Дуглас DC-3: Ұшақтар тарихы мен жетістіктері

Кіріспе

Авиалайнерлер және әскери тасымалдау ұшақтары отбасысы

Дуглас DC-3 – Дуглас Aircraft Company компаниясы өндірген, 1930-1940 жылдары және Екінші дүниежүзілік соғыста авиакомпания индустриясына елеулі әсер еткен, винтпен жұмыс істейтін авиалайнер. Ол Дуглас DC-2 ұшағының кеңейтілген, жақсартылған 14 орындық ұйықтағыш нұсқасы ретінде әзірленген. Бұл – екі радиалды поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған, дәстүрлі шассиі бар төмен қанатты металл моноплан. Алғашында азаматтық қызметке арналған DC-3 ұшақтарында Wright R-1820 Cyclone қозғалтқыштары орнатылған, ал кейінірек азаматтық DC-3 ұшақтары Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp қозғалтқышын пайдаланды. DC-3 крейсерлік жылдамдығы – сағатына, 21-32 жолаушыны немесе 6000 фунт (2700 кг) жүк тасымалдауға қабілетті, ал ұшу қашықтығы – шақырымды құрайды және қысқа ұшу-қону жолақтарынан да жұмыс істей алады. DC-3 бұрынғы ұшақтармен салыстырғанда көптеген артықшылықтарға ие болды. Ол жылдам, ұзақ қашықтыққа ұша алатын, сенімді және жолаушыларды жайлы жағдайда тасымалдады. Соғысқа дейін ол көптеген әуе қатынасы бағыттарын ашты. Тек үш тоқталыммен 18 сағат ішінде Нью-Йорк пен Лос-Анджелес арасындағы АҚШ құрлығын кесіп өтуге мүмкіндік берді. Ол тек жолаушыларды тасымалдау арқылы пайда табуға мүмкіндік берген алғашқы авиакомпаниялардың бірі болды. 1939 жылы, авиалайнер нарығындағы үстемдігінің шарықталу кезеңінде, әлемдегі әуе рейстерінің 90 пайызы DC-3 немесе оның модификацияларымен орындалды. Соғыстан кейін авиалайнер нарығы артық әскери тасымалдау ұшақтарымен толып кетті, сондықтан DC-3 бәсекеге қабілетсіз болды, өйткені ол соғыс кезіндегі ұшақтардан кішкентай және баяу болды. Douglas DC-4 және Convair 240 сияқты жаңа үлгілер оны негізгі бағыттарда ескірген деп танытты, бірақ конструкциясының бейімділігін көрсетіп, коммерциялық сұраныс аз болған бағыттарда да пайдалы болды. Азаматтық DC-3 өндірісі 1943 жылы 607 ұшақпен аяқталды. Әскери модификациялар, соның ішінде C-47 Skytrain (Британдық Корольдік әуе күштеріндегі Dakota) және кеңестік және жапондық құрастырылымдар, жалпы өндіріс көлемін 16000-нан астам ұшаққа жеткізді. Көптеген DC-3 ұшақтары мен оның әскери түрлері әртүрлі мақсаттарда пайдаланыла берді; 2013 жылы шамамен 2000 DC-3 және оның әскери түрлері әлі де ұшып жүргені анықталды, ал 2017 жылы 300-ден астам ұшақ әлі де қолданыста болды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 150 ұшақ әлі де халыққа қызмет етуде.

The Douglas DC 3 is a propeller driven airliner
manufactured by Douglas Aircraft Company, which had a lasting effect on the airline industry in the 1930s to 1940s and World War II. It was developed as a larger, improved 14 bed sleeper version of the Douglas DC 2. It is a low wing metal monoplane with conventional landing gear, powered by two radial piston engines of Although the DC 3s originally built for civil service had the Wright R 1820 Cyclone, later civilian DC 3s used the Pratt & Whitney R 1830 Twin Wasp engine. The DC 3 has a cruising speed of , a capacity of 21 to 32 passengers or 6,000 lbs (2,700 kg) of cargo, and a range of , and can operate from short runways. The DC 3 had many exceptional qualities compared to previous aircraft. It was fast, had a good range, was more reliable, and carried passengers in greater comfort. Before the war, it pioneered many air travel routes. It was able to cross the continental United States from New York to Los Angeles in 18 hours, with only three stops. It is one of the first airliners that could profitably carry only passengers without relying on mail subsidies. In 1939, at the peak of its dominance in the airliner market, around ninety percent of airline flights on the planet were by a DC 3 or some variant. Following the war, the airliner market was flooded with surplus transport aircraft, and the DC 3 was no longer competitive because it was smaller and slower than aircraft built during the war. It was made obsolete on main routes by more advanced types such as the Douglas DC 4 and Convair 240, but the design proved adaptable and was still useful on less commercially demanding routes. Civilian DC 3 production ended in 1943 at 607 aircraft. Military versions, including the C 47 Skytrain (the Dakota in British RAF service), and Soviet and Japanese built versions, brought total production to over 16,000. Many continued to be used in a variety of niche roles; 2,000 DC 3s and military derivatives were estimated to be still flying in 2013; by 2017 more than 300 were still flying. As of 2023 it is estimated about 150 are still flying.

Жобалау және әзірлеу

"DC" дегеніміз "Douglas Commercial" дегенді білдіреді. DC 3 – Transcontinental and Western Airlines (TWA) компаниясының Дональд Дугласқа жолдаған сауалынан кейін басталған әзірлеме жұмыстарының нәтижесі болды. TWA-ның трансконтиненттік әуе тасымалындағы бәсекелесі United Airlines Boeing 247 ұшақтарымен қызмет көрсетуді бастады, ал Boeing компаниясы United-тің 60 ұшаққа берген тапсырысы орындалғанша, басқа әуе компанияларына 247 ұшақтарын сатудан бас тартты. TWA Дугластан TWA-ға United-пен бәсекелесуге мүмкіндік беретін ұшақты жобалауды және құрастыруды сұрады. 1933 жылғы DC 1 дизайны перспективалы болды және 1934 жылы DC 2 дизайнына әкелді. DC 2 сәтті болды, бірақ оны жетілдіруге болатын. DC 3 American Airlines компаниясының бас директоры C. R. Смит пен Дональд Дуглас арасындағы ұзақ телефон әңгімесінен кейін пайда болды. Смит Дугласты DC 2 негізіндегі ұйықтауға арналған ұшақты жобалауға көндірді, ол American компаниясының Curtiss Condor II екі қанатты ұшақтарын алмастыруы керек еді. DC 2 кабинасы кең болғанмен, жанындағы орындықтарға орналасу үшін тым тар болды. Дуглас Смит American компаниясының 20 ұшақ сатып алуға ниетті екенін хабарлағаннан кейін ғана әзірлеме жұмыстарын жалғастыруға келісті. Жаңа ұшақты бас инженер Артур Э. Реймонд басқарған команда келесі екі жылда жасап шығарды, ал алғашқы үлгі DST (Douglas Sleeper Transport) 1935 жылдың 17 желтоқсанында (Райт ағайындыларының Китти Хокқа ұшуының 32 жылдығы) алғаш рет ұшты. Оның кабинасы кең болды, ал DST-нің 14–16 ұйықтау орындарының орнына 21 орындық нұсқасы DC 3 деп аталды. Прототип жасалмады, ал алғашқы DC 3 American Airlines компаниясына жеткізілу үшін өндіріс желісінен жеті DST-ден кейін құрастырылды. DC 3 және DST АҚШ-та әуе тасымалын танымал етті. Шығысқа бағытталған трансконтиненттік рейстер АҚШ-ты үш жанармай құю тоқталысымен шамамен 15 сағатта шарлай алды, ал батысқа қарай желге қарсы рейстер 17,5 сағатқа созылды. Бірнеше жыл бұрын мұндай сапар күндіз баяу және аз қашықтықты ұшатын ұшақтармен қысқа саяхаттарды, ал түнде пойызбен саяхаттауды білдірді. DC 3 үшін бірнеше радиалды қозғалтқыштар ұсынылды. Алғашқы азаматтық ұшақтарда 9 цилиндрлі Wright R 1820 Cyclone 9 немесе 14 цилиндрлі Pratt & Whitney R 1830 Twin Wasp қолданылды, бірақ Twin Wasp көптеген әскери нұсқалар үшін таңдалды және әскери қызметтен ауыстырылған DC 3 ұшақтарында да қолданылды. 1940 жылдардың соңында Pratt & Whitney R 2000 Twin Wasps қозғалтқыштарымен бес DC 3S Super DC 3 ұшағы құрастырылды, олардың үшеуі әуе тасымалы қызметіне енді.

"DC" stands for "Douglas Commercial". The DC 3 was the culmination of a development effort that began after an inquiry from Transcontinental and Western Airlines (TWA) to Donald Douglas. TWA's rival in transcontinental air service, United Airlines, was starting service with the Boeing 247, and Boeing refused to sell any 247s to other airlines until United's order for 60 aircraft had been filled. TWA asked Douglas to design and build an aircraft that would allow TWA to compete with United. Douglas' design, the 1933 DC 1, was promising, and led to the DC 2 in 1934. The DC 2 was a success, but with room for improvement. The DC 3 resulted from a marathon telephone call from American Airlines CEO C. R. Smith to Donald Douglas, when Smith persuaded a reluctant Douglas to design a sleeper aircraft based on the DC 2 to replace American's Curtiss Condor II biplanes. The DC 2's cabin was wide, too narrow for side by side berths. Douglas agreed to go ahead with development only after Smith informed him of American's intention to purchase 20 aircraft. The new aircraft was engineered by a team led by chief engineer Arthur E. Raymond over the next two years, and the prototype DST (Douglas Sleeper Transport) first flew on December 17, 1935 (the 32nd anniversary of the Wright Brothers' flight at Kitty Hawk) with Douglas chief test pilot Carl Cover at the controls. Its cabin was wide, and a version with 21 seats instead of the 14–16 sleeping berths of the DST was given the designation DC 3. No prototype was built, and the first DC 3 built followed seven DSTs off the production line for delivery to American Airlines. The DC 3 and DST popularized air travel in the United States. Eastbound transcontinental flights could cross the U. S. in about 15 hours with three refueling stops, while westbound trips against the wind took 17 1/2 hours. A few years earlier, such a trip entailed short hops in slower and shorter range aircraft during the day, coupled with train travel overnight. Several radial engines were offered for the DC 3. Early production civilian aircraft used either the 9 cylinder Wright R 1820 Cyclone 9 or the 14 cylinder Pratt & Whitney R 1830 Twin Wasp, but the Twin Wasp was chosen for most military versions and was also used by most DC 3s converted from military service. Five DC 3S Super DC 3s with Pratt & Whitney R 2000 Twin Wasps were built in the late 1940s, three of which entered airline service.

Турбовинтілік түрлендірулер

1950 жылдардың басында кейбір DC-3 ұшақтары Conroy Turbo Three сияқты Rolls Royce Dart қозғалтқыштарымен жұмыс істеу үшін модификацияланды. Басқа түрлендірулер Armstrong Siddeley Mamba немесе Pratt & Whitney PT6A турбиналарымен жабдықталды. Greenwich Aircraft Corp DC-3 TP ұзын фюзеляжымен және Pratt & Whitney Canada PT6A 65AR немесе PT6A 67R қозғалтқыштарымен жабдықталған. Basler BT-67 – DC-3/C-47 ұшағының модификациясы. Basler Ошкош, Висконсин қаласында C-47 және DC-3 ұшақтарын қайта жаңартып, оларға Pratt & Whitney Canada PT6A 67R турбовинттік қозғалтқыштарын орнатып, қанаттың алдында фюзеляжға енгіме қосып, ұшақ корпусын күшейтеді. Оңтүстік Африкада орналасқан Braddick Specialised Air Services International (әдетте BSAS International деп аталады) Pratt & Whitney PT6 турбовинттік қозғалтқыштарын орнату бойынша модификациялар жасады, 50-ден астам DC-3/C-47 / 65ARTP / 67RTP / 67FTP ұшақтарына өзгерістер енгізді.

Пайдалану тарихы

American Airlines 1936 жылдың 26 маусымында Ньюарк, Нью-Джерси және Чикаго, Иллинойс қалаларынан бірдей рейстермен жолаушылар тасымалын бастады. American, United, TWA, Eastern және Delta сияқты алғашқы АҚШ әуе компаниялары 400-ден астам DC-3 ұшағына тапсырыс берді. Бұл парктері қазіргі заманғы американдық әуе тасымалы индустриясының дамуына жол ашты, ол ақырында АҚШ-та ұзақ қашықтыққа саяхаттаудың басты түрі ретінде пойызды ығыстырды. Коммерциялық емес Flagship Detroit Foundation ұйымы АҚШ-тағы әуе шоулары мен әуежайлардағы іс-шараларда жалғыз түпнұсқа American Airlines Flagship DC 3 ұшағын пайдалануды жалғастыруда. 1936 жылы KLM Royal Dutch Airlines өзінің алғашқы DC-3 ұшағын алды, ол Амстердамнан Батавия (қазіргі Джакарта) арқылы Сиднейге DC-2 қызметін алмастырды, ол кезде әлемдегі ең ұзақ жоспарланған бағыт еді. Жалпы алғанда, KLM Еуропада соғыс басталғанға дейін 23 DC-3 сатып алды. 1941 жылы Қытайдың Суйфу әуежайында Қытай Ұлттық авиация корпорациясының (CNAC) DC-3 ұшағы соғысқа арналған көлік қызметінде бомбаланды, нәтижесінде оң қанаты қирады. CNAC шеберханаларында қолда бар жалғыз қосалқы бөлшек – кішкентай Douglas DC-2 ұшағының оң қанаты еді. DC-2-нің оң қанаты алынып, басқа CNAC DC-3 ұшағының ішкі жағынан Suifu-ға жеткізіліп, зақымдалған ұшаққа орнатылды. Бір сынақ ұшудан кейін қанаттардың мөлшерінің өзгешелігінен ұшақ оңға қарай бұрылатыны анықталды, содан кейін «DC 2½» деп аталған ұшақ қауіпті жерге қонды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген азаматтық DC-3 ұшақтары соғысқа жұмылдырылды және DC-3 ұшағының 10 000-нан астам әскери нұсқалары C-47, C-53, R4D және Dakota белгілерімен жасалды. Өндірістің ең жоғары деңгейі 1944 жылы 4853 дана жеткізілген кезде тіркелді. Көптеген елдердің қарулы күштері DC-3 және оның әскери түрлерін әскерлерді, жүктерді және жараланғандарды тасымалдау үшін пайдаланды. DC-3 ұшағының лицензиялық көшірмелері Жапонияда Showa L2D (487 ұшақ) ретінде, ал КСРО-да Lisunov Li-2 (4937 ұшақ) ретінде құрастырылды. Cubana de Aviación 1945 жылы DC-3 ұшағымен Гаванадан алғашқы халықаралық рейсін бастаған кезде Майамиге жоспарланған рейстерді ұсынған Латын Америкасының алғашқы әуе компаниясы атанды. Cubana 1960 жылдарға дейін кейбір ішкі бағыттарда DC-3 ұшақтарын пайдаланды. Douglas жақсартылған нұсқасын, Super DC-3-ті жасады, ол қуаты жоғары, жүк көлемі үлкен және жақсартылған қанатқа ие болды, бірақ қолда бар арзан ұшақтардың көптігіне байланысты азаматтық авиация нарығында жақсы сатылмады. Барлығы бес ұшақ жеткізілді, олардың үшеуі Capital Airlines компаниясына берілді. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1950 жылдардың басында 100 R4D ұшағын Super DC-3 стандартына келтірді. Соңғы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің C-117 ұшағы 1976 жылдың 12 шілдесінде қызметтен шығарылды. Соңғы АҚШ Теңіз жаяу әскерінің C-117 ұшағы, сериялық нөмірі 50835, 1982 жылдың маусым айында активті қызметтен босатылды. 2006 жылы Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы шағын әуе компанияларында бірнеше ұшақтар пайдаланылды. АҚШ Орман шаруашылығы қызметі DC-3 ұшағын түтіннен секіру және жалпы тасымалдау үшін соңғы үлгісі 2015 жылдың желтоқсанында зейнеткерлікке шыққанға дейін қолданды. Келесі үш онжылдық ішінде бірнеше ұшақ құрастыру компаниялары «DC-3-тің орнын толтыру» үшін жаңа модельдерді жобалауға тырысты (оның ішінде өте сәтті Fokker F27 Friendship), бірақ ешбір модель DC-3-тің әмбебаптығымен, сенімділігімен және экономикалық тиімділігімен теңесе алмады. Жаңа ұшақтар оны ұзақ қашықтықтағы жолаушылар тасымалында ығыстырғанмен, ол 1970 жылдарға дейін әуе көлігі жүйелерінің маңызды бөлігі болып қала берді, содан кейін өңірлік ұшақтармен алмастырылды.

American Airlines inaugurated passenger service on June 26, 1936, with simultaneous flights from Newark, New Jersey and Chicago, Illinois. Early U. S. airlines like American, United, TWA, Eastern, and Delta ordered over 400 DC 3s. These fleets paved the way for the modern American air travel industry, which eventually replaced trains as the favored means of long distance travel across the United States. A nonprofit group, Flagship Detroit Foundation, continues to operate the only original American Airlines Flagship DC 3 with air show and airport visits throughout the U. S.

In 1936, KLM Royal Dutch Airlines received its first DC 3, which replaced the DC 2 in service from Amsterdam via Batavia (now Jakarta) to Sydney, by far the world's longest scheduled route at the time. In total, KLM bought 23 DC 3s before the war broke out in Europe. In 1941, a China National Aviation Corporation (CNAC) DC 3 pressed into wartime transportation service was bombed on the ground at Suifu Airfield in China, destroying the outer right wing. The only spare available was that of a smaller Douglas DC 2 in CNAC's workshops. The DC 2's right wing was removed, flown to Suifu under the belly of another CNAC DC 3, and bolted up to the damaged aircraft. After a single test flight, in which it was discovered that it pulled to the right due to the difference in wing sizes, the so called DC 2½ was flown to safety. During World War II, many civilian DC 3s were drafted for the war effort and more than 10,000 U. S. military versions of the DC 3 were built, under the designations C 47, C 53, R4D, and Dakota. Peak production was reached in 1944, with 4,853 being delivered. The armed forces of many countries used the DC 3 and its military variants for the transport of troops, cargo, and wounded. Licensed copies of the DC 3 were built in Japan as the Showa L2D (487 aircraft); and in the Soviet Union as the Lisunov Li 2 (4,937 aircraft). Cubana de Aviación became the first Latin American airline to offer a scheduled service to Miami when it started its first scheduled international service from Havana in 1945 with a DC 3. Cubana used DC 3s on some domestic routes well into the 1960s. Douglas developed an improved version, the Super DC 3, with more power, greater cargo capacity, and an improved wing, but with surplus aircraft available for cheap, they failed to sell well in the civilian aviation market. Only five were delivered, three of them to Capital Airlines. The U. S. Navy had 100 of its early R4Ds converted to Super DC 3 standard during the early 1950s as the Douglas R4D 8/C 117D. The last U. S. Navy C 117 was retired July 12, 1976. The last U. S. Marine Corps C 117, serial 50835, was retired from active service during June 1982. Several remained in service with small airlines in North and South America in 2006. The United States Forest Service used the DC 3 for smoke jumping and general transportation until the last example was retired in December 2015. A number of aircraft companies attempted to design a "DC 3 replacement" over the next three decades (including the very successful Fokker F27 Friendship), but no single type could match the versatility, rugged reliability, and economy of the DC 3. While newer airliners soon replaced it on longer high capacity routes, it remained a significant part of air transport systems well into the 1970s as a regional airliner before being replaced by early regional jets.

DC-3 21-ғасырдағы

Мүмкін, соғыс алдындағы ұшақтардың арасында бірегей, DC-3 2021 жылы коммерциялық және әскери қызметте ұшуын жалғастыруда, 1935 жылғы алғашқы ұшудан кейін сексен алты жыл өткен соң, бірақ қымбат күтім мен қосалқы бөлшектердің жетіспеуіне байланысты олардың саны азайып барады. DC-3 ұшақтарымен кіріс табуға және жүк тасымалдауға кіші операторлар бар. DC-3 ұшағының қолданылуы жолаушылар тасымалы, әуеден шашыру, жүк тасымалы, әскери көлік, миссионерлік рейстер, парашютистерді тасымалдау және туристік саяхаттарды қамтиды. DC-3/C-47 және оған ұқсас типтердегі азаматтық және әскери операторлардың саны өте көп болғандықтан, барлық операторлардың толық тізімін жасау мүмкін емес. Авиация әуесқойлары мен ұшқыштар арасында кең таралған сөз бар: «DC-3-тің орнына тек тағы бір DC-3-ті ғана қоюға болады». Оның шөп немесе топырақтан жасалған ұшу-қону жолақтарын пайдалану мүмкіндігі оны дамып келе жатқан елдерде және шалғай аймақтарда танымал етеді, онда ұшу-қону жолақтары асфальтталмаған болуы мүмкін. Ең көне сақталған DST – N133D, ол 1936 жылы салынған алтыншы Douglas Sleeper Transport ұшағы. Бұл ұшақ 1936 жылдың 12 шілдесінде American Airlines компаниясына NC16005 ретінде тапсырылды. 2011 жылы ол Флорида штатының Пунта-Горда қаласындағы Shell Creek әуежайында болды. Ол жөнделіп, қайтадан ұшуда, соңғы рейсі 2021 жылдың 25 сәуірінде жасалды. Әлі ұшып жүрген ең көне DC-3 – түпнұсқа American Airlines Flagship Detroit (c/n 1920, Санта-Моника өндіріс желісінен шыққан 43-ші ұшақ, 1937 жылдың 2 наурызында тапсырылды), ол АҚШ-тағы әуе шоуларында көрінеді және Flagship Detroit Foundation иелігінде және басқаруында. 2023 жылы DC-3 ұшақтарын 400 000 доллардан 700 000 долларға сатып алуға болады.

БАҚ-тағы көрнекті рөлдері

Жаңа Зеландиядағы Таупо қаласының тартымды жері – дүкенге қосылған қолданыстан шығарылған ұшақ модельі бар Макдональдс мекемесі. Ұшақтың ішінде отырып тамақтануға мүмкіндік бар.