігі мен өңдеуіне негіделген "марк" жүйесі – ежелгі қауымдық ұйым. Жер бөлісі, егіс айналымы, орман пайдалану құқығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Марка жүйесі – еркін адамдардың шағын топтарының жерді бірлесіп иеленуі мен бірлесіп өңдеуіне негізделген әлеуметтік ұйым. Саяси және экономикалық тұрғыдан марка дербес қауымдастық болған, ал оның алғашқы мүшелері, әлдеқайда, туыс болған. Сөздің бастауы марк немесе марш, яғни шекара деген мағынамен сабақтас. Алғаш рет осы мағынада қолданылып, кейін Германияның орманды аймақтарында қоныс аударушылар тазалаған жерлерге қатысты қолданылды, содан кейін бұл елде қаншалықты және қанша уақыт бойы қолданылған жүйе үшін де пайдаланылды. Жалпы, марка жерлері үш бөлікке бөлінген деп есептеледі: орман, шабындық және егістік. Басқа жерлерде кейінірек кең таралған помещиктік жүйедегідей, егіс айналымын екі, үш, тіпті алты далаға бөлу жүйесі қабылданды. Қауымның әрбір мүшесі орман мен шабындықты мал жаюға пайдалануға және егістік жердің белгілі бір бөлігіне құқықтары болды. Марка – өздігінен басқарылатын қауымдастық. Оның мәселелерін маркмутта белгілі уақыттарда жиналатын маркмендер шешетін. Бірақ көп ұзамай олардың еркіндігіне қол сұғылып, қысқа мерзім ішінде ол толығымен жойылды.
The mark system is a social organization that rests on the common tenure and common cultivation of the land by small groups of freemen. Both politically and economically the mark was an independent community, and its earliest members were doubtless blood relatives. In its origin the word is the same as mark or march, a boundary. First used in this sense, it was then applied to the land cleared by the settlers in the forest areas of Germany, and later it was used for the system which prevailed to what extent or for how long is uncertain in that country. It is generally assumed that the lands of the mark were divided into three portions; forest, meadow and arable, and as in the manorial system which was later in vogue elsewhere, a system of rotation of crops in two, three or even six fields was adopted, each member of the community having rights of pasture in the forest and the meadow, and a certain share of the arable. The mark was a self governing community. Its affairs were ordered by the markmen who met together at stated times in the markmoot. Soon, however, their freedom was encroached upon, and in the course of a very short time it disappeared altogether.
Дау
Белгілеу жүйесінің ауқымы мен мәні тарихшылар арасында пікір таласына түсіп, қазірге дейін де даулы мәселе болып қалып отыр. Бір топ тарихшылар бұл жүйенің Германияда кеңінен таралғанын, тіпті жерді иелену және өңдеудің типикалық германдық тәсілі болғанын айтады. Олардың пікірінше, Германиядан бұл жүйе Англ және саксон шапқыншылары арқылы Англияға әкелінген, онда кеңінен қабылданып, ерте Англиядағы жер жүйесінің негізі болған. Ал қарсы тұратын топ белгілеу жүйесінің мүлдем болмағанын дәлелдейді, ал француз жазушысы Фустель де Куланг оны германдық қиялдың өнімі деп ес алады. Бұл көзқарас негізінен ерте германдықтардың арасында жердің ортақ меншігі болмағаны және ерте ағылшындардың арасында да кеңінен таралмағаны туралы болжамға негізделген. Әрине, шындық екі жақтың арасында жатыр. Толыққанды белгілеу жүйесі англосаксон Англиясында кеңінен таралмаған, сондай-ақ Германияда да ұзақ уақыт бойы немесе кең аумақта қолданылмаған. Бірақ осы екі елде қолданылған жүйеде белгілеу жүйесіне тән элементтер де кездеседі.
The extent and nature of the mark system has been, and still is, a subject of controversy among historians. One school holds that it was almost universal in Germany; that it was, in fact, the typical Teutonic method of holding and cultivating the land. From Germany, it is argued, it was introduced by the Angle and Saxon invaders into England, where it was extensively adopted, being the foundation upon which the prevailing land system in early England was built. An opposing school denies entirely the existence of the mark system, and a French writer, Fustel de Coulanges, refers to it contemptuously as a figment of the Teutonic imagination. This view is based largely upon the supposition that common ownership of the land was practically unknown among the early Germans, and was by no means general among the early English. The truth will doubtless be found to lie somewhere between the two extremes. The complete mark system was certainly not prevalent in Anglo Saxon England, nor did it exist very widely, or for any very long period in Germany, but the system which did prevail in these two countries contained elements which are also found in the mark system.