Кіріспе
Америкада туған итальяндық саяхатшы-кәсіпкер (1894–1967)
Америго Думини (3 қаңтар 1894 – 25 желтоқсан 1967) – американдық туған итальяндық фашисттік қылмыскер, 1924 жылы Біртұтас социалистік партиясының жетекшісі Джакомо Маттеоттиді өлтірген топты басқарған.
Өмірбаян
Сент-Луис қаласында, АҚШ-та дүниеге келген, итальян (әкесі Адольфо Думини) және британ иммигранттарының ұлы Америго Думини Италияға көшіп келді және 1913 жылы АҚШ азаматтығынан бас тартып, әскерге қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол шабуыл жасақтарының бірінде болды, ауыр жарақат алды және марапатталды. Содан кейін ол Бенито Муссолинидің жақтастары ұйымдастырған Флоренциядағы Фассиода белсенділік танытты, оны "Сикарио дель Дуче" ("Иль Дучедің қылышы") деп атағандарымен мақтанатын. 1921 жылғы 21 шілдеде Сарзана оқиғасына қатысып, 300 "сквадристи" (қара көйлектер) колоннасын Ренато Риччиді босату талабымен Сарзанаға бастап барды. Риччи және басқа фашистер 1921 жылы анархист Арго Секундари құрған фашизмге қарсы ұйым – "Ардити дель Пополомен" қарулы қақтығыстан кейін тұтқындалды, ол "Ардити" қозғалысының тармағы болып табылды. 1924 жылы Думини Муссолининің кеңестік Чекаға негізделген құпия полициясы – Чека қатарына кірді. Көп ұзамай, 10 маусымда ол Джакомо Маттеоттиді өлтірген топты (Альбино Вольпи, Джузеппе Виола, Аугусто Малакриа және Амлето Поверомо) басқарды, мүмкін, сол кезде көмекшісі болған Чезаре Россидің бұйрығымен. Саяси кісі өлтіруден кейін, Роберто Фариначчи сотта қорғағандығын қоспағанда, фашистік басшылар оны тастап кетті. Фариначчи өзін бұл тапсырмамен "құрметтенгенін" мәлімдегенмен, Думининің бес жылға бас бостандығынан айырылуына кедергі жасай алмады, ол Муссолини бұйырған рақымшылықтан пайдаланып, он бір ай ғана түрмеде отырды. Түрмеден шыққан соң, ол фашистік басшыларды шантаж жасап, сыйақы алуға және заңгерлік шығындарын төлеуге тырысты. Ол Италия Министрлер кеңесінде Муссолинимен кездесуді сұрады. Ол өзінің құқығын "Матеоттидің қанын қолымнан жуу үшін келдім" деген сөздермен дәлелдеді. Тұтқындалып, "Иль Дучеге ренжіткені" үшін сотталып, сегіз жылға бас бостандығынан айырылды – бұл бұрынғы қылмыстан әлдеқайда ауыр жаза. 1927 жылы босатылған Америго Думини үлкен мемлекеттік зейнетақы (5000 лира) алып, Италияның Сомали еліне кетті. Ол әлі де қиындық туғызушы ретінде қарастырылғаны анық, өйткені ол Тримити аралдарында тұтқындалып, қамауға алынды. Сол уақытта ол генерал Эмилио Де Боноға Матеоттидің өлтірілуін баяндаған қолжазбаны Техастағы нотариустарға тапсырғанын ескертті. Бұл талап оның босатылуына және зейнетақысының 50 000 лираға дейін көтерілуіне әкелді. Ол Ливиядағы итальяндық колонияға кетті, онда оның зейнетақысы 2500 лираға арттырылды (біржолғы 125 000 лира төлемімен бірге). Думини бұл аймақта он жылдан астам уақыт болды және Екінші дүниежүзілік соғыстың Солтүстік Африка науқаны кезінде Дернада британдық армия тұтқындады. Шпион ретінде өлім жазасына кесілген ол атылған отрядтың 17 оқ-дәрісінен зардап шекті, бірақ аман қалды, түнде Тунистегі қауіпсіз жерге қашып кетті. Италияға қайтып келген Думиниді таңғалып қарсы алды және тағы да жомарт зейнетақы ұсынды. Ол көлік тасымалдаушы болып жұмыс істеді және Флоренцияның тұрғын үй ауданында вилла сатып алды. 1943 жылы оңтүстік Италияда фашизм құлағаннан кейін, ол Германия қолдаған Италия Социалдық Республикасына қосылды. Достасқан мемлекеттердің бұл аймақты басып алғаннан кейін Думини Болоньяда тұтқындалып, Маттеоттиді өлтіргені үшін сотталды. Ол өмір бойы бас бостандығынан айырылды, бірақ Тольятти рақымшылық жасағаны үшін 30 жылға ауыстырылды. 1953 жылы тағы бір рақымшылықпен босатылды. 1967 жылы Думини үйінде шам алмастырып жатқанда, өз-өзіне электр тогынан зақым келтірді. Ол үш аптадан кейін ауруханада жүрек ауруынан қайтыс болды.
Amleto Poveromo) that carried out the killing of Giacomo Matteotti, possibly on the orders of Cesare Rossi, to whom he was assistant at the time. Following the political murder, he was abandoned by the fascist leadership, with the exception of Roberto Farinacci, who defended him during his trial. While Farinacci declared himself "honored" by the task, he could not prevent Dumini from receiving a five year prison sentence, of which he only served eleven months, benefiting from an amnesty ordered by Mussolini. Once out of jail, he tried his hand at blackmailing the fascist leadership, trying to obtain rewards and the payment of his legal fees. Ostentatiously, he sought a meeting with Mussolini at the Italian Council of Ministers. He justified his entitlement with the words "I am here in order to wash Matteotti's blood off my hands". Arrested, he was put on trial for "offending Il Duce" and sentenced to eight years in prison— substantially more than for the previous crime. Freed in 1927, Amerigo Dumini left for Italian Somaliland, having been awarded a large state pension (5,000 lire). Apparently, he was still viewed as troublesome, since he was detained and interned on the Tremiti Islands. Meanwhile, he warned General Emilio De Bono that he had filed a manuscript detailing Matteotti's murder with notaries in Texas. This claim led to his release and an increase in pension to as much as 50,000 lire. He left for the Italian colony of Libya, where his pension was further increased by 2,500 lire (together with a single payment of 125,000 lire). Dumini remained in the region for more than a decade and was captured by the British Army at Derna during the North African Campaign of World War II. Sentenced to death as a spy, he was hit by 17 bullets from a firing squad and still managed to remain alive, escaping to safety in Tunisia during the night. As Dumini returned to Italy, he was received with astonishment and offered yet another generous pension. He went into business as a transporter and bought a villa in a residential area of Florence. With the 1943 fall of fascism in southern Italy, he joined the German backed Italian Social Republic. After the Allied occupation of that region, Dumini was arrested in Bologna and placed on trial for Matteotti's murder. He was given a life sentence, which was immediately commuted to 30 years due to the Togliatti amnesty. He was released under a further amnesty in 1953. In 1967, Dumini accidentally electrocuted himself while changing a lightbulb in his home. He died of a heart attack in a hospital nearly three weeks later.
Танымал мәдениетте
Флорестано Ванчинидің "Матеоттинің өлтірілуі" (1973) фильмінде Думини рөлін Умберто Орсини сомдайды.