Кіріспе

Скауттардың жоғары деңгейдегі оқиғалар мен дағдыларын үйрету курсы

Оқ-дәрі мүйізі – оқ-дәрі сақтауға арналған ыдыс, көбінесе сиыр, өгіз немесе бизон мүйізінен жасалған. Бұл термин оқ-дәріге арналған кез келген жеке ыдысқа да қолданылуы мүмкін, бірақ оқ-дәрі колбасы – дәл термин.

Ерекшеліктері

Көбінесе екі басында да тығындар болған, кейінірек үлгілерде қауіпсіздік үшін автоматты түрде жабылатын серіппелі механизм қосылған. Кең аузы ұнтақты қайта толтыру үшін, ал тар ұшынан ұнтақ берілген. Кейбір жағдайларда ұшы жабылып, аузы екі мақсатқа да қолданылған – ұнтақты өлшеу үшін, яғни ұнтақ таратуға арналған қасықпен, ал кейбіреулерінде екі басы да ашық болып, мүйіз тек құбыр ретінде пайдаланылған. Мүйіз әдетте ұзын баумен бекітіліп, иыққа асылып тасылған. Мүйіздің ішкі және сыртқы беттері жылтыратылып, жарық өткізгіш етіп жасалған, соның арқасында әскерлерде қанша ұнтақ қалғанын көруге мүмкіндік болған. Жануар мүйізін, темір емес металл бөлшектерімен бірге қолдану, сақтау және зарядтау кезінде ұшқындардан ұнтақтың жарылуын болдырмаған. Мүйіз табиғатынан су өткізбейтін және ішінен қуыс болған.

Пайдалану себептері

Қағаздан жасалған дайын патрон түрлері орта ғасырларға дейін барып жеткенімен, олардың жоғары құны және азаматтық қолданушылар үшін шамалы пайдасы оларды әскери міндеттен басқа кеңінен қолданудан ұстап тұрды. Мысалы, 1775 жылдың 19 сәуірінде Лексингтон мен Конкордта көптеген азаматтар американдық революциялық соғыстың алғашқы күнінде қағаз патрондарды жиі пайдаланды. Сол сияқты, британдық сарбаздар 36 қағаз патронды сақтайтын патрон жәшіктерін алып жүрді. Қағаз патронның артықшылығы – жылдамдық; қағаз патрон қолдану арқылы минутына 3-4 оқ атқанға болар еді. Оқ атпас бұрын әрбір зарядты өлшеу оқ ату жылдамдығын минутына шамамен бір оққа дейін төмендетті. Тағы да басқа әдістер болды, соның ішінде бір рет атуға қажетті мөлшердегі ұнтақты сақтайтын кішкентай мата қаптар, оларды бандолиерде тасымалдауға болар еді (қайта толтыру үшін қосымша контейнер қажет болатын). Маңызды қауіпсіздік мәселесі – оқ-дәріні атқаннан кейін көп ұзамай қайта толтырғанда, оқ-дәрінің аузындағы кішкентай мата қиыршықтары жанғанда, жаңа ұнтақ заряды бірден тұтана қалуы мүмкін еді. Егер зарядтаушының ешбір бөлігі ұңғының ашық жағына қараса, бұл өзіндік қауіпті болмаса да, егер ұшқын ұнтақ құтысындағы негізгі ұнтаққа жетсе, өлімге әкелетін жарылыс болуы мүмкін еді. Мұндай жағдайдың алдын алу үшін ұнтақ өлшегіштерінің конструкциясында және оларды қолдануда, сондай-ақ ұнтақ құтыларында түрлі сақтық шаралары қолданылды. Ұнтақ мүйіздері де қара ұнтақты құрғақ ұстау үшін маңызды қызмет атқарды. Олар 19 ғасырда мыс құтылармен ауыстырыла бастады. Ұнтақ мүйіздері ірі теңіздік қаруларды дайындау және жарылыс жұмыстары үшін де қолданылды; кейде мүйіз пішіні мұндай жағдайларда ыңғайлы түтік ретінде ғана пайдаланылып, екі жағы да ашық болып, контейнер ретінде қолданылмаған.

Жасалған сән

Америкада француз-үнді соғысынан бастап Американ революциясы және одан кейінгі кезеңге дейінгі көптеген дабыл мүйіздері жеке коллекцияларда сақталып қалған, тек бірнеше ерекше жағдайлар бар. Көптеген әсем безендірілген үлгілер оларды қолданған адамдардың өмірі мен тарихы туралы мәлімет береді және оларды халық өнерінің бір түрі ретінде жіктеуге болады. Оқ-дәрі мүйіздері көбінесе, әсіресе граверлеу арқылы безендіріліп, скремшоу өнерін құрайтын, кейде бояумен толықтырылатын.

Ескірген

Ұнтақ мүйізі Холл, Шарпс, Спенсер жасаған жаңалықтармен және Оливер Винчестердің табысты өндіріп, сатқан өздігінен жарылатын патрондардың кейінгі дамуының нәтижесінде пайдасыз болды. Содан кейін металл патрондар стандартқа айналды.