Кіріспе

Fokker F. VII, сондай-ақ Fokker Trimotor деп аталады, 1920 жылдары голландиялық Fokker ұшақ өндірушісі, Fokker компаниясының американдық еншілес компаниясы Atlantic Aircraft Corporation және лицензия бойынша бірнеше басқа компаниялар өндірген авиалайнер. Ол әртүрлі нұсқаларына байланысты 6-12 адамға дейін тасымалдай алатын, түрлі қозғалтқыштармен жабдықталған ұшақ еді; алғашқы нұсқаларында бір қозғалтқыш болса, үш қозғалтқышты нұсқалары көбірек таралған. Бұл 1920-1930 жылдары маңызды авиалайнер болды, танымал болды және көптеген нұсқаларда жасалды, сондай-ақ рекордтық ұшулар үшін пайдаланылды. Осы ұшақтың F 10 нұсқасы сол кезеңде АҚШ-та қауіпсіздік реформаларына әкелген танымал авиациялық апатқа қатысты. Ол сондай-ақ Солтүстік полюске жету мақсатымен жасалған әрекеттерде қолданылды, бірақ оның полюске жеткені туралы пікірталас болды: аталған ұшақ кем дегенде осы әрекет барысында арктикалық жағдайларда ұшқан. Бұл әуе кемесі Австралиядан АҚШ-қа дейінгі Тынық мұхиты арқылы жасалған алғашқы ұшуда, ал одан бұрын АҚШ-тан Гавайиге жасалған ұшуда пайдаланылды. 1930 жылдары жаңа, үлкен, жылдам және аэродинамикалық жағынан жақсартылған ұшақтар пайда болғандықтан, бұл ұшақтың маңызы төмендеді. Бұл үлгінің негізгі нұсқаларының бірі – Fokker F 10, ол сәл үлкенірек болып, 4 қосымша жолаушыны тасымалдай алатын, ал Fokker F. VIII орталық қозғалтқышынсыз, екі қозғалтқышты ұшақ ретінде жасалған. Fokker F. VII лицензия бойынша SABCA, Avia, Avro және басқа да бірнеше елдерде өндірілді.

Жобалау және әзірлеу

F. VII ұшағын Уолтер Ретл бір қозғалтқыштық көліктік ұшақ ретінде жобалаған. Бұл үлгінің бес данасы голландтық KLM әуе компаниясы үшін салынды. Осы ұшақтардың бірі, H NACC тіркелгісімен, 1924 жылы Нидерландыдан Голландтық Оңтүстік Азияға алғашқы рейс үшін пайдаланылды. 1925 жылы АҚШ-та тұрып жатқан Энтони Фоккер көліктік ұшақтар арасындағы бәсеке ретінде ұсынылған Ford Reliability Tour туралы естіді. Фоккер компанияның бас дизайнері Рейнхольд Плацке бір қозғалтқыштық F. VIIA ұшағын 200 ат күші бар Wright Whirlwind радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған үш қозғалтқыштық конфигурацияға түрлендірді. Нәтижесінде пайда болған ұшақ Fokker F. VIIA 3m деп аталды. АҚШ-қа жеткізілгеннен кейін, ол 1925 жылдың соңында Ford сенімділік турының жеңімпазы атанды. Тримотордың құрылымы матамен қапталған болаттан жасалған түтікшелі фюзеляж бен фанерамен қапталған ағаш қанаттан тұрды. Fokker F. VIIB 3m ұшағының қанат ауданы F. VIIA 3m-ге қарағанда сәл үлкен болды, ал қозғалтқыштың қуаты бір қозғалтқышқа 220 л.с-қа дейін артты, ал F.10 ұшағы сәл үлкейтіліп, 12 жолаушыны жабық кабинада тасымалдады. Ұшақ "Фокер тримотор" деп танылды. Fokker F. VIII (F.8) ұшағы да ұқсас болды, бірақ үш емес, екі қозғалтқыштық конфигурацияға ие және одан үлкен болды. Fokker F. IX (F 9) ұшағы F. VII-ге ұқсас конфигурацияға ие болды, бірақ ол әлдеқайда үлкен болды және 20 жолаушыны тасымалдады.

Пайдалану тарихы

Сегізден он екіге дейін жолаушы тасымалдайтын Fokker көптеген алғашқы әуе компанияларының таңдауы болды, Еуропа мен Америкада, және ол 1920-жылдардың соңында американдық нарықта үстемдік құрды. Алайда, 1931 жылы Transcontinental & Western Air Fokker F.10 ұшағының апатынан кейін Fokker-дің танымалдылығы жылдам төмендеді, нәтижесінде Нотр-Дам футбол командасының жаттықтырушысы Кнут Рокне қаза тапты. Тергеу Fokker-дің фанерадан жасалған қабатты құрылымындағы мәселелерді көрсетті, бұл коммерциялық рейстерге уақытша тыйым салуға, техникалық қызмет көрсету талаптарын қатаңдатуға және Ford Trimotor сияқты толығымен металлдан жасалған ұшақтарға, содан кейін Boeing 247 және Douglas DC 2 сияқты ұшақтарға көшуге әкелді.

Нұсқалар

F. VII Rolls Royce Eagle немесе Napier Lion 12 цилиндрлі тізбектік қозғалтқыштарымен жабдықталған, екі экипаж мүшесі мен алты жолаушыға арналған бір қозғалтқышты көлік ұшағы; бес данасы салынған. Біреуі Bristol Jupiter 9 цилиндрлі радиалды қозғалтқышымен, ал екеуі Gnome Rhône өндірісіндегі Jupiter VI қозғалтқышымен жабдықталған. F. VIIA (F. VIIA 1m) Бір қозғалтқышты көлік ұшағы; жолаушылар сыйымдылығы 8 жолаушыға дейін арттырылды және ұшаққа жаңа, жеңілдетілген шасси және аэродинамикалық жақсартулар енгізілді (айлерондар қанаттың пішініне енгізілді және дөңгелектенген қанат ұштарымен жабылды, ұшақ реттелетін тұрақтандырғышпен жабдықталды). 1925 жылдың 12 наурызында алғашқы ұшысы жасалды. Бірінші ұшақта V 12 Packard Liberty қозғалтқышы орнатылған, бірақ тағы 39 F. VIIA данасы негізінен Bristol Jupiter немесе Pratt & Whitney Wasp радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталды. F. VIIA 3m Ұшақтың сенімділігін арттыру мақсатында екі қосымша қанат астындағы қозғалтқыштар орнату арқылы жасалған; 1925 жылдың 4 қыркүйегінде алғашқы ұшысы жасалды. Бірінші екі ұшақ F. VIIA-дан ешқандай айырмашылығы жоқ. Үшінші ұшақтың фюзеляжы 31 дюймге (80 см) ұзартылды және 200 а.к. (149 кВт) Wright J 4 Whirlwind радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталды. Шамамен 18 данасы салынды, ал көптеген F. VIIA ұшақтары F. VIIA 3m стандартына дейін жаңартылды. F. VIIB 3m Негізгі өндіріс үлгісі, Wright Whirlwind, Armstrong Siddeley Lynx немесе Titan Major радиалды қозғалтқыштары сияқты ауыр қозғалтқыштармен, сондай-ақ ұлғайтылған қанат көлденеңі және өзгертілген қанат геометриясымен жабдықталған; 154 данасы салынды, оның ішінде лицензия бойынша салынғандары да бар. F 9 Fokker F. VIIB 3m американдық үлгісі; Atlantic Aircraft Corporation (АҚШ) компаниясымен салынған. F 10 12 жолаушыға дейін тасымалдай алатын Fokker F. VII әуе кемесінің кеңейтілген үлгісі; Atlantic Aircraft Corporation (АҚШ) компаниясымен салынған. C 2 Fokker F.9 әскери-көлік үлгісі, үш 220 а.к. (164 кВт) Wright J 5 радиалды поршеньді қозғалтқыштарымен жабдықталған, екі ұшқыш пен он жолаушыға арналған; 1926 жылы АҚШ Әуе күштері үшін үш данасы салынған. C 2A АҚШ Әуе күштері үшін әскери-көлік үлгісі, үлкен қанат көлденеңімен, үш 220 а.к. (164 кВт) Wright J 5 радиалды поршеньді қозғалтқыштарымен жабдықталған, екі ұшқыш пен он жолаушыға арналған; 1928 жылы сегіз данасы салынған. XC 7 C 2A үлгісінің үш 330 а.к. (246 кВт) Wright J 6 9 радиалды поршеньді қозғалтқыштарымен жабдықталған бір данасы. C 7 деп қайта аталды, өйткені C 2A үлгілері де ұқсас түрде қайта жабдықталды. C 7 АҚШ Әуе күштері үшін 300 а.к. (220 кВт) Wright R 975 қозғалтқыштарымен қайта жабдықтау арқылы C 2A әскери-көлік үлгісінің өзгерттілген нұсқасы. XC 7 прототипі және 1931 жылы қайта аталған төрт C 2A. C 7A: 6 жаңа өндірілген C 7 (Wright R 975) ұшағы, үлкен қанаттары, жаңа тік қанат дизайны және коммерциялық F.10A үлгісіне сәйкес фюзеляжбен жабдықталған. XLB 2 C 7 эксперименталды жеңіл бомбалаушы үлгісі, үш 410 а.к. (306 кВт) Pratt & Whitney R 1380 Wasp радиалды поршеньді қозғалтқыштарымен жабдықталған; бір данасы салынған. TA 1 АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлері үшін әскери-көлік үлгісі; үш данасы салынған. TA 2 АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін әскери-көлік үлгісі; үш данасы салынған. TA 3 АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін әскери-көлік үлгісі, үш Wright J 6 радиалды поршеньді қозғалтқыштарымен жабдықталған; бір данасы салынған. RA 1 TA 1 үлгісінің қайта аталған атауы. RA 2 TA 2 үлгісінің қайта аталған атауы. RA 3 TA 3 үлгісінің қайта аталған атауы.

Апаттар мен оқиғалар

1926 жылғы 21 маусымда KLM F. VII (H NACL) ұшағы ұшқыштардың қателігінен туындаған жанармаздың таусылуына байланысты Хайта қаласының жанындағы Сэндгейттегі Сибрук Бичке күштеп қонды; борттағы бес адам аман қалды, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 1926 жылғы 9 шілдеде KLM F. VII (H NACC) тұмандықта Бельгияның Вольвертем қаласының маңына құлап, екі ұшқыш қаза тапты. 1927 жылғы 8 маусымда Colonial Air Transport компаниясына тиесілі Fokker/Atlantic F. VIIB 3m (NC55) Нью-Джерси штатының Хасбрук-Хайтс қаласында қону кезінде апатқа ұшырады; жарақат алғандар жоқ. 1927 жылғы 31 тамызда сағат 21:44-те мұнай танкері SS Josiah Macy RAF Upavon (Англия) әуежайынан Оттаваға (Канада) аттанған F. VIIA St. Raphael (G EBTQ) ұшағын соңғы рет көргенін хабарлады, оны Лесли Гамильтон мен Фредерик Ф. Минчин басқарды, ал жолаушысы Лёвенштейн-Вертхайм-Фрейденбергтің ханшайымы Анна болды. 1928 жылғы 4 шілдеде бельгиялық қаржыгер Альфред Ловенштейн ағылшын арнасы үстінен Fokker F. VIIA 3m (G EBYI) ұшағымен ұшу кезінде белгісіз жағдайда жоғалып кетті. 1928 жылғы 15 тамызда Pan Am F. VIIA 3m, General Machado (NC53) Флорида штатының Эгмонт-Кей аралының жанындағы Мексика шығанағына құлап түсті. 1929 жылғы 4 шілдеде Fokker F. VIIA 3m (G EBYI) Суданның Монгалла қаласының жанына күштеп қонды. Ұшақтың иесі және ұшқышы Дональд Х. Дрю, үш жолаушының бірі Глен Кидстон, жарақат алғандар жоқ. Ұшақ жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. 1930 жылғы 11 қыркүйекте Sabena F. VII (OO AIN) Кройдон әуежайынан көтерілген кезде өрт шығып апатқа ұшырады, екі ұшқыш қаза тапты. 1930 жылғы 30 қазанда Balair компаниясына тиесілі Fokker F. VIIb/3m (CH 161) дыбысқанға соқтығысып, Эссен/Мюльхайм әуежайына жақындаған кезде тұманға ұшырады; үш экипаж мүшесі жарақат алды, үш жолаушы зардап шекпеді. Balair компаниясына тиесілі Fokker F. VIIb/3m ұшақтары туралы қосымша ақпаратты Commons Category:Fokker F. VIIb/3m of Balair бөлімінен қараңыз. 1931 жылғы 6 желтоқсанда KLM F. VIIb/3m (PH AFO) Бангкокта ұшып көтеріле алмағандықтан апатқа ұшырады, борттағы жеті адамның бесеуі қаза тапты. 1940 жылғы 3 сәуірде BOAC Avro 618 Ten (G AASP, Hercules) Каирден ұшып көтерілгенде апатқа ұшырады; жарақат алғандар жоқ, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды.