Кіріспе

Сульм – Германиядағы өзен. Сульм Германияның Баден-Вюртемберг жеріндегі Хайльбронн ауданында орналасқан. Бұл Некар өзенінің сол жақтан құятын саласы. Ол Лёвенштейн тауларынан бастау алып, белгілі бір қашықтықтан және биіктік төмендегеннен кейін Бад-Фридрихшаль қаласының жанында, Унтерейзесхайм және Неккарсульмға жақын жерде Некарға құяды. Оның аңғары және оның салаларының аңғарлары Вайнсберг аңғары (Weinsberger Tal) деп белгілі, онда Вайнсберг орналасқан. Орта ғасырлық Сульмгау аймағы, сондай-ақ Неккарсульм қаласы осы өзеннің атымен аталған. Сульм өзенінің жоғарғы аңғары қорғалатын аумақ болып табылады.

География

Сульм өзені Лёвенштейннің оңтүстігінде, Лёвенштейн тауларының шетінде басталады. Ол бірнеше бұлақтан құралады, ал қай бұлақ нақты бастау саналатыны – түсіндіру мәселесі. Мұндай бұлақтың бірі үш бастауға ие және кейде Сауклинге деп аталады, оның бастауына белгі қойылған. Ағынның бір саласы, әлі кішкентай кезінде, Блейхзе атты жасанды көлмен толысады. Бұл көл Сульм мен Шозах өзендерінің арасында орналасқан және бөгеттермен сақталады. Бухбах, биіктікте пайда болып, ескі диірмен арнасы арқылы құятын өзен, әйтпесе Шозахтың саласы болар еді, бірақ Блейхзе мен Сульм арасындағы бөлігі, немесе кейде оның барлық ұзындығы, Сульмге жатқызылады, осылайша Сульмнің жалпы ұзындығы артады. Сульм атауы, сөзсіз, Сауклинге және Блейхзеден ағып түсетін өзендердің қосылған жерінен бастау алатын өзенге берілген. Одан ол Лёвенштейннің Тюсербад бөлігінің шетімен солтүстікке қарай ағып, 1623 жылы салынған Лаутерэк қамалынан өтеді. Ұзақ емес кезеңде ол Тюссер компаниясының жерінен өтетін жер асты құбырымен ағады. Содан кейін шығысқа бұрылып, Лёвенштейннің Риттлхоф бөлігінен өтеді. Bundestraße 39-дан оңтүстікке қарай ол Зеемюледегі диірмен тоғанын толықтырады, бұл Лёвенштейнге қызмет еткен үш диірменнің соңғысы. B39-ның астынан өткеннен кейін, шамамен 20 метр биіктікте Брайтенауэр көлі пайда болады – 1975-1980 жылдары су тасқынын болдырмау үшін жасалған жасанды көл немесе жинақтағыш. Бұл көлдің көп бөлігі Оберсулм аумағында орналасқан. Оберсулмнің Вайлер бөлігінің солтүстік-батысында Сульмның бұрынғы арнасы енді тек бұлақтармен және дренаждық құбырлармен толысады, ал өзен Вайлер-Аффальтрах жолының солтүстігіндегі нүктеге дейін бөгеттің астынан ағып өтеді, онда ол Аффальтрах диірменінің ескі арнасына құяды және бірнеше ондаған метрден кейін Шлиербахқа қосылады, одан кейін бірнеше метрден соң түпнұсқа арнаға қайта оралады. Содан кейін Сульм батысқа қарай солтүстік-батысқа бұрылып, Оберсулмнің Аффальтрах және Вильсбах бөліктері арқылы ағады. Вильсбах Сюльцбах аңғарында, оның оң жағалауында орналасқан. Сульм Еллхофеннің солтүстік-шығыс шетінен өтіп, Хоэнлоге темір жолының астынан ағады, содан кейін Вайнсберг аумағы арқылы тікелей солтүстік-батысқа қарай ағып өтеді, бірақ қаладан өтпейді. Вайнсбергте ол бастапқыда A 6 және A 81 тас жолдарының тоғысқан жерінен өтеді. 1971 жылға дейін бұл жерде диірмен болған, ол тоғысқан жер салынған кезде алынып тасталған; Хасенмюле диірмені сол нүктеден солтүстік-батысқа қарай өзеннің жанында сақталған. Вайссенхофбахтың құйылысының астында, Ерленбах аумағында, бірақ қаланың шығысында су тасқынын болдырмау үшін бассейн орналасқан. Өзен солтүстік-батысқа қарай Некарсульмге қарай ағып, оның оң жағалауындағы Ерленбах және Бинсванген бөліктерінен өтеді. Бұл жердегі аңғардың ені жарты километрге жетеді және тағы бір су тасқынын болдырмау бассейнінің бөгетімен көпірілген. Қаладан шығып, Сульм өзенінің арнасы 1975 жылы құрылған Сульмталпарк арқылы өтетін жерінде түзетілген. Некарсульм аумағында бұрын оның бойында диірмендер болған; қала шекарасындағы Нэермюле 1988 жылы алынып тасталған. Бұл жерде Сульм бұрын NSU Motorenwerke зауытының аумағы арқылы солтүстікке, содан кейін батысқа қарай кең қисықпен ағып жатқан, 1970 жылы болған екі су тасқынынан кейін 1973-75 жылдары каналға ауыстырылған. Қазір ол жер астынан ағып жатыр және 1925 жылы аяқталған Некар каналындағы Некарсульм мен Бад-Фридрихсхалл арасындағы шекарада каналдың астына құбыр салынады. Сульма арнадан бірнеше метр төменде техникалық қызмет көрсету арнасынан көрінеді. Некар каналының батыс жағында өзен канал мен Некардың бұрынғы арнасы арасындағы "аралда" қайтадан пайда болады және шамамен Бад-Фридрихсхалл аумағы арқылы Унтерейзезехайм шекарасының солтүстігінде, Унтерейзезехаймның оңтүстік бөлігінен Некарға құйылады.

Аумақ аумағы

Сульмнің суайдыны Бреттах суайдынымен солтүстік және шығыста, Шозах суайдынымен оңтүстік-батыста және Мурр суайдынымен оңтүстік-шығыста шектеседі. Оның ірі салалары (қосылған жерлерімен бірге) оң жақта: Шлиербах (Оберсулмдегі Аффалтрахта), Мишельбах (Аффалтрахта), Зеебахле (Оберсулмдегі Уиллсбахта), Сюльцбах (Оберсулмдегі Сюльцбахта) және Вайсенхофбах (жоғарғы ағысында Эбербах деп аталады; Эрленбахтан жоғары); ал сол жақта: Хамбах (Оберсулмдегі Уиллсбахта), Эллбах (Эллхофенде) және Штудтзеебах, Саубах немесе Вейсбергербах (Эрленбахта).

Тарих

Сульм аңғарындағы ең алғашқы археологиялық іздер неолит дәуірінен басталады. Оберсульмның Вилсбах бөлігіндегі көптеген табылған заттар тұрақты қоныс болғанын көрсетеді. Вейнсбергте римдік қоныс болғандығы дәлелденді, ал Сульм аңғары арқылы римдік жол өтіп, Гельбронндағы Беккинген және Эрингендегі лимес бекіністерін байланыстырған. Кейіннен аңғарда алеманндар мен франктар қоныстанды. Сульм атауын алғаш рет 771 жылы Лорш аббаттығының құжатында кездестіруге болады. Ол, мүмкін, герман тіліндегі *swalm, "толқын" сөзінің түбірінен шыққан. Бұл атау 770 және 780 жылдардағы құжаттарда Сульманахгове деп тіркелген Сулмгау ортағасырлық аймағына да берілген. Өзен кеме жүруге жарамсыз болғандықтан, ұзақ жылдар бойы оның негізгі экономикалық маңызы – диірмендерді қозғау болды, Сульм және оның Лёвенштейн мен Некарсульм арасындағы салаларында 20-дан астам диірмен жұмыс істеген. Диірменшілер көбінесе диірмен тоғандарын жасауға құқылы болғандықтан, олар балық шаруашылығына да пайдаланған, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Диірмен арналары диірмендерді қозғау үшін қажетті су градиентін қамтамасыз еткен. Affaltrach диірменін сумен жарақтандырған арнаның көп бөлігі құрғап қалғанмен, әлі де сақталған. Willsbach диірменінің арнасы, 1963 жылы жабылып, 1972 жылы толтырылған, 1963 жылы жабылғаннан кейін 1972 жылы толтырылған. Екі диірмен де, Obersulm-ның Weiler бөлігіндегі Schlierbach диірмені де әлі жұмыс істеп тұр, бірақ енді сумен емес. NSU Motorenwerke 1880 жылы Некарсульмдегі Бруннерш Мюле диірменінде, ағаш және гипс диірменінде тігін машинасымен айналысатын компания ретінде пайда болды және қуат алу үшін өзенді пайдаланды. 1980–2003 жылдары Эрленбахтағы Сульмнің орташа ағыны секундына шамамен құрады. Су тасқынына қарсы шараларға дейін, 1978 жылдың 18 маусымындағы су көтерілу кезінде ағын секундына жуық жеткен. Су тасқыны жиі орын алып, жердің бетонмен жабылуының артуымен күшейіп, Некарсульмдегі Сульм мен Некар арасында орналасқан өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін мәселе тудырды. 1970 жылдың ақпан және мамыр айларындағы екі су тасқыны Неккарсульм үшін үлкен экономикалық маңызы бар Ауди NSU зауытын су басып, өндірісті 14 күнге тоқтатты. Соның салдарынан Баден-Вюртемберг штаты су тасқынына қарсы шаралар қабылдауды шешті. 1973 жылы Сульм су басқармасы құрылды, оның кеңсесі Вайнсбергте орналасқан, ал Хайльбронн ауданы мен қаласы, сондай-ақ Сульм және оның салалары бойындағы барлық қалалар мен елді мекендер, оның ішінде Бад-Фридрихшалл, Брецфельд, Эберштадт, Лехренштейнсфельд және Одхайм мүшелік етеді. Некарсульмде өзенді каналға айналдыру жоспарлары 1973–1975 жылдары жүзеге асырылды, ал 1974 жылдың қарашасында Некарсульмнің шығыс шетінде, Эрленбахпен шектес жерде су жинау алабы аяқталды. Сульм енді Некарсульм арқылы Некар каналының астынан ағып өтеді. 1975–1980 жылдары Сульм аңғарында су тасқынына қарсы орталық алап ретінде Брайтенауэр көлі салынды, ал 20 ғасырдың соңында Сульм және оның ірі салалары бойында қосымша су жинау алаптары салынды. Бұл шаралар су тасқынынан келген зиянды едәуір азайтты, мысалы, 2006 жылдың 5 шілдесіндегі қатты жаңбыр кезінде шаршы метрге дейін жауды. 2009 жылға қарай жоспарланған 17 су жинау алабының 15-і аяқталды. 1973 жылы шығындар 10,2 миллион еуроға бағаланды, ал қазіргі уақыттағы жалпы шығындар 36 миллион еуроға бағалануда.

Қоршаған орта

Төменгі Сульм кеңінен арналанып, құбырлармен жабылған, ал жоғарғы Сульм бұл жағынан аз өңделген. Дегенмен, оның арнасы тіпті жоғарғы ағыста да өзгертілген. Мысалы, 1950 жылы Вильсбахта арнасы реттелді, ал 1963 жылы Аффальбахта оның саласы Мишельбах ластанған судың жағымсыз иісіне байланысты құбырға жабылды. Өзеннің дерлік барлық бойында гидроморфологиялық жағдайы нашарлаған немесе табиғи күйінен алыстатылған деп бағаланады. 2004 жылы су сапасы салыстырмалы түрде нашарлаған (II сынып) деп бағаланса, бастауына жақын жерде аздап нашарлаған (I–II сынып) делінген. 1979 жылдан бері жоғарғы Сульм аңғары «Oberes Sulmtal mit Randhöhen» қорғалатын аймағы ретінде белгіленді және ол Швабия Франкониясы орман табиғи паркінің құрамына кіреді. 1978 жылдан бері қорғалатын Блейхзе көлі, оның бір саласы, Хайльбронн ауданындағы қосмекенділердің ең маңызды шағылысу орындарының бірі болып табылады. Брайтенауэр көлі құрылған кезде табиғатты қорғауға көп көңіл бөлінді: көлдің бір бөлігі адамдарға жабық, балықтардың шағылысуы үшін жасыратын жерлер жасалды, сондай-ақ шамамен 140 жергілікті құс түріне қолайлы орта жасау үшін 100 000-нан астам ағаш, бұта және тоғдар отырғызылды, олардың кейбіреулері сирек кездеседі.