Кіріспе

Жағори (جاغوری) – Ауғанстанның Газни провинциясының маңызды аудандарының бірі. Ол Хазаристан аймағының оңтүстік жиегіндегі таулы жерлерде орналасқан. Аумағы 1855 км² құрайды, Архандаб өзенінің жоғарғы ағысында жатыр. 2015 жылы халық саны шамамен 560 000 адам деп есептелді. Газнидегі талибандардың күшеюі үлкен мәселеге айналды, кейбір дереккөздер бұл аймақты талибандар бақылап отырғандығын айтады. Басқа мәселелермен қатар, негізгі қақтығыстар жер мен су үшін, сондай-ақ қарыз және некеге байланысты туындайды. Құрғақшылық кезеңінде жер даулары күрт өсті. 2007 жылы Ауғанстандағы зорлық-зомбылықтың күшеюі Жағори Зебаға да тарады. Жақын аудандардан келген талибан милициясы аудандық полиция бекеттеріне екі рет шабуыл жасады, сондай-ақ жергілікті полиция командирі және әскери басшы генерал Баши Хабибулланың отбасына шабуыл жасады. 2007 жылдың 1 маусымына қараған түні 300-ден астам талибан Жағори ауданында генерал Баши Хабибулланың үйіне шабуыл жасап, оның ұлын, жүрек туысын, әйелін және жеке күзетшісін өлтірді. Сол түні 300-ден астам талибан генералдың туған қаласы Хадкулға (Hotqol) (Hutqul) шабуыл жасады.

Генерал Баши Хабибулла сол түні талибандарға қарсы шабуыл ұйымдастырып, олардың 10-ын өлтірді. Генерал Баши Хабиб Жағори-Зебадағы барлық қауіпсіздік күштерінің басшысы, ол Жағори-Зеба қаласының және Газни провинциясының бір бөлігінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Талибандар аудан тұрғындарына ескерту хаттары жіберген, бірақ генерал Баши Хабибулланың аймақта болуына байланысты талибандар генерал туралы ақпарат алу үшін тек снайперлерді ғана пайдалана алды. Облыстың басқа аймақтарындағы қауіпсіздік жағдайы тұрғындардың өмір сүруіне үлкен әсер етіп, олардың өміріне, қауіпсіздігіне және бостандығына қауіп төндіреді. Аудандарға тек талибандар бақылап отырған аумақтар арқылы өтуге болады, онда жол миналанған және кейбір жерлерде көлік қозғалысына тыйым салынған. Кейбір хабарларға сәйкес, Қарабақ ауданынан Жағориге дейінгі Малистан арқылы өтетін жол ерекше қауіпті, адамдарды ұрлау және 150-ге жуық көліктің ұрлануы орын алған. Сондай-ақ, талибандар аймақтағы өз ықпалын күшейту үшін көшпенді Кучи тайпаларын пайдалануы мүмкін деген алаңдаушылық бар. Генерал Баши Хабибулла Расна мен Гилан арасындағы, Жағори Зеба және Гардо Хотқолды байланыстыратын әскери бақылау бекеттерін орнатты. Ол сонымен қатар Әжерстан, Қарабақ, Малистан және жақын маңайдағы көптеген ауылдарды қоса алғанда, шекараға жақын аумақтарды да бақылайды. 2007 жылы түн ортасында 200-ден астам талибан генерал Баши Хабибулланың туған қаласы Хотқол Жағори Зебаға шабуыл жасап, оның күзетшілерін, ұлын, жүрек туысын және әйелін өлтірді. Генерал Баши Хабибулла таңғы сағат 3-ке дейін талибандардың 10-нан астамын өлтірді, бірақ Ауғанстанның ұлттық үкіметінен немесе Газни провинциясынан көмек келмеді.

2018 жыл

2018 жылдың 7 қарашасында Талибан Джахори ауданында шабуыл бастады. Hotqol ауылы маңында ауыр шайқастар болды. 800-ден астам талиптер Hotqul және Rasna Gilan шекарасындағы генерал Баши Хабибулла Хан Джахориге қарасты қауіпсіздік бекеттеріне шабуыл жасады. Генерал Хабибулла үш ұлымен бірге қаза тапты. Шайқас екі аптадан астам жалғасты, нәтижесінде жетпістен астам адам көз жұмды. Талиптер Hotqol-дан жеңіліспен шегінді. 200-ден астам талиптер өлтірілді, 150-ден астам адам жараланды. Кейбір хабарларға сәйкес, Джахоридің оңтүстігіне 3000-нан астам Талибан жасақтары жеткізілді. Бұл жасақтардың көп бөлігі Пәк-Ауған шекарасы бойындағы аймақтардан жиналған. Джахори халқы үкіметтен ешқандай көмек алмай, Талибан шабуылына қарсы тұрып, оларды кері қайтарды. Талиптер генерал Баши Хабибулла Ханның үйін тонап, содан соң бомбалады.

Білім

Джахориде Ауғанстанның басқа провинцияларымен салыстырғанда сауаттылық деңгейі ең жоғары. Джахори соңғы онжылдықтарда Кабул университеті мен Ауғанстанның басқа да университеттеріне түсуге лайық студенттердің ең көп санын тәрбиеледі. Білім алуға және оқуға жаңа бет бұру – ондаған жылдар бойы халық бастан өткерген топтық, тайпалық, ұлттық және діни қақтығыстарға жауап ретінде туындады. Қазіргі таңда ауданда 92 орта мектеп және жүздеген кішкентай бастауыш және толық емес орта мектептер бар, бірақ жол, электр энергиясы, су немесе газ сияқты басқа да инфрақұрылымның белгілері көрінбейді. Халық түнде (қыс айларында әдетте сағат 6-дан 8-ге дейін, ал жаз айларында сағат 7-ден 9-ға дейін) дизельдік қозғалтқыштар арқылы өздері электр энергиясын өндіреді. Көптеген адамдар күн энергиясын пайдаланады, ал өзенге жақын тұратындар электр энергиясын өндіру үшін турбиналарды қолданады. 2008 жылға дейін қауіпсіздік ахуалына байланысты мектептердің жабылуы туралы ешқандай хабарлама түспеген. Джахориде негізінен хазара ұлтының өкілдерінен құралған 650 000-нан астам тұрғын тұрады.

Экономика, ауыл шаруашылығы және даму

2003 жылы Ауғанстан үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік бағдарламасының және 2007 жылы Ауылдық қайта құру және даму министрлігінің мәліметтері бойынша, аймақтағы негізгі егістер бидай, жүгері, қара бидай, безнек, люцерна, бұршақ, бадам, жаңғақ, тутов, жүзім, темекі, картоп, пияз, алма, шабдалы және дәрілік шөптер болып табылады. 2008 жылы Малистан ауданында 60 Қоғамдық даму комитетінің жұмыс істегені хабарланды. Талибан режимі құлағаннан кейінгі жылдары аймақ әсіресе құрғақшылықтан зардап шекті. Кабул-Кандагар сақиналық жолындағы жиі шабуылдармен қатар, бұл жағдай көмек көрсетуге және дамуға елеулі кедеріс келтіріп, жергілікті қақтығыстарды ушықтырды. 2010 жылдан 2018 жылға дейін Жағхори ауданының әкімі Зафар Шариф мырза Жағхори ауданының халқының білім алуы мен денсаулық сақтауын жақсарту үшін үлкен еңбек етті.

Саясат

Бұрынғы және қазіргі негізгі саяси партияларға Муттахед-е Инқилаб-е Ислами Афғанистан (1981 жылы құрылған), Хизбулла, Нахзат-е Ислами, Сазман-е Наср-е Афғанистан, Пасдаран-е Жихад-е Ислами Афғанистан (1983 жылы құрылған) және Хизб-е Вахдат (Наср фракциясы) жатады. Бұл партиялардың арасында кейінірек 2001–2008 жылдар аралығында ауданды бақылаған Хизб-е Вахдаттың (Наср фракциясы) ықпалы болды. Алайда, 2009 жылдан бастап Талибан да өз ықпалын күшейтіп келеді. Атап айтқанда, Халилидің фракциясы ерекше күшті екені белгілі.