Кіріспе

Әскери мақсаттарда ауа райын өзгерту техникаларын қолдану. Ауа райы соғысы – бұлт тұқымдау сияқты ауа райын өзгерту техникаларын әскери мақсаттарда пайдалану.

Тарих

1977 жылы Женевада қол қойылған Экологиялық Модификация Конвенциясына дейін АҚШ Вьетнам соғысында ауа райын қару ретінде қолданған. "Попай" операциясы аясында Хо Ши Мин жолының үстіне бұлт себу жүргізілді. Жаңбырдың артуы жол арқылы жаудың кіру жылдамдығын төмендетуіне үміттенілді. 1996 жылы АҚШ Әуе күштері үшін дайындалған зерттеу жұмысында нанотехнологияны пайдаланып "жасанды ауа райы" жасау мүмкіндігі қарастырылған, микроскопиялық компьютерлік бөлшектерден тұратын бұлттар бір-бірімен байланысып, түрлі мақсаттарда қолданылатын "ақылды тұман" құруы мүмкін. "Қазіргі уақытта жасанды ауа райы технологиялары жоқ. Бірақ олар дамыған сайын, олардың потенциалды қолданылуының маңыздылығы арта түседі". 1977 жылдың 18 мамырында Женевада қол қойылған және 1978 жылдың 5 қазанында күшіне енген Экологиялық өзгерістер жөніндегі конвенция (ENMOD) "жою, зақымдау немесе жарақат келтіру құралы ретінде кең таралған, ұзақ мерзімді немесе ауыр әсер ететін өзгерістерді" тыйым салады. 1972 жылы ENMOD конвенциясы ауа райын қару ретінде қолдануға "жергілікті, уақытша өзгерістер" жасауға рұқсат беретінін көрсетті. Конвенцияның VIII бабында құрылған "Сарапшылар кеңесі" өзінің "II бапқа қатысты түсіндірмесінде" қоршаған ортаны өзгертуді "басқа мемлекетке зиян келтіру, зақымдау немесе жарақат келтіру құралы ретінде" пайдалануға тыйым салынатынын мәлімдеді. Сондай-ақ, барлық қол қоюшы мемлекеттер ауа райын өзгертуді кез келген деңгейде зиян келтіру үшін пайдаланудан бас тартуға міндетті, "әскери немесе қоршаған ортаны өзгерту техникасын кез келген жауырық мақсатта қолдану, кең таралған, ұзақ мерзімді немесе ауыр жойылуға, зақымдануға немесе жарақаттануға әкелуі мүмкін" делінген. Дегенмен, келісім-шарт тікелей зиян келтірмейтін жағдайда ауа райын өзгертудің әскери қолданылуын тікелей айыптамайды.