Кіріспе

Патенттік дәрі

Даффидің эликсирі (кейде Даффейдің эликсирі немесе Даффидің эликсирі деп те аталады) – бірнеше жыл бойы әртүрлі патенттік дәрілерде қолданылған атау. Бастапқыда ол асқазан ауруларына арналған, бірақ кейіннен барлық дерлік ауруға ем ретінде сатылды. Бұл дәрі-дәрмек XVIII және XIX ғасырларда Ұлыбританияда, содан кейін Америка Құрама Штаттарында кеңінен таралды.

Шығу тегі

Даффидің эликсирі 18 ғасырда Ұлыбританияда ең танымал және жиі жарнамаланған патенттелген дәрілердің бірі болды. Ол 1647 жылы Лестерширдегі Редмил қаласының шіркеу қызметкері Томас Даффи жасаған деп есептеледі. Ол оны "elixir salutis" (латын тілінен аударғанда – "денсаулық эликсирі") деп атап, барлық ауруға дерлік ем ретінде насипаттады.

Құрамында бар заттар

"Нағыз Даффи" рецептінің 1700 жылғы нұсқасында келесі ингредиенттер тізілген: анис, бренди, кошениль, елкапан, фенхель тұқымы, жалап, манна, петрушка тұқымы, кішміш, раушан, шафран, сенна және испандық құрғақ түбір. Химиялық талдау көрсеткендей, бұл негізінен спирттен жасалған ішек тазартатын дәрі. Басқа рецепттерде Guiuacum ағашының кесектері, қарақұмық, Тартар тұзы және скамония қолданылған.

Қолданылуы

ХІХ ғасырдың басындағы жарнамаға сәйкес, ол келесі ауруларға қолданылған: нәрестелер мен балалардағы тас; құрысулар; шешек және нашар ас қорыту; қызба; геморрой; асығу; ананың ауруы және көкбауырдан туындаған аурулар; жасыл ауру; балалардың түрлі аурулары, оның ішінде құрттар, рахит, тас, құрысулар, іш ауруы, патшаның жарасы, буын жарасы немесе желден немесе қорытылмаған тағамнан туындаған кез келген басқа да аурулар; подагра және ревматизм; бүйректегі тас немесе құм; ішек-қарынның ауруы мен ұстамасы; туберкулез (ем ретінде де, алдын алу ретінде де, бірақ науқас шамалы ішіп, суық тимеуіне және дұрыс тамақтануына көңіл болу керек); сусырқак және цинга. Жылқылардағы колик, іш ауруы немесе мазасыздыққа емдеу үшін осы дәріні жиі қолдану ертедегі ветеринарлық нұсқаулықтарда сынға ұшырады.

Кейінгі тарихы

1680 жылы Даффи қайтыс болғаннан кейін рецепті оның қызы Кэтринге, сондай-ақ оның туыстары, Нотингемдегі дәріханашылар Энтони мен Дэниелге қалды. 1690 жылдары Энтони Даффи Лондонға көшіп, өнімді пайдалануды бастады, "Elixir salutis" немесе "Daffy's elixir salutis" [Лондон] [1690?] деген атпен белгілі болған, тазалауға арналған дәрілік сусындар сияқты жарнамалық жапырақшалар шығарды. Оның жесірі Элеонора Даффи шамамен 1693 жылдан бастап, ал (олардың қызы?) Катарина шамамен 1707 жылдан бастап істі жалғастырды. 18 ғасырдың басында бұл өнім жаңадан құрылған ұлттық және жергілікті газеттерде кеңінен жарнамаланды. Оның табысы нашар сапалы спиртті, брендидің орнына қолданатын бірнеше жалған өнімдердің пайда болуына әкелді. Кейіннен бұл дәрі-дәрмекті 1775 жыл шамасында Боу Чирч-ярдтағы Уильям және Клюр Диси және компаниясы шығарды, олар рецепт патентке жатпаса да, "Нағыз Даффидің эликсирін" өндірудің эксклюзивті құқығына ие екенін мәлімдеді. Сол кезде Питер Суинтон, Солсбери сотынан және оның ұлы Энтони Даффи Суинтон да меншік құқығын талап етті, мүмкін, ол өнеқаспапты ойлап тапқан адамның ұрпағы болған. Диси және компания, сондай-ақ олардың ізбасарлары оны Америка Құрама Штаттарында сатты. Кейін ол Диси мен Саттонға, одан кейін Миддлсекстің Энфилдіндегі У. Саттон және компаниясына өтті, олар 19 ғасыр бойы оны сатуды жалғастырды.

Әдебиеттегі сілтемелер

Даффидің эликсирін қолдану Чарльз Диккенстің "Оливер Твист" (1838 ж., II тарау), онда ол "Даффи" деп аталады, мына сөйлемде кездеседі: "Неге, мен үйде аз мөлшерде сақтауға міндеттімін, қасиетті нәрестелердің "Даффи"-сіне, олар ауырғанда, мырза, (паришалық күзетші)" деп жауап берді миссис Манн, бұрыштағы шкафты ашып, бір бөтелке мен стақан алды. "Бұл джин. Мен сізді алдамаймын, мырза Б. Бұл джин." Ол сондай-ақ Уильям Мейкпис Такерейдің "Ванность Ярмаркасы" (1848 ж., XXXVIII тарау, "Шағын отбасы") кітабында да айтылады, онда мына сөйлемде кездеседі: "және онда миссис Седлидің нәрестеге Даффидің эликсирін жасырын түрде беру әрекеті кезінде табылған."

Даффидің эликсирі Энтони Троллоптың 1857 жылғы "Барчестер Тауэрлары" романында да еске алынады. Даффидің эликсирі Томас Пинчонның 1997 жылғы "Мейсон мен Диксон" романында бірнеше рет айтылады, әсіресе Чарльз Мейсонмен саяхатын бастамас бұрын оның үлкен көлемін сатып алуға тырысқан Еремия Диксон. Алайда, Бенджамин Франклин Диксонды импортталған Даффидің эликсирінің өте қымбат екендігі туралы ескертеді және дәріханадан жеке тапсырыс беруге кеңес береді. Сол сапар кезінде Диксон сонымен қатар лауданумға, белгілі бір дәрежеде іш қатуға қарсы дәріге тапсырыс береді.

Алғашқы жарнамалар

Даффидің түпнұсқалық эликсир салютис, барлық жалғандарынан тазартылған, және т.б. немесе, Лондон қаласының азаматы және медицинаны зерттеуші, Энтони Даффидің өзінен хабарлама, менің әйгілі және көпшілікке ұнаған жылы ішімдігімді (эликсир салютис деп аталады) Кент графтығындағы Bear Steed-те тұратын, ақсүйек (демек) Томас Уизерденнің, Джейн Уайттың, Роберт Бруктың, дәріханашының және Эдвард Уиллеттің негізсіз айыптауларынан қорғау мақсатында жазылған. Олардың бәрі – менің эликсирімнің жаңадан пайда болған, жалған өндірушілері және менің бұрын басылған кітаптарым мен нұсқауларымды маймылша еліктеушілер. (Олардың кейбіреулері тіпті сөздерін де өзгеріссіз көшірген), олардың іс-әрекеттері көптеген жақсы (бірақ жаңылысқан) адамдардың денсаулығына және тіршілігіне қауіп тудыруда. Сондай-ақ, әлі пісіп-жетілмеген, жасырын, өрескел дәрігерлердің жалған талаптарынан қорғау мақсатында жазылған, олар әлі де толыққанды формаға келмеген, айдың көзіне соқыр балалар (әлі де орағыштарда), яғни көптеген жалақор памфлет жазушылардың тобы, олар (егер мүмкін болса) менің эликсирімнің жалған өндірушілерінен де қауіпті. Энтони Даффидің хабарламасы, s. n., 1690?]. Даффидің түпнұсқалық және әйгілі эликсир салютис: денсаулыққа арналған таңдаулы сусын: немесе, денсаулық сыйлайтын сусын. Бұл – Құдайдың құдіретімен табылған және оның өзінің, сондай-ақ көптеген адамдардың (олардың тілектерімен осы жерде есімдері жазылған) жиырма жылдан астам уақыт бойы тәжірибесімен дәлелденген, адамзатты сақтаудың ең керемет құралы. Бұл – әлі белгілі ешбір дәрі-дәрмектен асып түсетін құпия, ол табиғатқа орайлы, сондықтан оның барлық әрекеттерін табиғат қалағандай орындайды, және табиғаттың барлық шектен шығуларын теңдестіру үшін ұсынған нақты құрал ретінде әрекет етеді. Бұл сусын барлық жасқа, жынысқа, тері түсіне және дене құрылысына сәйкес келеді, сондай-ақ асыл мүшелерге зиян келтіретін кез келген зиянды әсерге қарсы табиғатты нығайтады. Бұл сусынды тек медицинаны зерттеуші Энтони Даффи ғана жариялаған, ал кейін оны оның жесірі Элеонора Даффи жалғастырған, Лондон: автордың атынан Томас Милборн басып шығарған, ол Жьюен көшесінде тұрады, 1693 жыл.

Томас Даффи өмірбаяны

Даффи (1671 – 1680), 1630 жылдан шамамен 1634 жылға дейін Абингдон қаласындағы Джон Ройс атындағы тегін мектепте (қазіргі Абингдон мектебі) білім алған. 1634 жылы Оксфордтағы Пемброк колледжіне шәкіртақымен қабылданды (BA 1635, MA 1640). Ратланд графының ұсынысымен Лестерширдегі Харби шіркеуінің пасторы болды, бірақ кейін (Ратланд графинясын ренжіткендіктен) қызметтен алынды. 1666 жылы Редмил шіркеуінің викарийі лауазымын иеленді және өмірінің соңына дейін сол қызметте болды.