Кіріспе
Фридрих Герман Хунд (4 ақпан 1896 – 31 наурыз 1997) – Карлсруэ қаласынан шыққан неміс физигі, атомдар мен молекулалар саласындағы еңбектерімен танымал. Ол химиялық элементтердің электрондық конфигурациясын болжауға арналған Хунд ережелерімен белгілі. Оның Хунд жағдайлары мен молекулалық орбитальдық теориясы бойынша жұмыстары молекулалардың құрылымын түсінуге көмектесті.
Friedrich Hermann Hund (4 February 1896 – 31 March 1997) was a German physicist from Karlsruhe known for his work on atoms and molecules. He is known for the Hund's rules to predict the electron configuration of chemical elements. His work on Hund's cases and molecular orbital theory allowed to understand the structure of molecules.
Ғылыми мансап
Хунд Эрвин Шредингер, Пол Дирак, Вернер Гейзенберг, Макс Борн және Вальтер Боте сияқты беделді физиктермен жұмыс істеді. Ол Борнның ассистенты болып, диатомдық молекулалардың спектрлерін кванттық тұрғыдан зерттеді. Марбург және Геттингенде математика, физика және географияны оқығаннан кейін, ол Геттинген университетінде теориялық физикадан жеке лекция оқыды (1925), Росток университетінде (1927), Лейпциг университетінде (1929), Йена университетінде (1946), Франкфурт университетінде (1951) және 1957 жылдан бастап қайта Геттингенде профессор болып жұмыс істеді. Бұған қоса, ол 1926 жылы Копенгагенде Нильс Бормен бірге болып, 1928 жылы Гарвард университетінде атом туралы лекция оқыды. Ол барлығы 250-ден астам мақала мен эссе жариялады. Хунд кванттық теорияға, әсіресе атом мен молекулалық спектрлердің құрылысына маңызды үлес қосты. Шындығында, 1966 жылы молекулалық орбитальдік теориясы үшін химия бойынша Нобель сыйлығын алған Роберт С. Мулликен, Хундтың еңбегінің өзіне үлкен әсер еткенін және ол Нобель сыйлығын Хундпен бөлісуге қуанышпен келісетінін айтқан. Хундтың еңбектерінің маңыздылығын ескере отырып, молекулалық орбитальдік теориясы көбінесе Хунд-Мулликен МО теориясы деп аталады. Хундтың максималды көптік ережесі – тағы бір атаулы термин, ал 1926 жылы Хунд туннельдік эффект, яғни кванттық туннельдеуді ашты. Хундтың жағдайлары, екі атомды молекулалардың бұрыштық импульсының ерекше режимдері, және атомдық электрондық конфигурацияларды анықтайтын Хундтың ережелері спектроскопия және кванттық химияда маңызды. Химиядағы бірінші ереже, Хундтың максималды көптік ережесі, ерекше маңызды және көбінесе жай ғана Хундтың ережесі деп аталады.
Жеке өмір
Хунд 1931 жылы 17 наурызда Бармен қаласында математик Ингеборг Сейншеге (1905–1994) үйленді. Отбасында алты бала болды: шахматшы және математик Герхард Хунд (1932 жылы туған), Дитрих (1933–1939), Ирмгард (1934 жылы туған), Мартин (1937–2018), Андреас (1940 жылы туған) және Эрвин (1941–2022). Шахматтан халықаралық шебер Барбара Хунд (1959 жылы туған) және шахматшы Изабел Хунд (1962 жылы туған) – оның немере қыздары. Хунд Мюнхендегі Вальдфридхофқа жерленген.
Құрметтер
Хунд Халықаралық кванттық молекулалық ғылым академиясының мүшесі болды. Ол 1943 жылы Макс Планк медалімен марапатталды.
Мұра
Оның 100 жылдық мерейтойына орай «Фридрих Хунд: Физикалық ұғымдар тарихы» (Гейдельберг, Берлин, Оксфорд), «Спектрум» баспасы, «Академиялық баспа» 1996 жылы жарық көрді. Вернер Кутцельниг бұл кітап туралы рецензия жазды. Фридрих Хунд көптеген наградалармен марапатталды, сонымен қатар Йена/Саале қаласының құрметті азаматы атанды, ал Йена қаласындағы бір көшеге оның есімі берілді. 2004 жылдың маусым айында Геттингендегі Физика факультетінің жаңа ғимаратының бір бөлігіне «Фридрих Хунд алаңы 1» мекенжайы берілді. Геттинген университетінің Теориялық физика институтына да осы атау берілді.