Кіріспе
Британдық локомотив өндіруші (1823–1937)
Роберт Стивенсон және компаниясы 1823 жылы Англиядағы Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Форт-стритте құрылған локомотивтерді өндіруші компания болды. Бұл әлемдегі теміржол локомотивтерін жасау үшін арнайы құрылған алғашқы компания еді. Ең танымал алғашқы локомотивтер – Locomotion No. 1 және Rocket. 1899 жылға қарай Форт-стрит алаңында 3000 локомотив салынды, содан кейін жаңа компания құрылды – Роберт Стивенсон және Компания Лимитед, және Дарлингтон зауыты ашылды. 1937 жылы компания Хоторн Леслимен бірігіп, Роберт Стивенсон және Хоторнс компаниясын құрды. 1944 жылы олар English Electric компаниясының құрамына кірді.
Құрылтай және алғашқы табыстары
Компания 1823 жылы Англиядағы Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Форт-стритте Джордж Стивенсон, оның ұлы Роберт, Эдвард Пиз және Томас Ричардсон бірлесіп құрылған. 1824 және 1825 жылдар аралығында зауыттың басқарушысы Джеймс Кеннеди болды. Компанияның алғашқы локомотиві – No 1 локомотиві, ол Стоктон және Дарлингтон темір жолын ашты, одан кейін Үміт, Қара Алмаз және Шапшаңдық деп аталған тағы үш локомотив салынды. Олардың тік цилиндрлері локомотивтердің тым көп дірілдеуіне себеп болды, ал Хеттон кенішінің темір жолында Стивенсон "бу пружиналарын" сынап көрді, бірақ олар қанағаттандырмай шықты. 1828 жылы ол көлбеу цилиндрлі "Эксперимент" локомотивін жасады, бұл тұрақтылықты арттырып, оны пружиналарға орнатуға мүмкіндік берді. Алғашқыда төрт дөңгелекті болған локомотив алты дөңгелектіге өзгертілді, сондай-ақ Жеңіс деп аталған тағы бір локомотив салынды. Осы шамада Америка үшін екі локомотив салынды. Біріншісі, төрт біріктірілген дөңгелекті Америка локомотиві Бостон және Провиденс темір жолының тапсырысы бойынша жасалды. Екіншісі, алты біріктірілген дөңгелекті Уистлер локомотиві 1833 жылы Бостон және Провиденс темір жолы үшін салынды.
Рейнхилл сынақтары
1829 жылы компания Rainhill сынақтарына қатысу үшін жаңа, тәжірибелік локомотив салды. Rocket екі маңызды жаңалыққа ие болды: көп түтікті қазандық және бөлек от камерасы. Rocket сынақтарда жеңіске жетіп, Ливерпуль және Манчестер темір жолы директорларын өз жолдарында бу локомотивтерін пайдалануға көндірді, сондай-ақ осы локомотивтерді тапсырыс беруге ықпал етті. Rocket цилиндрлері бастапқыда 45 градус бұрышпен орналастырылған, бірақ кейін көлденеңге ауыстырылды. Invicta – Robert Stephenson & Co компаниясының жиырмасыншы локомотиві және Кентербери және Уитстебл темір жолы үшін салынған. Оның цилиндрлері еңкейтілген, бірақ алдыңғы бөлігіне жылжытылған. 1830 жылы Planet класы пайда болды, оның цилиндрлері раманың ішінде орналасқан, одан кейін Patentee келді, ол үлкен қазандықпен бірге тұрақтылықты арттыру үшін екі қосымша артқы дөңгелектерді қосты. Бұл 2-2-2 схемасы көптеген жылдар бойы түрлі өндірушілердің көптеген локомотивтері үшін стандартты үлгіге айналды. 1831 жылы салынған John Bull локомотиві бастапқыда Planet типінде болған, бірақ кейіннен модификацияланды. Ол бүгінге дейін сақталған және қазір Вашингтондағы Смитсонов институтының Америка тарихы ұлттық мұражайында тұр, сонымен қатар ол әлі де жұмыс істейтін ең көне өздігінен қозғалатын көлік деп есептеледі.
Ұзын қазандықтар
Көптеген пойыздардың жүрген қашықтығының артуы оттықтар мен түтіктердегі коррозия мәселелерін анықтады. Роберт Стивенсон Солтүстік Мидленд темір жолының Дербидегі жұмысымен бірлесіп, түтін газдарының температурасын өлшеді және болашақ локомотивтерде қазандықтың ұзындығын арттыруға шешім қабылдады. Алғашқыда бұл "ұзын қазандық" локомотивтері 2-2-2 конструкциясы болды, бірақ 1844 жылы Стивенсон артқы доңғалақты 4-2-0 схемасына көшірді, бұл цилиндрлерді тіреу доңғалақтары арасына орнатуға мүмкіндік берді. Осы локомотивтердің бірі – "Ұлы А", сондай-ақ Солтүстік Мидленд темір жолынан келген тағы бір локомотив, 1846 жылғы доңғалақ өлшемі сынақтарында Брунельдің "Иксион" локомотивімен салыстырылды. 1846 жылы Стивенсон екі қосымша артқы доңғалақ қосты – бұл сегіз доңғалақты алғашқы локомотив болды. 1842 жылғы тағы бір маңызды жаңалық – Стивенсонның байланыс механизмі болды.
Крамптон түрлері
Роберт Стивенсон және компания Оңтүстік-Шығыс темір жолы және Лондон, Чатем және Довер темір жолы үшін бірнеше Кремптон типіндегі локомотивтер салды. Бұлардың бәрі 4-2-0 доңғалақ конфигурациясымен, ішкі цилиндрлермен және тікелей емес жетегімен жасалған. Ішкі цилиндрлер оттық алдында орналасқан коленвалды итермелеп, ал коленвал сыртқы таяқшалар арқылы жетек дөңгелектеріне жалғанды. Олар LCDR-де сәттілікке жете алмады, ал Echo класының бес локомотиві қызмет еткен төрт жылдың ішінде 4-4-0 конфигурациялы стандартты локомотивтерге қайта жаңартылды.
XIX ғасырдың маңызды экспорттық өнімдері
1837 жылы импортталған Стивенсон локомотивтерін пайдалана отырып, Ресейдегі алғашқы қоғамдық темір жол – Царское Село темір жолы ашылды. Мысырдағы алғашқы темір жол жобасы 1834 жылы Паша Мұхаммед Әли британдық инженер Т. Галлоуэйден темір жолды жобалауды сұрағанда пайда болды. Оны жасау жөніндегі нұсқаулар 1836 жылы берілді. Материалдар жеткізілді, бірақ нақты құрылыс жұмыстары азда болды. Османдықтардан ешқандай фырван (рұқсат) алынбады, ал француздар қарсылық білдірді. 1849 жылы Мұхаммед Әли қайтыс болғаннан кейін, 1851 жылы оның немересі Мысырдың Аббас I-і Роберт Стивенсонмен келісімшарт жасасып, Мысырдың алғашқы стандартты кеңдіктегі темір жолын салуды тапсырды. Сол жылы Аббас қайтыс болып, оның орнын Саид-паша басады. 1856 жылы Кафр-эль-Зайят пен Каир арасындағы бөлім аяқталып, 1858 жылы Каирден Суэцке дейін ұзартылды. Бұл Жерорта теңізі мен Үнді мұхиты арасындағы алғашқы заманауи көлік байланысын құрды, өйткені Фердинанд де Лессепс Суэц каналын 1869 жылға дейін аяқтаған жоқ. Кафр-эль-Зайятта Каир мен Александрия арасындағы темір жол басты жолы Нил өзенінен 24 метрлік платформада жүзетін вагондармен өтті. Бұл Оңтүстік жұмыс шеберханасының ең ірі жобасы болды. Алайда, 1858 жылдың 15 мамырында Саидтың мұрагері Ахмад Рифат пашаны тасымалдайтын арнайы пойыз платформадан өзенге құлап, ханзада суға батып кетті. Стивенсон платформаны ұзын айналмалы көпірмен алмастырды. Роберт Стивенсонның Мысырмен байланысы өте тығыз болды және Каир теміржол мұражайында осыған байланысты көптеген маңызды артефакттар сақталған. Олардың арасында Роберт Стивенсон жұмысының ең әсем туындысы болуы мүмкін. Бұл 1862 жылғы 1295 нөміріндегі жұмыс, оның көркемдік дизайнын Мэтью Дигби Уайт жасаған. Мысыр темір жолдары үшін жасалған осы 2 2 4Т локомотиві барлық фантастикалық инкрустацияларымен бірге Каирдегі Мысыр теміржол мұражайында сақталған. Ол «Хедивтің пойзы» деп аталады.
ХХ ғасырдың басында
Ғасырдың қалған бөлігінде компания бәсекелестіктің күшеюіне қарамастан дамып, отандық және шетелдік теміржолдарға локомотивтер жеткізіп отырды. 1899 жылға қарай шамамен 3000 локомотив салынды және жаңа жауапкершілігі шектеулі компания құрылды – «Роберт Стивенсон және Компания Лимитед», ал өндіріс Дарлингтон қаласына көшірілді, 1902 жылы цехтан алғашқы локомотив шықты. Ұлыбританиядағы көптеген теміржолдар өздерінің жылжымалы құрамдарын жасағандықтан, өнімнің басым бөлігі экспортқа бағытталды, мысалы, Оуд және Рохилкханд теміржолы үшін 4 4 0 локомотивтерінен бастап Бенгал-Нагпур теміржолы үшін GS (4 6 0) және HS (2 8 0) класс локомотивтеріне дейін. Бұл үнді теміржолы үшін BESA стандартты үлгілеріне дейінгі даму сатысы болды. 1905 жылы компания Аргентинаның Ұлы Батыс теміржолы үшін алғашқы британдық 2 10 0 локомотивін жасады. 1910 жылы Хебберндегі кеме құрылыс догын «Палмерс» кеме құрылысы және темір компаниясына сатты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания өндірісін әскери қару-жарақ жасауға жұмсады. Дегенмен, 1917-1920 жылдар аралығында соғыс министрлігі континентте пайдалану үшін үлкен партия ROD 2 8 0 және SNCV типті 18 0 6 0 трамвай локомотивтерін тапсырыс берді. Содан бері түрлі себептерге байланысты бизнес аяқталды. Айталық, 1921 жылы GWR үшін отыз 2 6 0 аралас мақсаттағы локомотивтері, LNER үшін отыз 0 6 0 танк локомотивтері және Сомерсет және Дорсет бірлескен теміржолы үшін бес 7F 2 8 0 локомотивтері салынды. 1936 және 1937 жылдары барлығы қырық алты локомотив салынды, оның ішінде LNER үшін он бір B17 кластық («Сандрингэм») 4 6 0 локомотивтері және Оңтүстік Үндістан теміржолы компаниясы үшін жеті 2 6 4 жолаушылар танк локомотивтері болды.
Біріктірулер мен жабылулар
1937 жылы компания Хоторн Лесли және Компанияның локомотивтермен бірігіп, Роберт Стивенсон және Хоторнс Лимитед компаниясын құрды. Компанияның кеме жасау қызметі дербес жалғасты. Басты магистральдық локомотивтер Дарлингтонда, ал өнеркәсіптік локомотивтер Хоторн Леслидің Ньюкасл қаласындағы Форт-Банк зауытында жасалды. 1938 жылы Китсон және Маннинг Уордл компанияларының жақсы ниеті сатып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт өнеркәсіптік қолданысқа арналған 0-4-0 және 0-6-0 атқыштарды жасаумен толық айналысты, бірақ 1940 жылы Ирак мемлекеттік темір жолы үшін төрт PC классы 4-6-2 локомотивтері де жасалды (олардың біреуі жол жүріп теңізде жоғалып кетті). 1943 жылы Соғыс министрлігі үшін тоқсан "Аустерити 0-6-0ST" локомотивтері салынды. 1944 жылы Роберт Стивенсон мен Чарльз Тейлордың 1830 жылы құрған Вулкан зауыты үлкен акция пакетін сатып алды және ол "Ағылшын электр компаниясының" бөлігіне айналды. Өндірістің көп бөлігі экспортқа немесе өнеркәсіптік қолданысқа бағытталды, соның ішінде Оңтүстік Африканың 19D классының 4-8-2 локомотивтерінің елу данасы, Үндістанның YB, YL және WM класс локомотивтері, сондай-ақ Тасмания үкіметі үшін M классының 4-6-2 локомотивтерінің он данасы. Ішкі магистральдық локомотивтердің ішінде Британ темір жолының шығыс бөлімі үшін отыз бес L1 классының 2-6-4T локомотивтері және батыс бөлімі үшін 100 9400 классының 0-6-0 панниерлік танк локомотивтері болды. Соңғы бу локомотивтері 1958 жылы 0-6-0T және 1959 жылы алты дөңгелекті оттықсыз локомотивтер болды. Форт-стрит зауыты 1960 жылы жабылды, ал Дарлингтон зауыты дизельді және электрлік локомотивтерді жасауды жалғастырып, 1962 жылы "Ағылшын электр компаниясының" Дарлингтон зауыты атанды.
Қайта дамыту
Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Саут-стриттегі Стивенсонның Форт-стрит зауытының кеңсе блогы мен бір шеберханасы Роберт Стивенсон қорымен қайта жаңартылды. Қор 2009 жылдың ақпан айында "Стивенсон кварталы" ретінде қайта дамыту үшін Роберт Стивенсон мен Хоторн Лесли локомотивтерінің толық зауыт алаңын сатып алғаннан кейін осы ғимараттарға иелік құқығын жоғалтты. Қайта жаңартылған блок және бірнеше басқа ғимараттар Ұлыбританияның ескерткіштер тізіміне енгізіліп, қорғалады, бірақ болашақта халыққа қолжетімділігі күмәнді. 2013 жылдан бастап, алаңды қайта құру жұмыстары басталды. Бұл операцияны бастапқыда Silverlink Developers, кейін Clouston Group жүргізді. Олар аймақтың мәдени мұрасын сақтауға деген ұмтылысының бір бөлігі ретінде Оңтүстік көшедегі ғимараттарды ай сайын ашып, "Казандық шеберхананың фестивалі" деп аталған музыка, тағам және сусын фестивалін ұйымдастырды. Ньюкасл қалалық кеңесінің төрағасы Ник Форбс 2014 жылдың 8 сәуірінде жобаға қаланың қолдауын білдірді. Clouston Group компаниясының Stephenson Quarter веб-сайтында жобаның бірінші кезеңі 2018 жылы аяқталғаны, ал алаңның қалған бөлігі әлі де даму күтіп отырғаны көрсетілген.