Кіріспе

Мақта иіруге арналған жабдықтар – дайын мақта талшығын қолдануға ыңғайлы жіпке айналдыратын машиналар. Мұндай жабдықтардың тарихы ғасырларға созды. 18 және 19 ғасырлардағы өнеркәсіптік революция кезеңінде мақта өндірісіне жаппай өндіріс енгізу мақсатында мақта иіру машиналары жасалды. Мақта иіру машиналары көбінесе мақта фабрикалары деп аталатын ірі заводтарда орнатылды.

Оралған дөңгелек

1030 жылы ислам әлемінде иіру дөңгелегі ойлап табылды. Кейіннен 1090 жылы Қытайға, ал 13 ғасырда Ислам әлемінен Еуропа мен Үндістанға тарады. 1740 жылдарға дейін барлық иіру қолмен, иіру дөңгелегі арқылы жасалатын. Англиядағы ең жетілген иіру дөңгелегі Джерси дөңгелегі деп белгілі болды, бірақ Саксония дөңгелегі екі белдікпен жұмыс істейтін иіру дөңгелегі болатын, онда шпиндель саяхатшыдан 8:6 қатынасында жылдам айналып, иірушінің саусақтарымен екеуі де созылатын.

Дженнидің айналуы

Дженни – көп шпулді есу станогы. Ол шамамен 1764 жылы ойлап табылды, және оның авторы Ланкашир графтығының Блэкберн қаласының жанындағы Стэнхиллде тұрған Джеймс Харгривс екендігі айтылады. Дженни есу станогының негізінен өңделген түрі болды.

Судағы қоршау

Су фреймі 1770 жылдары Аркрайт жасап, патенттеді. Жіп дайындау үшін қолданылатын жіпшелер созылып (керілді), сосын оралмалы білікке оралып бұралатын болды. Бұл ауыр, ірі машина болатын, оны 18 ғасырдың соңында су доңғалағымен қоздыратын. Аркрайт, Джедедая Стратт және басқалар Дербиширдегі Дервент өзені бойында мақта фабрикаларын осы мақсатта салған. Су фреймі тек сол жаққа қана бұра алатын.

Оралған қаңғыбас

Спиннинг-муль немесе муль-дженни 1779 жылы Сэмюэл Кромптон жасаған. Ол Аркрайттың сулы тірегі мен Харгривстің айналмалы Дженниінің үйлесімінен құралған. Осы екі машинаның гибриді болғандықтан осылай аталды. Мульде бекітілген тірегі бар, оған ровингті ұстап тұратын макаралар орналасқан, ол бас бөлігі арқылы шпинделдері бар параллель арбамен байланысқан. Ол үзіліспен жұмыс істеді: ровингтер сыртқа қарай жылжығанда беріліп, бұралып, кері жылжу кезінде ровинг бекітіліп, шпинделдер кері айналып, жаңа тоқылған жіпті тартып алатын. Бәсекелес машина – тіреулі немесе сақиналы тіреу – үздіксіз процесс болды, онда ровинг бір әрекетте созылып, бұралып, оралды. Спиннинг-муль 1830 жылдары өздігінен жұмыс істейтін (автоматты) машинаға айналды. 1790 жылдан 1900 жылға дейін муль ең көп қолданылатын тоқу машинасы болды, бірақ ол 1960 жылдарға дейін жіңішке жіптерді тоқу үшін де қолданылды. 1890 жылғы мақта тазартатын зауытта 60-тан астам муль болды, әрқайсысы 1320 шпинделге ие. 1824-1830 жылдары Ричард Робертс мульдің барлық бөліктерін өздігінен жұмыс істететін, арбаның ішкі қозғалысы кезінде шпинделдердің айналуын реттейтін механизмді ойлап тапты. Олдхэмде орналасқан Плат ағайындылары Ұлы Манчестерде осы саладағы ең танымал машина жасаушылардың бірі болды. Бастапқыда бұл машина тек ірі және орташа жіптерді тоқу үшін пайдаланылды, бірақ қазір ол барлық түрдегі жіптерді тоқу үшін қолданылады.

Түйме

Throstle фреймі су фреймінің ұрпағы болды. Ол сол қағидаларды қолданды, жақсырақ жасалған және бу күшімен жұмыс істеді. 1828 жылы Америка Құрама Штаттарында Данфорт тіке тігу фреймі ойлап табылды. Ауыр ұштырғыш шпінделдің дірілдеуіне себеп болды, ал фрейм тоқтаған сайын жіп түйіліп қалатын. Боббин немесе түтіктер "коптар", "сақина шпульдері" немесе "қамшылар" арқылы толтырылуы мүмкін, бірақ әр жіп үшін тоқтату механизмі қажет, ол жіп үзілген кезде дереу іске қосылады.

Қосымша процестер

Көптеген жағдайларда, сақиналық тіке тоқу станогы немесе қайыс машинасымен тоқылған жіптер өндірушіге дайын болады; бірақ тігіс, тоқыма, шұлық, кесте және кілемдерге арналған жіптер сияқты қосымша беріктік немесе тегіс болу қажет болғанда; сондай-ақ, Grandrelle сияқты көп түсті әсерлер немесе бұралаң жіптер мен түймелі жіптер сияқты ерекше пішіндегі жіптерде, екі немесе бірнеше жеке жіптер біріктіріліп, бұрылады. Бұл операция "қосарлау" деп аталады.