Кіріспе

Бангалордың инфрақұрылымының аспектілері

Бангалор – Үндістанның Карнатака штатының астанасы және ең ірі қаласы. Бұл Үндістанның үшінші ірі қаласы және бесінші ірі мегаполисі. Қазіргі Бенгалуру 1537 жылы Виджаянагара империясының вассалы Кемпе Гоуда құрған. Кемпе Гоуда қазіргі Бенгалуру қаласының маңында саз бекініс салған. 1831 жылы қала Бангалор кантонментінің құрылуымен Британдық Радж құрамына енген. Британдықтар қаланың билігін Майсур патшасына қайтарған, бірақ кантонментке қатысты билікті өздерінде қалдырған. Сондықтан Бенгалуру негізінен егіз қалаға айналды, оның азаматтық және инфрақұрылымдық дамуы еуропалық жоспарлау стиліне сәйкес болды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін көп жылдар бойы Бенгалуру B 1 статусына ие болды және Үндістанның "4 ірі мегаполисінің" бірі деп есептелмеді. Қаланың бағдарламалық қамтамасыз ету экспортына ең көп үлес қосатын ақпараттық технологиялардың өсуі, Үндістанның астанасы Нью-Делиден кейін екінші орындағы он жылдық өсімге алып келді. Алайда, қаланың жолдары Бенгалурдағы жылдық орташа 8% өсетін көлік ағынына лайықталмаған. Бұл қалада ауыр қозғалыс және кептелістерге әкеледі. Шетелден келген қонақтар көбінесе инфрақұрылымның жай-күйіне таңғалады. Әсіресе, муссон маусымында жол жүру қиындыққа толы. Нашар инфрақұрылым және жетілдірілген қоғамдық көлік желісінің болмауы қалада орташа жол жүру уақытының әлемдегі ең ұзақтарының біріне әкеп соқты.

Қалаларды ерте жоспарлау және инфрақұрылым

Кемпе Гоуда I салған қамалдың ішінде қала Чикпете, Додпете және Балепете сияқты петелерге немесе аудандарға бөлінді, әр аймақ әртүрлі шеберлер мен саудагерлерге арналған. Қаладағы базарлар қамтамасыз етілетін тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің түріне қарай бөлінді. Аральпете, Аккипете, Рагипете, Балепете және Тарагупете түрлі тауарлар сатса, Кумбарпете, Гангинарпете, Упарпете, Нагартарапете қызметтерге қызмет көрсетті. Қамал ішіндегі қалада екі негізгі көше болды: Чикпете көшесі мен Додпете көшесі. Чикпете көшесі шығыстан батысқа, ал Додпете көшесі солтүстіктен оңтүстікке қарай созылды. Олардың қиылысы қаланың орталық бөлігін құрады – Додпете алаңы. Қамал ішіндегі қала тоғыз қақпамен қоршалған. Қамалдың төрт негізгі қақпасы: Халасуру (шығыс), Сондекоппа (батыс), Елаханка (солтүстік) және Анекал (оңтүстік) болды. Кемпе Гоуда қала ішінде аграхара деп аталатын храмдар мен тұрғын үйлер салуға ынталандырды. Кемпе Гоуда I сумен қамтамасыз ету үшін құрғақ жерге көлдер салуға рұқсат берді. Қаланың тұрғын аудандары Кеме Гоуда II тұсында дамыды, ол Бангалордың шекарасын белгілеу үшін төрт мұнара салды. Бұл мұнаралар қазіргі Лал Баг, Кемпанбуди көлі, Ульсур көлі және Рамана Махарши ашрамының жанында орналасқан. 1758 жылы Бангалор Майсур армиясының бас қолбасшысы Хайдер Әлиге жағагир ретінде берілді. Хайдер Әли қамалдың Дели және Майсур қақпаларын салып, оны тас қабырғалармен нығайтты. Лал Баг ботаникалық бақшасы Хайдер Әли мен оның ұлы Типу Сұлтан тұсында қалада құрылды. 1799 жылы төртінші англо-майсур соғысынан кейін британдықтар басып алған Бангалор Британдық Радждың билігіне көшті. Майсур диуаны Пурная 1799-1811 жылдар аралығында Бангалордың инфрақұрылымын дамытуға үлес қосты. Ол қамал ішіндегі храмды жаңартып, Туласи Тотада саяхатшылар үшін үй салды. Британдықтар 1831 жылы гарнизонын Шрирангапатнадан Бангалорға көшіріп, Бангалор кантонментін құрды. Қаланың басқарушы лауазымындағы офицер Хузур Ширастедар деп аталды. 1834-1861 жылдар аралығында қала комиссары болған сэр Марк Куббон каннада тілін ресми тіл ретінде енгізуге және жолдар мен көпірлер салуға, сондай-ақ қалада телеграф жүйесін орнатуға жауапты болды. Бүгінгі күні М.Г. Роуд деп аталатын Оңтүстік Парад, барлар мен мейрамханалармен әсемделген сәнді аймаққа айналды. «Бангалор: Үнді қаласының көріністері» атты кітабында М.Н. Шринивас, кантонмент маңындағы азаматтық аудандарда тар, ирек жолдардың ретсіз дамуына себеп болған нәрсе, британдықтардың осы аудандардың дамуын елемеуі болды, себебі олар әдетте еуропалық емес жұмысшыларға арналған еді. Куббонның нұсқауымен Бангалор мен Жоларпет арасындағы алғашқы теміржол желісі 1864 жылы салынды. Оның ізбасары Левин Бентам Боуринг (1862-1870) қалада алғашқы ұйымдастырылған құқық қорғау бөлімшелерін, сондай-ақ канализация жүйесін және Сауалнама және қоныстану бөлімін құрды. 1862 жылы 1850 жылғы XXVI заң бойынша Бангалор қалалық муниципалитеті құрылды. Екі еуропалық, төрт жергілікті және екі ресми емес лауазымды қызметкерлерден тұратын муниципалитет кеңесі қаладағы санитарияны жақсарту мәселелерін талқылау үшін екі апта сайын жиналатын. Муниципалитеттің құзырына Балепет, Манавартпет және Халсурпет кірді. Муниципалитеттің алғашқы жобасы – ескі Бангалор бекінісінің қорғандары айналасында ор салу болды. 1866 жылы қала әкімдігі негізгі көшелерге керосин шамдарын орнатты. 1862 жылы Бангалор кантонментінде 37 509 рупиймен қатарлас муниципалитет құрылды. Кантонмент муниципалитетінің құзырына Үлсур бөлімі, Оңтүстік бөлімі, Шығыс Бас Базар бөлімі, Батыс Бас Базар бөлімі, Кливленд Таун бөлімі және Жоғары жер бөлімі кірді. Бангалор қаласы мен Кантонменттің бөлек муниципалдық органдары болғанымен, екеуі де Бангалор қалалық муниципалитетінің төрағасына есеп берді. Муниципалдық органдар құрылғанға қарамастан, қаладағы азаматтық инфрақұрылым айтарлықтай жақсармады. Қалада 3 метр тереңдігінде және 2 метр ені бар ашық каналдар көп болды. Қалалық әкімдіктің мердігерлері ауыл шаруаларын қоқысты жоюға жұмсады, олар оны тыңайтқыш ретінде пайдаланды. Бұл келісімнің тиімділігі егіншілік маусымында өте төмен болды. 10-нан астам жұмысшыны жұмысқа алған құрылыс мердігерлері өздері үшін латринаны ұстап, күнделікті тазалауға міндетті болды. 1897-98 жылдардағы бубондық оба санитария мен денсаулық сақтау жағдайларын жақсартуға үлкен әсер етті. Ауруға қарсы шараларды үйлестіруге көмектесу үшін телефон желілері тартылды. Эпидемияның таралуын болдырмау үшін бірнеше санитарлық емес үйлер бұзылды, ал бұзу жұмыстарын орындауға жеткілікті адам болмағандықтан, орталық түрмеден сотталғандар шақырылды. 1892 жылы қалада Батыс кеңейтім құрылды, ал 30 фут (9 метр) х 108 фут (33 метр) өлшемді учаскелер аудандық қауымдастықтар бойынша сатылды. Бұл кеңейтім кейіннен Чамараджендрапет деп аталды. Қаланың солтүстігінде Диван Шешадри Айер атынан Шешадрипурам деп аталған ұқсас кеңейтім құрылды. Қаланы тыңғырықтан құтқару үшін Маллесварам және Басаванагуди есімді екі жаңа кеңейтім құрылды. Осы кезеңде қаланың жаңа аудандары мен бөлімдерін байланыстыратын жаңа жолдар салынды. Екі жағынан ағаштармен көмкерілген Авеню Роуд қаланың сауда орталығы болды. Майсур жолына тікелей салақ болып табылатын Б.В.К. Айенгар жолы салынды. К.Р. нарығының жанындағы күміс мерейтой паркі Майсур патшасы Кришнараджа Водеяр IV-нің таққа отыруының күміс мерейтойын атап өту үшін салынды. Парктің бір жағындағы жол Күміс мерейтой жолы, ал екінші жағындағы жол Нарасимхаража жолы деп аталды. Ананд Рао даңғылы Майсур диуанының құрметіне, ал Саджан Рао даңғылы қайырымдылықпен айналысқан адамның құрметіне аталды. 1948 жылдың тамызында Үндістанның генерал-губернаторы С. Раджагопалачари Майсур патшалығының соңғы билеушісі Джаячамраджендра Водеярдың құрметіне аталған Джаянагар кеңейтімін ашты. 1949 жылдың 3 шілдесінде Майсур махараджы қаланың индустриалды аймағы Раджаджинагарды ашты. 1905 жылы Бангалор Үндістанда электрленген алғашқы қала болды, оған Шиванасамдрадағы гидроэлектростанция қуат берді.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі дамуы

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, кантонмент және Бангалор қаласының екі муниципалитеті Бангалор қалалық корпорациясы туралы LXIX (1949) заңымен біріктіріліп, қала үшін біртұтас муниципалитет құрылды – Бангалор қалалық корпорациясы (БКК). Жаңа корпорация 50 округтен және 75 кеңесшіден тұрды. БКК-ға ересектер сайлауы бойынша алғашқы сайлау 1950 жылдың желтоқсанында өтті, нәтижесінде Конгресс партиясының үміткері Р. Анантарамэн тәуелсіз Бангалордың тұңғыш мэрі болып сайланды. Қаланың өсуіне байланысты азаматтық органдардың қарқынды дамуына жол ашылды. 1976 жылғы BDA заңымен қалалық жақсарту тресті қайта құрылып, Бангалор даму басқармасы (BDA) құрылды, оның мақсаты – мегаполистің дұрыс жоспарлануын және дамуын қамтамасыз ету болды. Қазіргі Бангалор қалалық құрылымында әртүрлі "өсу полюстері" бар: базарлар – К.Р. Маркет, Маллешварам, Магади жолы, Улсур және т.б., коммерциялық орталықтар – Ганди базары, МГ жолы, Бригада жолы, Коммерциялық көшелер және т.б., өнеркәсіптік аудандар – Электроника қаласы, Bharat Electronics Limited және HAL құрылыстары, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық алғышарттар – ауруханалар (Маллия, Боуринг және Леди Курсон, Ванивилас) және діни және этникалық шоғырланған аудандар. Бангалор сумен жабдықтау және кәріз басқармасы (BWSSB) 1968 жылы қалаға су жеткізу және кәріз суларын шығару мақсатымен құрылды. 1957 жылы «Карнатака электр энергиясы» (КЭБ) басқармасы құрылды. 1980-1990 жылдардың ортасында түсімдердің төмендеуі Карнатака заң шығарушысын 1999 жылы Карнатака электр энергиясын реформалау туралы заң қабылдауға итермеледі, ол KEB-ді Карнатака электр беру корпорациясы (KPTCL) акционерлік қоғамына айналдырды, ал Бангалор бөлімінің таратуы Бангалор электр энергиясын жеткізу компаниясына (BESCOM) берілді, ол Бангалордың 2,1 миллион абонентіне қызмет көрсетеді. Халықтың өсуіне байланысты электр энергиясына деген қажеттілікті қамтамасыз ету үшін BESCOM қосымша 11 66/11 кВ подстанциясын іске қосуды жоспарлап отыр. 4000-нан астам тарату трансформаторлық пункттері қосылды. Бір зерттеу көрсеткендей, азаматтардың 94%-ы BESCOM-ның жұмысына қанағаттанған. Алайда, Бангалор тұрғын үйлерде және өнеркәсіптік нысандарда электр қуатының үзілісін ("жүктің түсуі") тәулігіне 2-4 сағатқа дейін бастан өткеріп тұрады, ал Ченнаи және Хайдарабад сияқты қалалар мұндай үзілістерден көбінесе босады. Бангалор қалалық көлік корпорациясы (BMTC) жеке сектордың инвестициясы арқылы Карнатака мемлекеттік автокөлік корпорациясынан бөлінді және 2001-2002 жылдары 267 миллион рупий (5,6 миллион АҚШ доллары) табыс тапты. 2001 жылғы мәліметтер бойынша компания 3000-ға жуық тұрақты және Pushpak автобустарын пайдаланады және күніне 2,8 миллион жолаушыға қызмет көрсетеді. Бангалор жұмыс тобы (BATF) – мемлекеттік-жекеменшік серіктестік кәсіпорны С.М. Кришна басшылығымен құрылды, ол BDA және BMP-мен бірлесіп азаматтық жақсарту және даму шараларын үйлестіруге бағытталған. BATF және басқа да азаматтық органдармен бірге 10 жол қиылысын және жолдарды жаңартуға және жақсартуға қатысты, соның ішінде Баннерхатта айналма жолы, жол ақысын төлеу пункті және әуежайдың ішкі айналма жолы. Майсур диуаны Сэр Мирза Исмаилдің басшылығымен 1940 жылдары Бангалор қаласында Хиндустан Аэронавтика Лимитед (HAL) мемлекеттік кәсіпорны құрылды, оның мақсаты – әскери ұшқыштарды зерттеу және дамыту. HAL сынақ ұшулары үшін әуежайды пайдаланды. Азаматтық авиация бас басқармасы (DGCA) HAL әуежайында сағаттық трафик пигінде 300 жолаушыны қабылдау үшін «Азаматтық анклав» деп аталатын шағын жер учаскесін алды. 1991 жылға қарай Бангалорға сағаттық трафик 1800 жолаушыға дейін өсті, нәтижесінде 2004 жылға қарай HAL елдегі төртінші ең көп жолаушы тасымалдайтын әуежайға айналды. 1991 жылы Карнатака үкіметі Бангалор халықаралық әуежайының құрылысына тендер жариялаған кезде HAL азаматтық авиация қызметін тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл HAL мен Карнатака үкіметі арасында операциялық меншік құқығына қатысты ұзаққа созылған үшжақты тартысқа әкелді. Бангалор халықаралық әуежайының (BIAL) құрылысы әкімшіліктердің және жеке консорциумның арасындағы келіспеушіліктерге байланысты бірнеше рет кейінге қалдырылды, ол халықаралық әуежайдың операциялық меншігіне және халықаралық әуежай құрылысы аяқталғаннан кейін HAL әуежайының мәртебесіне қатысты. Тәуелсіздік алғаннан кейін Бангалордың бұрынғы отаршылдық және қалалық көшелерінің көпшілігі сауда және ойын-сауық аймақтарына айналдырылды. Б.В.К. Айенгар жолы Бангалордың сауда орталығы болды, ал МГ жолы, Коммерциялық көшесі және Бригада жолы маңызды сауда, демалыс және корпоративтік аймақтарға айналды. Нәтижесінде, көлік қозғалысы күрт өсті, әсіресе МГ жолында, ол қаланың шығыс-батыс бағытындағы негізгі артерия болып табылады. Бірақ МГ жолынан басқа, бұрынғы Парад алаңының маңындағы басқа да жолдар тар және ирек болып қалады. Бангалордың көлік құралдарының саны күрт өсті, қалада тіркелген 1,6 миллион көлік бар – бұл Үндістандағы екінші ең жоғары көрсеткіш, Делиден кейін. BDA және BMP үшін қаладағы көлік ағынын реттеу үшін жолдарды күтіп ұстау және салу қиындыққа толы болды. Қалалық жол инфрақұрылымын дамыту белгілі бір аймақтарда бір бағытты қозғалысты енгізу, қиылыстардағы қозғалыс ағынын жақсарту, айналма жолдар, көпірлер және басқа да деңгейлерді бөліп өту құрылыстарын салу секілді шараларды қамтыды. Қоғамдық-жекеменшік серіктестік аясында корпоративтік демеушілер мен мемлекеттік органдардың қатысуымен, мысалы, Infosys демеушілік еткен Сиддапур жолы және Хосур жолы қиылысы, сондай-ақ TATAs демеушілік еткен Әуежай жолы және аралық айналма жолы қиылысы сияқты алты жоғары трафикті жол қиылысы жақсартуға таңдалды. Қаланың көлік жүктемесін азайту үшін көпірлер салынды. 2006 жылдан бастап қала үшін жаңа көпірлер салу жоспарланған. Домлур секторының жанындағы көпірлердің құрылысы екі рет кешіктірілді, ал Баннерхатта жолындағы Кардиология институтының жанындағы көпір де кешіктірілді. Кейбір көпірлер мен бір бағытты жолдар көлік жағдайын жақсартты, бірақ көлік ағыны жылдық 7-10% өсу қарқынымен жалғасуда. Әуежай жолының жанындағы және Корамангла тұрғын аудандарының жанындағы жолдар жөндеу үшін бұзылды, бірақ екі жылдан бері сол күйінде қалып отыр. Сыртқы айналма жолы қаланың жүк көлігінің жүктемесін азайту үшін салынған, бірақ қала шеткерінің өсуі айналма жолдың тиімділігін азайтты. Бангалор даму басқармасы Бангалор маңындағы негізгі жолдардың көпшілігіне қосымша қатарлар салуда. 2007 жылы аяқталуы күтілетін Сыртқы айналма жолы Сыртқы айналма жолына концентрлі және 108,9 км-ді қамтиды. Бангалорды Электроника қаласымен байланыстыратын Хосур жолында үлкен жүктеме бар және ол Ұлттық тас жолдың (NH7) бөлігі болғандықтан, көптеген жүк көліктері жүріп өтеді. Бангалордың қарқынды халық өсуі АТ және басқа да байланысты салалардың дамуына байланысты болды, нәтижесінде көлік құралдарының саны шамамен 1,5 миллионға жетті, ал жылдық өсім 7-10% құрады. Бангалордың инфрақұрылымдық мәселелері қаладағы студенттер мен АТ қызметкерлерінің наразылықтарына әкелді. 2004 жылдың шілде айында Wipro-ның бас директоры Азим Премжи келесі бірнеше жыл ішінде инфрақұрылымда күрт жақсарту болмаса компаниясын қаладан шығарып алуы мүмкін екенін мәлімдеді, «Біз жағдайдың (Бангалор инфрақұрылымының күйі) жақсаруын жақын арада көре алмаймыз» деді. Қаланың АТ магнаттары, қаланың инфрақұрылымдық проблемаларын шешуді талап ететін және негізінен ауылдық Карнатаканың ауылшаруашылық жұмыскерлеріне сүйенетін мемлекеттік үкіметтер арасындағы идеологиялық қақтығыстар жиі болады. Алайда, 2005 жылы орталық және облыстық үкіметтер Бангалордың инфрақұрылымын жақсартуға жылдық бюджеттерінен айтарлықтай қаражат бөлді.