Кіріспе

1979 жылғы фильм "Амитивилл қорқынышы" – Стюарт Розенберг режиссерлік еткен, Джеймс Бролин, Марго Киддер және Род Штайгер бас рөлдерде ойнаған 1979 жылғы американдық табиғаттан тыс қорқыныш фильмі. Фильмде жас жұбай соғысқан табиғаттан тыс күштермен толы үйді сатып алады. Бұл фильм Джей Ансонның 1977 жылғы сол аттас кітабына негізделген, онда 1974 жылы Рональд ДеФео кіші отбасын қанымен өлтірген Нью-Йорк штатының Амитивилл қаласындағы үйінде қысқа уақыт тұрған Латц отбасының паранормальды тәжірибелері баяндалған. Бұл – ұзаққа созылған "Амитивилл қорқынышы" фильмдер сериясының бірінші фильмі және 2005 жылы қайта түсірілді. Атқарушы продюсер Сэмюэл З. Аркофф Ансонның кітабына құқықтарды сатып алғаннан кейін жобаны бастады, ал бастапқыда бұл телефильм ретінде жоспарланған, оны Ансон өзі бейімдеген. Аркофф телеспектакльді қабылдамағаннан кейін, сценарист Сэндор Стерн оны көркем фильмге айналдырды. Продюсерлер фильмді ДеФеоның нақты үйінде түсіргісі келді, бірақ үй иелері рұқсат бермеді. Оның орнына 1978 жылдың қазан айында Нью-Джерси штатының Томс-Ривер қаласында түсірілім басталды, содан кейін Лос-Анджелестегі Metro Goldwyn Mayer студиясында ішкі түсірілімдер жүргізілді. "Амитивилл қорқынышы" әлемдік премьерасын 1979 жылдың 24 шілдесінде Қазіргі заманғы өнер мұражайында өткізді, үш күннен кейін кең экранға шықты. Фильм үлкен коммерциялық сәттілікке жетті және оны таратқан American International Pictures компаниясының ең табысты фильмдерінің бірі болды. Ол Солтүстік Америкада 80 миллион доллардан астам табыс тапты, барлық уақыттағы ең табысты тәуелсіз фильмдердің біріне айналды. Фильм шыққан кезде Кинг "Роллинг Стоун" журналында фильмді жағымсыз бағалап, оны "жай және түсініксіз" оқиға деп атады. Бірақ ол "Danse Macabre" кітабында бұл пікірін қайта қарап, оны сынағандардың "мәнін түсінбегенін" айтты және өмір бойы қорқыныш фильмін жақсы көретін адам ретінде бұрынғы пікіріне өкінді. Ол "Құсқыр" туралы айтқан сөздерін де келтірді, олар да фильм сияқты "жай және түсініксіз" болғанымен, оның классика екенін өзгерте алмайды. Кинг фильмтің үлкен коммерциялық сәттілігін басты кейіпкерлерге көрермендердің жақындық сезімімен түсіндірді, олар үй сатып алуда үлкен қаржылық тәуекелге барып, отбасында ауыр салдарға ұшырайды. American International Pictures компаниясының атқарушы продюсері және басшысы Сэмюэл З. Аркофф CBS телеарнасына хабарласып, фильмді театрлық форматта шығаруды ұсынды, ал CBS-ке оны телеарнада көрсету құқығын беруге келісті. Бролин кастинг кезінде сценарий дайын болмағандықтан Ансонның романының көшірмесін алды. Ол оны таңғы сағат екіге дейін оқыды. Бөлмеде ілінген шалбары кітаптың шиеленіскен жеріне жеткенде жерге түсіп қалды. Бролин қорқып креслосынан секіріп тұрды. Материалдан жақсы фильм жасауға көз жеткізген Бролин басты рөлге келісті. Киддер Ричард Доннердің "Супермен" фильміндегі Лоис Лейн рөлінен кейін бір жыл өткен соң Кэти Латц рөліне таңдалды. Фильмді жарнамалау кезінде сұхбат берген Штайгер: "Бұл менің Голливудқа физикалық жағдайымның жақсы екенін көрсетудегі соңғы қадамым" деді.

Түсірілім

"The Amityville Horror" фильмін түсіру үшін, өндіріс тобы Шығыс жағалауындағы әртүрлі локацияларды, соның ішінде Мэн және Оңтүстік Каролина штаттарын қарастырғаннан кейін, Нью-Джерси штатының Томс-Ривер қаласына орналасты. Өндірушілер бастапқыда Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы нағыз Амитивилл үйінде түсіруді жоспарлаған, бірақ жергілікті билік рұқсат бермеді. 1978 жылдың тамызында Томс-Ривердің жергілікті газеттері үйлерін өндіріс тобына жалға беруге дайын үй иелерінен өтініштер қабылдау туралы хабарламалар жариялады. Соңында таңдалған голландтық стильдегі үй Амитивилдегі 112 Ocean Avenue мекенжайындағы үйге ұқсату үшін қайта жабдықталды. Өндіріс тобы үйді 12 000 долларға жалға алды, ал қосымша 31 000 долларға үйдің ішінде қайық тұрақты орны салынды. Негізгі түсірілім 1978 жылдың қазан айының соңында Томс-Риверде басталды. Қосымша сыртқы түсірілімдер Томс-Ривердегі Ривервуд Парк демалыс орталығында, Оушен округінің сотында және Рейнольдс тавернасында жүргізілді. 1978 жылдың қараша айында локациядағы түсірілім аяқталғаннан кейін, түсірілім 1978 жылдың 22 желтоқсанында, Рождество мерекесі алдында MGM Sound Stage 26 студиясында аяқталды. Түсірілім кезінде көбінесе нақты арнайы эффектілер қолданылды: мысалы, әке Деланиді шыбындар жайлаған сахнаны түсіргенде, актер Род Штайгерге қантты су мен сыра құйылып, осылайша жәндіктер оны қоршады.

Музыка

Лало Шифрин "Амитивилл қорқынышы" фильмі үшін түпнұсқа музыка жазуға шақырылды. Басты тақырыпты жазуды бастағанда, оған фильмнің бастапқы титрлері кезінде көрсетілетін үйдің тұрақты суреті берілді. Шифрин шабыттанған сәтін еске алып былай деді: "Үш баласы бар отбасы осы үйге көшуге дайындалып, оның өткеніне мән бермейтін болғандықтан, мен үш баланың дауысына арналған, қорқынышты әрі бұрмаланған бейнет әнін жазу идеясын алдым". Дауыстық сүйемелдеуден өзге, Шифрин фильмнің музыкасын арфа, челеста, скрипкалар мен альттарды қолданып, дауыстар мен оркестрлік аранжировкалар арасында "суыққан" қайшылықты жасауға тырысты. Көбірек "қауіпті дыбыстарды" енгізу үшін ол төмен дыбыстық ішекті аспаптарды, бас-кларнет, мыспен өшірілген француз мүйізін және су телефонын пайдаланды. Кейде Шифриннің музыкасы 1973 жылы "Экзорцист" үшін қабылданбаған деген қаңқа тарады, бірақ Шифрин сұхбаттарында мұны жоққа шығарды. Шифриннің музыкасы фильмге "Ең үздік түпнұсқа музыка" номинациясын әкелді. Ол үш күннен кейін, 1979 жылдың 27 шілдесінде АҚШ-та кеңінен көрсетілімге шықты.

Кассалық жинақ

"Амитивилл қорқынышы" 748 кинотеатрда көрсетілді және тұңғыш демалыс күндері 7,8 миллион долларлық табыс әкелді. 1979 жылдың қыркүйегінде студия фильмнің шығуының алғашқы 31 күнінде 41 миллион доллар тапқанын мәлімдеді, ол кезде көрсетілім 940 кинотеатрға дейін ұлғайтылды. Театрлардағы көрсетілім аяқталған кезде фильм АҚШ және Канада кассаларында барлығы 86,4 миллион доллар жинады (бюджетінен шамамен жиырма есе артық). 2019 жылы Forbes журналы қазіргі билет бағасына сәйкес инфляцияға түзетілген қорқыныш фильмдерінің табысын бағалайтын тізім жариялады. Онда "Амитивилл қорқынышы" барлық уақыттағы ең табысты қорқыныш фильмдерінің сегізінші орнында тұрды, мақала жарияланған кезде түзетілген табысы 310,3 миллион долларды құрады.

Сыни жауап

Роджер Эберт өзінің шолуында фильмді "сұр және мүлдем көңілсіз" деп сипаттады, сондай-ақ: "Амитивилл қорқынышының мәселесі – онда, шын мәнінде, ештеңе жоқ. Біз екі сағат бойы қорқып, әңгімесіз адамдарды бақылаймыз және не үшін екенін сұраймыз. Егер бұл оқиға шын болса, оларға солай болсын. Кешіріңіздер, Лютцтар! Егер бұл ойлап тапқан болса, оны көбірек қызықтырарлық етіңіздер. Егер олар шешім қабылдай алмаса, неге біз қабылдауымыз керек?" People журналының редакторы Род Стайгердің актерлік шеберлігін асыра көрсеткенін және фильмнің "күлкілі" екенін айтты. Monthly Film Bulletin журналының авторы Тим Пуллейн фильмді "кейбір уақыттан бері ең қанағаттандырарлық, әсерлі қорқынышқа толы саяхат" деп атады, сондай-ақ: "Фильм тұрақты түрде жақсы ойналған және Род Стайгерге өте ұзақ уақыттан бері ең жақсы рөлін ойнауға мүмкіндік береді" деді. National Review журналының Джон Саймон фильмді "қорқынышты" деп сипаттады. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин фильмде қайталанатын трюктар көп екенін сынға алды, атап айтқанда: "бір ғана құрылыс астындағы үйдің шатырына қорқынышты фильмдердің көптеген клишелері жиналған, кейде оның әсері ақылға сыймайтындай шатастырады. Режиссер Стюарт Розенберг қолданбайтын амал жоқ сияқты. Бірақ ол әлі де бір Лютцтің бөлмеде басқа Лютцтардың бар екенін білмей, қатты сескенуін көрсетуден артық қорқынышты нәрсе ойлап таба алмайды. Егер Розенберг мырза осы сияқты жақсы идеяға тап болса, оны қайта-қайта қолданады". Los Angeles Times газетінің Чарльз Шамплин фильмге жағымды баға беріп, "ең жақсы жасағаны – үш қабатты, өте тартымды колониалды үйді (егер тарихы басқа болса, оны оңай 300 мыңға сатуға болар еді) жамандыққа ие ету. Қорқыныш одан да тиімді, өйткені ол ескі, тозығы жеткен қамалдан немесе белгісіз планетадан емес, біздің көшеміздің бұрышынан пайда болады". Фильм тарихшы Джеймс Ф. Бродерик сияқты кейбір замандас сыншылардан жағымды пікірлер алды, ол оны "актерлер материалды қабылдағандықтан тиімді қорқынышты фильм" деп мақтады. Фильм шиеленісті, күрделі және кітапта баяндалған таңғажайып, алаңдатарлық оқиғаларға толы". 2013 жылғы бағалауда Джон Кеннет Мьюр "Амитивилл қорқынышын" "түзу және тиімді қорқынышты фильм" деп атады және автор Стивен Кингтің фильмнің қаржылық қиындықтар туралы талдауын талқылады. Rotten Tomatoes интернет-агрегаторында 45 сыншының 31%-ы фильмге оң баға берді, ал орташа бағасы 4.8/10 болды. Оның консенсусы былай деді: "Жарқын емес және көңіл көтермейтін "Амитивилл қорқынышының" ең жақсы жағы – ол көптеген жалғаулары мен қайта түсірілімдері үшін төмен деңгей белгіледі".

Мұра

Фильм алғашқы көрсетіліміндегі сыншылардың көбінесе жағымсыз пікірлеріне қарамастан, мәдени сыншы Николас Мирзофф 2012 жылы «жергілікті үйдің әлсіздігі одан бері мәдени байланыстардың кең желісінің бір бөлігіне айналды» деп жазды, сондай-ақ былай деп қорытындылады: «Стюарт Розенбергтің фильмінде Джордж Латц үйге көшуді шешкенде: «Үйдің есі жоқ» дейді. Фильмнің қалған бөлігі және жалпы соңғы кездегі қорқынышты фильмдер осы пікірді жоққа шығаруға арналған». Британдық кино институты 2013 жылы оны ең ұлы үй фильмдерінің ондығына қосты, осы ретте: «Оқиғаның қаншалықты шындыққа жақындығы туралы толыққанды пікірталас, фильмнің өзінің қорқынышты үй жанрындағы жақсы туынды екенін және алғашқы көрсетілгендегі сынға лайық еместігін жасыруға тырысады. Содан кейін көптеген нашар жалғасы шықты, сондай-ақ 2005 жылғы мағынасыз қайта түсірілім, бәрі де Амитивиль және оның құрған әңгімесін қазіргі заманғы аңыз ретінде бекітуге көмектесті». 2018 жылы Esquire оны жасалған ең қорқынышты үй фильмдерінің бесіншісі деп санады, ал SWNS Media Group жүргізген 2021 жылғы халық сауалнамасында ол барлық уақыттағы жетінші ең ұлы қорқынышты фильм деп танылды. 2009 жылғы сұхбатында Стар Киддер фильм туралы жағымсыз пікір білдіріп, оны «қоқыс» деп атады. «Мұны ешкімнің қабылдамайтынына сенбедім. Мен оны күліп қарадым, бұл Род Стайгердің ашуын тудырды, ол бәрін өте қастерледі. Сол кезде агентім «біреуін маған, біреуін оларға» деген саясатты ұсынды. Бұл олар үшін болды. Оны хитке айналдырған – діншіл христиандар. Олар адамдардың әйдітке, иелікке, үйге және басқа да аңызға сенуін қалады».