Кіріспе

Минойлық зират, Грекия, Крит

Фурни (Φουρνί, сондай-ақ Фурни) – Криттегі ежелгі минойлық зираттың археологиялық орны, б.з.д. 2400 жылы құрылып, б.з.д. 1200 жылға дейін қолданылған. "Фурни" грек тілінде "пеш" немесе "тозақ" деген мағынаны білдіреді және зират орналасқан төбенің аты. Фурни Грекияның Ираклион қаласы, Эпано Арханес, 70100 пошта индексінде орналасқан. Фурниді Юктас тауынан көруге болады. Бұл Архан қаласының солтүстік-батысында, Архан мен Като Архан арасындағы шағын төбе. Фурниге Арханнан басталатын көрнекті жолмен жетуге болады. Бұл минойлықтар үшін маңызды жерлеу орны болған. Мәйіттерді жерлеу минойлық қоғамның мүшелерін үнемі және белсенді түрде қатыстырған. Архан аймағындағы ең ірі зират 1957 жылы табылып, 1965 жылдан бастап 25 жыл бойы Яннис Сакелларакис тарапынан қазба жұмыстары жүргізілді. 6600 шаршы метрлік зиратта әртүрлі пішін мен мөлшердегі 26 жерлеу құрылысы бар.

Жерлеу рәсімдері

Адамдар «үй қабірлерінде» – тіктөртбұрышты, ұзын және тар камераларда немесе төбесі дөңгелектелген, төбелі қабірлерде жерленген. Фурниде біріншілік жерлеуді аяқтау жиі кездесетін жағдай еді: толық және бұзылмаған жерлеу, себебі қалдықтар одан кейін жылжытылмаған. 1965 жылы табылган төбелі қабір б.з.д. 14 ғасырға жатады және Микен мен Орхомендегі төбелі қабірлермен ұқсас жоспарға ие. Қабірге кіретін жердің оңтүстік бөлігінде ерте миной төбелі қабірлері мен сүйек сақтау орындары қазылып алынды. Табылған заттардың ішінде құрбандық шалынған жылқының бөліктері, бұқаның бас сүйегі, бейнесі ойылған культтік сахнасы бар алтын жүзік, пышақтар, таразыдан алынған қорғасын салмақтар, 46 тоқыма салмағы, шарап қысу станогы, құю үстелі, қоңырау пішіндес мүсіндер, шамамен 250 кесе, ерте миной II мөрлері, египеттік диорит вазасы, азу тісінен жасалған мөрлер мен амулеттер және бағаналы крипта бар. Кейбір ғимараттар препалатиалдық кезеңде, яғни ең көп қолданылған уақытта салынған, ал басқалары протопалатиалдық кезеңде салынған. Мөр тастар ерекшеленеді, себебі олар минойлықтарды олардың мәртебесі, жеке басы, діні немесе жазба жүргізу әдістері арқылы ажыратады. Олар «топтық идентификациядан туындаған жеке мәртебені білдірудің» құралы ретінде қарастырылды. Мүмкін, әр қоғамдық топтың басшылары өздерінің топтық және жеке танылу белгілерін көрсететін мөрге ие болған, олар түрлі іс-әрекеттерде (мысалы, экономикалық, әкімшілік, діни) қолданылған. Мөр тастардың бейнелері миной діни практикаларын немесе мөр тасының суретіне байланысты иесінің ерекшеліктерін түсінуге көмектеседі. 136 мөр тас миной хронологиясының (салынған мерзімі деп есептелетін уақыт) негізінде әртүрлі кезеңдерге бөлінген: I кезең – IV кезең. Мөр тастар EMI-ден MMIA-ға дейін сақталып қалған. «I кезең препалатиалдық кезеңнің бірінші бөлігін, II кезең кейінгі препалатиалдық кезеңді, ал III кезең препалатиалдық кезеңнің соңында басталып, алғашқы сарайлардың алғашқы кезеңіне дейін созылады». Арханнан алынған мөр тастарды пайдаланып, қазба жұмыстарын жүргізушілер «мөр тастарын жасау үшін қолданылған әртүрлі материалдардың қолданылу мерзімін анықтады», «формалардың хронологиялық тізбегі мен типологиясын одан әрі нақтылады», «мөр тастардың әлеуметтік маңыздылығына қатысты бірнеше мүмкіндіктерді ұсынды», себебі оларды халықтың шамалы бөлігі ғана қолданған. Кез келген миной мөр тастарын қарауға болады.