21 ғасыр сәулетінің әртүрлі стильдері

Кіріспе

ХХІ ғасыр құрылыстарының кең ауқымды стильдері

Қазіргі заманғы сәулет – ХХІ ғасырдың сәулет өнері. Ешбір стиль басым емес. Қазіргі заманғы сәулетшілер постмодернизмнен, жоғары технологиялық сәулетке дейін, сондай-ақ дәстүрлі сәулеттің жаңа сілтемелері мен интерпретацияларына, үлкен масштабтағы мүсінге ұқсайтын, жоғары тұжырымдамалық нысандар мен жобаларға дейін әртүрлі стильдерде жұмыс істейді. Бұл стильдер мен тәсілдердің кейбіреулері өте озық технологияны және заманауи құрылыс материалдарын пайдаланады, мысалы, түтік тәрізді құрылымдар 20 ғасырдағыдан биік, жеңіл және мықты ғимараттар салуға мүмкіндік береді, ал басқалары тас, ағаш және әк сияқты табиғи және экологиялық материалдарды пайдалануға басымдық береді. Қазіргі заманғы сәулет өнерінің барлық түрлеріне ортақ технология – компьютерлік дизайнның жаңа әдістерін қолдану, бұл ғимараттарды компьютерде үш өлшемде жобалауға және модельдеуге, сондай-ақ дәлдік пен жылдамдықпен салуға мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы ғимараттар мен стильдер өте әртүрлі. Кейбіреулері шыны немесе алюминий экранмен оралған бетон құрылымдарға, өте асимметриялық қасбеттерге және көшеден асып тұратын консольдік бөлімдерге ие. Аспан қыртыстары бұрылады немесе кристалдай жарықтарға бөлінеді. Қасбеттер күндіздің әртүрлі уақытында жылтылдауы немесе түсін өзгертүі үшін жасалған. Егер ХХ ғасырындағы қазіргі заманғы сәулет өнерінің маңызды ескерткіштері негізінен АҚШ және Батыс Еуропада шоғырланған болса, қазіргі заманғы сәулет бүкіл әлемге тарады; Қытай, Ресей, Латын Америкасы және әсіресе Парсы шығанағының араб мемлекеттерінде маңызды жаңа ғимараттар салынды. Дубайдағы Бурдж-Халифа 2019 жылы әлемдегі ең биік ғимарат болды, ал Қытайдағы Шанхай мұнарасы екінші орында тұрды. Сонымен қатар, ХХ ғасырдың соңында модернистік сәулетке дәстүрлі жауап ретінде Жаңа Классикалық Сәулет пайда болды, ол ХХІ ғасырға дейін жалғасты. ХХІ ғасырда жергілікті және/немесе дәстүрлі сәулет өнерін насихаттауға арналған көптеген ұйымдар құрылды. Мысалға, Дәстүрлі Құрылыс, Сәулет және Қала Құрылысы Халықаралық Желісі (INTBAU), Классикалық Сәулет және Өнер Институты (ICAA), Дрихаус Сәулет Сыйлығы және Толықтырғыш Сәулет қозғалысы бар. Жаңа дәстүрлі сәулетшілерге Майкл Грейвс, Леон Криер, Ясмин Лари, Роберт Стерн және Абдель Вахед Эль Вакиль кіреді. Қазіргі заманғы сәулет өнерінің көптеген шедеврлері халықаралық деңгейде жұмыс істейтін сәулетшілердің шағын тобының еңбектері болып табылады. Көптеген жобалар 20 ғасырдың соңында танымал болған сәулетшілер, соның ішінде Марио Ботта, Франк Гери, Жан Нувель, Норман Фостер, Иё Минг Пей және Ренцо Пиано жасаған, ал қалғандары – Заха Хадид, Сантьяго Калатрава, Даниэль Либескинд, Жак Герцог, Пьер де Мерон, Рем Колхас және Шигеру Бан сияқты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немесе одан кейін туған жаңа буынның жұмысы. Басқа жобалар бірнеше сәулетшілердің ұжымдарының жұмысы, мысалы UNStudio және SANAA, немесе ірі көпұлттық агенттіктер, мысалы Skidmore, Owings & Merrill (құрамында отыз серіктес сәулетші және инженерлер мен дизайнерлердің үлкен командалары бар) және Gensler (16 елде 5000 қызметкері бар).

Contemporary architecture is the architecture of the 21st century. No single style is dominant. Contemporary architects work in several different styles, from postmodernism, high tech architecture and new references and interpretations of traditional architecture to highly conceptual forms and designs, resembling sculpture on an enormous scale. Some of these styles and approaches make use of very advanced technology and modern building materials, such as tube structures which allow construction of buildings that are taller, lighter and stronger than those in the 20th century, while others prioritize the use of natural and ecological materials like stone, wood and lime. One technology that is common to all forms of contemporary architecture is the use of new techniques of computer aided design, which allow buildings to be designed and modeled on computers in three dimensions, and constructed with more precision and speed. Contemporary buildings and styles vary greatly. Some feature concrete structures wrapped in glass or aluminium screens, very asymmetric facades, and cantilevered sections which hang over the street. Skyscrapers twist, or break into crystal like facets. Facades are designed to shimmer or change color at different times of day. Whereas the major monuments of modern architecture in the 20th century were mostly concentrated in the United States and western Europe, contemporary architecture is global; important new buildings have been built in China, Russia, Latin America, and particularly in Arab states of the Persian Gulf; the Burj Khalifa in Dubai was the tallest building in the world in 2019, and the Shanghai Tower in China was the second tallest. Additionally, in the late 20th century, New Classical Architecture, a traditionalist response to modernist architecture, emerged, continuing into the 21st century. The 21st century saw the emergence of multiple organizations dedicated to the promotion of local and/or traditional architecture. Examples include the International Network for Traditional Building, Architecture & Urbanism (INTBAU), the Institute of Classical Architecture & Art (ICAA), the Driehaus Architecture Prize, and the Complementary architecture movement. New traditional architects include Michael Graves, Léon Krier, Yasmeen Lari, Robert Stern and Abdel Wahed El Wakil. Most of the landmarks of contemporary architecture are the works of a small group of architects who work on an international scale. Many were designed by architects already famous in the late 20th century, including Mario Botta, Frank Gehry, Jean Nouvel, Norman Foster, Ieoh Ming Pei and Renzo Piano, while others are the work of a new generation born during or after World War II, including Zaha Hadid, Santiago Calatrava, Daniel Libeskind, Jacques Herzog, Pierre de Meuron, Rem Koolhaas, and Shigeru Ban. Other projects are the work of collectives of several architects, such as UNStudio and SANAA, or large multinational agencies such as Skidmore, Owings & Merrill, with thirty associate architects and large teams of engineers and designers, and Gensler, with 5,000 employees in 16 countries.

Мұражайлар

Қазіргі заманғы сәулет өнерінің ең таңғажайып және инновациялық туындыларының кейбіреулері – өнер мұражайлары, олар көбінесе мүсіндік сәулет өнерінің үлгілері және ірі сәулетшілердің қолтаңбалары болып табылады. Висконсин штатының Милуоки қаласындағы Милуоки өнер мұражайының Квадракчи павильоны испан сәулетшісі Сантьяго Калатраваның жобасымен салынған. Оның құрылымына күндіз 66 метрге дейін қанаттарын жайып, қозғалмалы бриз-солей сияқты қанаты кіреді, ал түнде немесе ауа райы нашар болғанда биік, доғалы құрылымның үстінен бүктеледі. Миннеаполистегі Уокер өнер орталығы (2005) Лондондағы Tate Modern мұражайын жобалаған және 2001 жылы сәулет саласындағы ең беделді сыйлық – Прицкер сәулет сыйлығын жеңіп алған швейцариялық архитекторлар Герцог пен де Меронның жобасы бойынша салынған. Бұл мұражай Эдвард Ларраби Барнстың жобалаған қатаң модернисттік құрылысына қарама-қарсылық жасайды және оны жаңартады. Ол бес қабатты мұнараны ескі ғимаратқа алып баратын кең шыны галереямен байланыстыратын, жарық өзгерген сайын түсін өзгертетін нәзік оюланған сұр алюминий панельдерімен жамылған. Сондай-ақ, ол қарама-қарсы екі тас шіркеумен үйлеседі. Польшада туған американдық сәулетші Дэниел Либескинд (1946 жылы туған) қазіргі заманғы мұражай сәулетшілерінің ішіндегі ең өнімділерінің бірі; ол ғимараттарды жобалауға кіріспей тұрып, академиялық мамандықты меңгерген және деконструктивизмнің сәулет теориясының алғашқы қолдаушыларының бірі болған. Оның Манчестердегі Императорлық соғыс мұражайының (2002) сыртқы көрінісі, жарық пен күннің уақытына байланысты, жердің үлкен және сынған бөліктеріне немесе бронь тақталарына ұқсайды және соғыстың жойқындығын бейнелейді. 2006 жылы Либескинд Денвердегі Денвер өнер мұражайының Гамильтон ғимаратын аяқтады. Ол жиырма көлбеу жазықтықтан тұрады, олардың ешқайсысы параллель немесе перпендикуляр емес, 230 000 шаршы фут титан панельдерімен жабылған. Ішінде галереялардың қабырғалары әр түрлі, көлбеу және асимметриялық. Либескинд тағы бір таңғажайып мұражайды, Канаданың Онтарио штатының Торонто қаласында орналасқан Royal Ontario Museum (2007) салды, ол "Кристалл" деп те аталады. Либескинд музейлері сыншылардың құрметіне де, қарсылығына да ие болды. Денвердің өнер мұражайының көптеген ерекшеліктеріне таңданып, Нью-Йорк Таймс газетінің сәулет сыншысы Николай Оруссов "Кейілген қабырғалар мен асимметриялық бөлмелердегі ғимаратта формальды қарастырулар арқылы жасалған геометриялар өте қиын" деп жазды. Сан-Францискодағы Де Янг мұражайы швейцариялық архитекторлар Герцог & де Меронмен жобаланған. Ол 2005 жылы ашылды, 1989 жылы жер сілкінісінде қатты зақымдалған ескі құрылысты алмастырды. Жаңа мұражай табиғи саябақ пейзажына үйлесімді және қатты жер сілкіністеріне төзімді етіп жасалды. Ғимаратты жылжыту үшін шарлы тақталар мен қозғалыс энергиясын сіңіретін тұтқыр сұйықтық демпферлері қолданылды. Ренцо Пианоның "Зентрум Пол Кле" – Швейцарияның Берн қаласына жақын жердегі өнер мұражайы. Мұражай үш дөңгелекті болат пен шыныдан жасалған жерді алып, пейзажға еніп жатыр. Бір ғимаратта галерея орналасқан (күллісі жер астындағы Клидің нәзік суреттерін күн сәулесінің әсерінен сақтау үшін). Сонымен қатар, қалған екі "төбеде" білім беру орталығы мен әкімшілік кеңселер орналасқан. Франциядағы Метс қаласында орналасқан Помпиду орталығы (2010), Париждегі Заманауи өнер музейінің филиалы, 2014 жылы архитектура бойынша Прицкер сыйлығын жеңіп алған жапондық сәулетші Шигеру Бан жобалаған. Шатыр ғимараттың ең көрнекті ерекшелігі болып табылады; ол қытай шапанының таяқ жұмыс үлгісіне ұқсас алтыбұрышты ағаш бірліктерін құрайтын, 16 шақырым желімделген ламинатталған ағаштан құралған, кең алтыбұрышты. Шатырдың геометриясы ретсіз, бүктелген және қарсы қисықтар бар бүкіл ғимарат, әсіресе үш көрме галереясы. Ағаштан жасалған құрылыстың барлық бөлігі ақ шыны талшықтан жасалған мембранамен жабылған, ал тефлон жапқышы тікелей күн сәулесінен қорғайды және жарық өтуіне мүмкіндік береді. Франк Геридің Луи Виттон қоры (2014) – бұл Париждегі Боа де Булоньеге іргелес орналасқан қазіргі заманғы өнер галереясы. Гери өзінің сәулетін 1900 жылғы Париж көрмесінің шыны Гранд Палайынан және парктің жанында Жан Камиль Формиге 1894-1995 жылдары салған Jardin des Serres d'Auteuil үлкен шыны жылыжайларынан шабыттанған деп сипаттады. Гери биіктігі мен көлемінің қатаң шектеулері бойынша жұмыс істеуге мәжбүр болды, бұл ғимараттың екі қабаттан асатын кез келген бөлігін шыныдан жасауды талап етті. Ғимарат биіктік шектеулеріне байланысты төмен салынды және судың астынан ағып жатқан жасанды көлге орналасқан. Ішкі галерея құрылымдары ақ талшық күшейтілген бетоннан, Ductal деп аталады. Геридің Уолт Дисней концерт залына ұқсас, ғимарат желмен толтырылған желкендерге ұқсайтын қисық шыны панельдермен оралған. Шыны "желкендер" 3584 ламинатталған шыны панельдерден тұрады, олардың әрқайсысы әр түрлі пішінде, дизайндағы өз орнына арнайы иілген. Желкендердің ішінде әр түрлі өлшемдегі 11 галереясы бар екі қабатты мұнаралар шоғыры, гүлді бақшалар мен көрмелерге арналған шатыр алаңдары орналасқан. Жаңа Йорк қаласындағы Ренцо Пианоның (2015) жасаған Уитни американдық өнер мұражайы Франк Геридің мүсіндік мұражайларынан өте әртүрлі тәсіл қолданды. Уитни өнеркәсіптік көрініске ие және ауданға үйлеседі. Нью-Йорк Таймс газетінің сәулет сыншысы Майкл Киммелман ғимаратты "көптеген стильдердің қоспасы" деп атады, бірақ оның Париждегі Пианоның Помпиду орталығымен ұқсастығын атап өтті, ол айналасындағы қоғамдық кеңістіктермен қалай үйлесетінін айтты. "Көптеген танымал сәулеттерден айырмашылығы," деді Киммелман, "бұл жұмыс істейтін мұражайдың барлық практикалық жабдықтарына бейімделген емес, ерекше пішіндегі трофей ғимараты емес." Сан-Францискодағы Заманауи өнер мұражайы екі ғимараттан тұрады, олар әртүрлі архитекторлармен салынған; швейцариялық архитектор Марио Боттаның (1995) салынған бес қабатты постмодернистік құрылысы, оған норвегиялық Snøhetta фирмасы (2016) салған әлдеқайда үлкен он қабатты ақ галерея қосылды. Кеңейтілген ғимаратта Сан-Францисконың туған өсімдіктерінен жасалған жасыл тірі қабырға бар; 25 фут (8 м) биіктігіндегі шыны қабырғалары бар еркін еден галереясы, өтетін адамдарға өнерді көрсетеді және кеңселердің жоғарғы қабаттарын жарықпен толтыратын шыны люктер. Фасадтар жеңіл салмақты пластик талшықтан жасалған панельдермен жабылған. Ғимаратқа сыншылардың пікірі әртүрлі болды. Нью-Йорк Таймс газетінің Роберта Смит ғимарат мұражайлар үшін жаңа стандарт қойғанын айтты және "Жаңа ғимараттың толқынды, көлбеу фасады, көптеген нәзік қисықтар мен дөңгелектермен, дәстүрлі модернизмнің тік бұрыштардан және Франк Геридің компьютерлік акробатикасынан жасалған қарсылықтан керемет балама болып табылады" деп жазды. Екінші жағынан, The Guardian газетінің сыншысы ғимараттың фасадын "Икеяға ұқсас гигантты меренге" деп сипаттады.

Some of the most striking and innovative works of contemporary architecture are art museums, which are often examples of sculptural architecture, and are the signature works of major architects. The Quadracci Pavilion of the Milwaukee Art Museum in Milwaukee, Wisconsin, was designed by Spanish architect Santiago Calatrava. Its structure includes a movable, wing like brise soleil that opens up for a wingspan of 217 feet (66 m) during the day, folding over the tall, arched structure at night or during bad weather. The Walker Art Center in Minneapolis (2005), was designed by the Swiss architects Herzog and de Meuron, who designed the Tate Modern museum in London, and who won the Pritzker Architecture Prize, the most prestigious award in architecture, in 2001. It updates and provides a contrast to the austere earlier Modernist structure designed by Edward Larrabee Barnes by adding a five story tower clad in panels of delicately sculpted gray aluminum, which change color with the changing light, connecting by a wide glass gallery leading to the older building. It also harmonizes with two stone churches opposite. The Polish born American architect Daniel Libeskind (born 1946) is one of the most prolific of contemporary museum architects; He was an academic before he began designing buildings and was one of the early proponents of the architectural theory of Deconstructivism. The exterior of his Imperial War Museum North in Manchester, England (2002), has an exterior which resembles, depending upon the light and time of day, huge and broken pieces of earth or armor plates, and is said to symbolize the destruction of war. In 2006 Libeskind finished the Hamilton Building of the Denver Art Museum in Denver Colorado, composed of twenty sloping planes, none of them parallel or perpendicular, covered with 230,000 square feet of titanium panels. Inside, the walls of the galleries are all different, sloping and asymmetric. Libeskind completed another striking museum, the Royal Ontario Museum in Toronto, Ontario, Canada (2007), also known as "The Crystal," a building whose form, resembles a shattered crystal. Libeskind's museums have been both admired and attacked by critics. While admiring many features of the Denver Art Museum, The New York Times architecture critic Nicolai Ouroussoff wrote that "In a building of canted walls and asymmetrical rooms—tortured geometries generated purely by formal considerations — it is virtually impossible to enjoy the art." The De Young Museum in San Francisco was designed by the Swiss architects Herzog & de Meuron. It opened in 2005, replacing an older structure that was badly damaged in an earthquake in 1989. The new museum was designed to blend with the park's natural landscape and resist strong earthquakes. The building can move up to 3 feet (1 m) on ball bearing sliding plates and viscous fluid dampers that absorb kinetic energy. The Zentrum Paul Klee by Renzo Piano is an art museum near Bern, Switzerland, located next to an autoroute in the Swiss countryside. The museum blends into the landscape by taking three rolling hills made of steel and glass. One building houses the gallery (which is almost entirely underground to preserve the fragile drawings of Klee from the effects of sunlight). At the same time, the other two "hills" contain an education center and administrative offices. The Centre Pompidou Metz, in Metz, France, (2010), a branch of the Centre Pompidou museum of modern art in Paris, was designed by Shigeru Ban, a Japanese architect who won the Pritzker Prize for Architecture in 2014. The roof is the most dramatic feature of the building; it is a wide hexagon with a surface area of , composed of sixteen kilometers of glued laminated timber, that intersect to form hexagonal wooden units resembling the cane work pattern of a Chinese hat. The roof's geometry is irregular, featuring curves and counter curves over the entire building, particularly the three exhibition galleries. The entire wooden structure is covered with a white fiberglass membrane, and a coating of teflon protects from direct sunlight and allows light to pass through. The Louis Vuitton Foundation by Frank Gehry (2014) is the gallery of contemporary art located adjacent to the Bois de Boulogne in Paris was opened in October 2014. Gehry described his architecture as inspired by the glass Grand Palais of the 1900 Paris Exposition and by the enormous glass greenhouses of the Jardin des Serres d'Auteuil near the park, built by Jean Camille Formigé in 1894–95. Gehry had to work within strict height and volume restrictions, which required any part of the building over two stories to be made of glass. The building is low because of the height limits, sited in an artificial lake with water cascading beneath the building. The interior gallery structures are covered in a white fiber reinforced concrete called Ductal. Similar in concept to Gehry's Walt Disney Concert Hall, the building is wrapped in curving glass panels resembling sails inflated by the wind. The glass "Sails" are made of 3,584 laminated glass panels, each one a different shape, specially curved for its place in the design. Inside the sails is a cluster of two story towers containing 11 galleries of different sizes, with flower garden terraces, and rooftop spaces for displays. The new Whitney Museum of American Art in New York City by Renzo Piano (2015) took a very different approach from the sculptural museums of Frank Gehry. The Whitney has an industrial looking facade and blends into the neighborhood. Michael Kimmelman, the architecture critic of The New York Times called the building a "mishmash of styles" but noted its similarity to Piano's Centre Pompidou in Paris, in the way that it mixed with the public spaces around it. "Unlike so much big name architecture," Kimmelman wrote, "it's not some weirdly shaped trophy building into which all the practical stuff of a working museum must be fitted." The San Francisco Museum of Modern Art is actually two buildings by different architects fit together; an earlier (1995) five story postmodernist structure by the Swiss architect Mario Botta, to which has been joined a much larger ten story white gallery by the Norwegian based firm of Snøhetta (2016). The expanded building includes a green living wall of native plants in San Francisco; a free ground floor gallery with 25 feet (8 m) tall glass walls that will place art on view to passersby and glass skylights that flood the upper floors of offices (though not the galleries) with light. The facades clad are with lightweight panels made of Fibre Reinforced Plastic. The critical reaction to the building was mixed. Roberta Smith of The New York Times said the building set a new standard for museums and wrote: "The new building's rippling, sloping facade, rife with subtle curves and bulges, establishes a brilliant alternative to the straight edged boxes of traditional modernism and the rebellion against them initiated by Frank Gehry, with his computer inspired acrobatics." On the other hand, the critic of The Guardian of London compared the facade of the building to "a gigantic meringue with a hint of Ikea."

Концерт залдары

Сантьяго Калатрава Канар аралдарының басты қаласы Тенерифедегі концерт залын – Auditorio de Tenerife жобалады, сыртқы қаптамасы қанат тәрізді темір бетоннан жасалған. Беткейі жерге тек екі нүктеде тіреледі. Лос-Анджелестегі Уолт Дисней концерт залы (2003) Калифорниялық сәулетші Фрэнк Геридің маңызды туындыларының бірі. Сыртқы жағы желкенді қайықтың желкендері сияқты пішінделген тот баспайтын болаттан жасалған. Ішкі кеңістігі Vineyard стилінде шешілген, көрермендер сахнаны қоршап тұрады. Гери ғимараттың сыртқы стилін толықтыратын орган құбырларының әсерлі композициясын жасаған. Португалиядағы Порту қаласындағы Casa da Musica, голланд сәулетшісі Рем Колхас (2005) салған, концерттік залдардың арасында толығымен әйнектен тұратын екі қабырғасымен ерекшеленеді. The New York Times газетінің сәулет сыншысы Николай Урусов: «Ғимараттың жылтыратылған тас кілемге орналасқан бетоннан жасалған пішіні жарылуға дайын бомбаны еске алады. Ол өзінің ерекшелігімен соңғы 100 жылда салынған ең маңызды концерт залдарының бірі екенін мәлімдеді», – деп жазды. Бұл зал Лос-Анджелестегі Уолт Дисней концерт залы мен Берлин филармониясымен бір қатар тұрады. Копенгаген опера үйінің (Хеннинг Ларсен, 2005) ішкі кеңістігі еменнен жасалған еден мен шаған қабырғаларымен дыбысты жақсартады. Әдетте арт жақта орналасқан королеваның ложасы сахнаның жанында орналасқан. Дэвид М. Шварц пен Эрл Свенссонның (2006) жобалаған Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Шермерхорн симфониялық орталығы – Рим және грек үлгілерінен нақты көшірілген неоклассикалық сәулет үлгісі. Ол Нашвиллдің тағы бір көрнекті нысаны – Парфенонның толық көшірмесімен үйлеседі. Еуропалық Одақтың заманауи сәулет өнері сыйлығына үш концерт залы ие болды: Сноеттаның Осло опера театры (2008), Хеннинг Ларсен Архитекторлар мен Олафур Элиассонның Рейкьявик қаласындағы Харпа концерт залы (2011) және Бароцци Вейганың Шчецин филармониясы (2014). Француз сәулетшісі Жан Нувельдің Париж филармониясы 2015 жылы ашылды. Концерт залы Париждің шетіндегі, музейлерге, музыка мектебіне және басқа да мәдени орындарға арналған Ла Виллетте паркінде орналасқан. Оның ерекше пішіні 20 ғасырдың соңындағы заманауи сәулетпен үйлеседі. Ғимараттың сыртқы жағы көлденең жолақтармен кесілген, жарқыраған жартас сияқты көрінеді, олар армперді ашып көрсетеді. Сыртқы қаптамасы ақтан сұрға, содан кейін қараға дейін үш түрлі түсті мыңдаған алюминий панельдермен жабылған. Пандус арқылы ғимараттың жоғарғы жағына, қаланың айналасындағы тас жолдың әдемі көрінісін ашатын терасқа жол салынған. Зал, Лос-Анджелестегі Дисней залы сияқты, Vineyard стиліндегі отыру орналасқан, көрермендер негізгі сахнаны қоршап тұрады. Отырғыштар музыканың түріне қарай әртүрлі конфигурацияда орналастырылуы мүмкін. Ашылу кезінде Лондон Guardian газетінің сәулет сыншысы оны қаланың шетінде құлаған ғарыш кемесімен теңеді. 2017 жылдың қаңтар айында ашылған, Герцог & де Меронның Гамбургтегі Эльбфилармония концерт залы – қаланың ең биік тұрғын ғимараты. 2100 орындық шыны концерт залы бұрынғы қойманың үстіне орналасқан. Концерт залы ғимаратының бір жағында қонақ үй, ал екінші жағында – қырық бес пәтер орналасқан. Ортадағы концерт залы гипс және қағаз панельдерінен, сондай-ақ қауырсынға ұқсас оқшаулағыш материалдардан жасалған «жұмыртқа қабығымен» қоршалған, бұл оны ғимараттың басқа бөліктерінен дыбыстық оқшаулайды.

Santiago Calatrava designed the Auditorio de Tenerife he concert hall of Tenerife, the major city of the Canary Islands. with a shell like wing of reinforced concrete. The shell touches the ground at only two points. The Walt Disney Concert Hall in Los Angeles (2003) is one of the major works by California architect Frank Gehry The exterior is stainless steel, formed like the sails of sailboats. The interior is in the Vineyard style, with the audience surrounding the stage. Gehry designed the dramatic array of pipes of the organ to complement the exterior style of the building. The Casa da Musica in Porto, Portugal, by the Dutch architect Rem Koolhaas (2005) is unique among concert halls in having two walls made entirely of glass. Nicolai Ouroussoff, architecture critic from The New York Times, wrote "The building's chiseled concrete form, resting on a carpet of polished stone, suggests a bomb about to explode. He declared that in its originality it was one of the most important concert halls built in the last 100 years". ranking with the Walt Disney Concert Hall, in Los Angeles, and the Berliner Philharmonie. The interior of the Copenhagen Opera House by Henning Larsen (2005) has an oak floor and maple walls to enhance hat acoustics. The royal box of the Queen, usually placed in the back, is next to stage. The Schermerhorn Symphony Center in Nashville, Tennessee, by David M. Schwarz & Earl Swensson (2006), is an example of Neo Classical architecture, borrowed literally from Roman and Greek models. It complements another Nashville landmark, a full scale replica of the Parthenon. Three concert halls were awarded with the European Union Prize for Contemporary Architecture: the Oslo Opera House by Snøhetta (2008), the Harpa concert hall in Reykjavík by Henning Larsen Architects and Olafur Eliasson (2011) as well as the Szczecin Philharmonic by Barozzi Veiga (2014). The Philharmonie de Paris by French architect Jean Nouvel opened in 2015. The concert hall is at La Villette, in a park at the edge of Paris devoted to museums, a music school and other cultural institutions, where its unusual shape blends with the late 20th century modern architecture. The exterior of the building takes the form of glittering irregular cliff cut by horizontal fins which reveal ar amp leading upwards The exterior is clad in thousands of small pieces of aluminum in three different colors, from white to gray to black. A path leads up the ramp to the top of building to a terrace with a dramatic view of the peripheric highway around the city. view of the neighborhood. The hall, like the Disney Hall in Los Angeles, has Vineyard style seating, with the audience surrounding the main stage. The seating can be re arranged in different styles depending upon the type of music performed. When it opened, the architectural critic of the London Guardian compared it to a space ship that had crash landed on the outskirts of the city. The Elbphilharmonie concert hall in Hamburg, Germany, by Herzog & de Meuron, which was inaugurated in January 2017, is the tallest inhabited building in the city, with a height of The glass concert hall, which has 2100 seats in Vineyard style, is perched atop a former warehouse. One side of the concert hall building contains a hotel, while the structure on the other side above the concert hall contains forty five apartments. The concert hall in the middle is isolated from the sound of the other parts of the building by an "eggshell" of plaster and paper panels and insulation resembling feather pillows.

Аспан қыртыстары

Аспан қиылысы (әдетте 40 қабаттан асатын ғимарат ретінде анықталады) алғаш рет Чикагода 1890 жылдары пайда болды және 20-ғасырдың ортасында америкалық стильге ие болды, бірақ 21-ғасырда аспан қиылыстарын барлық континенттердің ірі қалаларында кездестіруге болады. "Фреймді түтік конструкциясы" деп аталатын құрылыс технологиясы алғаш рет 1963 жылы Америка Құрама Штаттарында Skimore, Owings and Merrill компаниясының инженер-құрылысшысы Фазлур Рахман Ханмен әзірленді. Бұл конструкция ішкі қабырғалардың санын азайта отырып, терезелердің ауданын арттырып, жел сияқты жақтық күштерге қарсы тұру қабілетін жақсартатын аса биік ғимараттар салуға мүмкіндік берді. Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Дубай қаласындағы Бурдж-Халифа әлемдегі ең биік құрылыс болып табылады. Бурдж-Халифаның құрылысы 2004 жылы басталды, ал сыртқы жағы 5 жылдан кейін, 2009 жылы аяқталды. Негізгі құрылысы темір бетоннан тұрады. Бурдж-Халифаны сол кездегі Skidmore, Owings & Merrill (SOM) компаниясының дизайнері Адриан Смит жобалаған. Ол Цзинь Мао мұнарасының, Перл Ривер мұнарасының және Trump International Hotel & Tower-дің де бас сәулетшісі болды. Адриан Смит және оның жеке фирмасы 2020 жылы Бурдж-Халифаны әлемдегі ең биік ғимарат ретінде алмастыру жоспары бар ғимараттың сәулетшілері еді. Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы Джидда мұнарасының биіктігі 1008 метрге жетеді, бұл оны әлемдегі ең биік ғимаратқа айналдырады және биіктігі бір километрден асатын алғашқы ғимарат етеді. Құрылыс 2013 жылы басталды және жоба 2020 жылы аяқталуға жоспарланған. 11 қыркүйектегі терактілерде Дүниежүзілік сауда орталығының егіз мұнаралары қиратылғаннан кейін, жаңа сауда орталығы жобаланды, оның негізгі мұнарасын SOM компаниясының Дэвид Чайлдс жобалады. 2015 жылы ашылған One World Trade Center ғимаратының биіктігі 541 метрді құрайды, бұл оны Батыс жарты шардағы ең биік ғимаратқа айналдырады. Лондондағы ең танымал заманауи ескерткіштердің бірі - Норман Фостердің (2004) жобалаған "Геркин" деп белгілі 30 St Mary Axe. Ол Лондонның Мыңжылдық мұнарасын алмастырды – бұл Фостер бұрын осы орынға ұсынған әлдеқайда биік жоба, ол Еуропадағы ең биік ғимарат болар еді, бірақ оның биіктігі Хитроу әуежайының ұшу жобасына кедергі келтірді. "Геркиннің" болат қаңқасы шыны қасбетімен біріктірілген. Польшадағы және Еуропалық Одақтағы ең биік ғимарат (2023 жылғы мәлімет бойынша) - Варшавадағы Варсо, оны Норман Фостер жобалаған. 2022 жылы аяқталды, биіктігі ... метр. Мәскеудегі ең биік ғимарат - Ресей сәулетшісі Сергей Чобан мен Питер Швегердің жобалауымен салынған Федерация мұнарасы. 2017 жылы аяқталды, биіктігі 373 метрге жетеді, ол Мәскеудегі тағы бір аспан қиылысы Меркурий Сити Тауэрден асып түсті, ол Еуропадағы ең биік ғимарат ретінде салынған. 2015 жылғы мәлімет бойынша Қытайдағы ең биік ғимарат - АҚШ-тың архитектура және дизайн фирмасы Gensler жасаған Шанхай мұнарасы. Ол 127 қабаттан тұрады, биіктігі ... метр, бұл оны 2016 жылы әлемдегі екінші ең биік ғимаратқа айналдырды. Сондай-ақ, ол ең жылдам лифттерімен де мақтана алады, олардың жылдамдығы ... жетеді. Көптеген аспан қиылыстары заманауилықты көрнекті ету үшін жобаланған; ең елеулі ерекшелік - Сауд Арабиясы үкіметі Меккедегі қасиетті қабірге келген қажыларды орналастыру үшін салған жеті аспан қиылысынан тұратын Абрадж Аль Байт кешені. Кешеннің орталық бөлігі - готикалық қайта жаңғыру стиліндегі мұнарасы бар Мекке сағаты мұнарасы қонақ үйі.

The skyscraper (usually defined as a building over 40 stories high) first appeared in Chicago in the 1890s, and was largely an American style in the mid 20th century, but in the 21st century skyscrapers were found in almost every large city on every continent. A new construction technology, the framed tube structure, was first developed in the United States in 1963 by structural engineer Fazlur Rahman Khan of Skimore, Owings and Merrill, which permitted the construction of super tall buildings, which needed fewer interior walls, had more window space, and could better resist lateral forces, such as strong winds. The Burj Khalifa in Dubai, United Arab Emirates is the tallest structure in the world, standing at Construction of the Burj Khalifa began in 2004, with the exterior completed 5 years later in 2009. The primary structure is reinforced concrete. Burj Khalifa was designed by Adrian Smith, then of Skidmore, Owings & Merrill (SOM). He also was lead architect on the Jin Mao Tower, Pearl River Tower, and Trump International Hotel & Tower. Adrian Smith and his own firm are the architects for the building which, in 2020, meant to replace the Burj Khalifa as the tallest building in the world. The Jeddah Tower in Jeddah, Saudi Arabia, is planned to be 1,008 meters, or (3,307 ft) tall, which will make it the tallest building in the world, and the first building to be more than one kilometer in height. Construction began in 2013, and the project is scheduled to be completed in 2020. After the destruction of the twin towers of the World Trade Center in the September 11 terrorist attacks, a new trade center was designed, with the main tower designed by David Childs of SOM. One World Trade Center, opened in 2015, is 1,776 feet (541 m) tall, making it the tallest building in the western hemisphere. In London, one of the most notable contemporary landmarks is 30 St Mary Axe, popularly known as "The Gherkin", designed by Norman Foster (2004). It replaced the London Millennium Tower – a much taller project that Foster earlier had proposed for the same site, which would have been the tallest building in Europe, but was so tall that it interfered with the flight pattern for Heathrow Airport. The steel framework of the Gherkin is integrated into the glass facade. The tallest building in Poland and in the European Union (as of 2023) is Varso in Warsaw, designed by Norman Foster. Completed in 2022, it is tall. The tallest building in Moscow is the Federation Tower, designed by the Russian architect Sergei Tchoban with Peter Schweger. Completed in 2017, with a height 373 meters, it surpassed Mercury City Tower, another skyscraper in Moscow, when it was built as the tallest building in Europe. The tallest building in China as of 2015 is the Shanghai Tower by the U. S. architectural and design firm of Gensler. It is tall, with 127 floors, making it in 2016 the second tallest building in the world. It also features the fastest elevators, which reach a speed of
Most skyscrapers are designed to express modernity; the most notable exception is the Abraj Al Bait, a complex of seven skyscraper hotels build by the government of Saudi Arabia to house pilgrims coming the holy shrine of Mecca. The centerpiece of the group is the Makkah Palace Clock Tower Hotel, with a gothic revival tower; it was the fourth tallest building in the world in 2016, high.

Тұрғын үй ғимараттары

Қазіргі тұрғын үй архитектурасының, әсіресе ірі қалалардағы ескі аудандарды қайта құрудың бір ерекшелігі – халықаралық атақты сәулетшілер ("starchitects") жобалаған, өте қымбат пәтерлер сатылатын сәнді кондоминиум мұнаралары. Бұл ғимараттар көбінесе ауданының архитектурасымен байланысы шамалы, бірақ олар сәулетшілерінің ең танымал жұмыстары сияқты ерекшеленіп тұрады. Даниэль Либескинд (1946 жылы туған) Польшада дүниеге келген, АҚШ-та архитектураны оқыған, оқытқан және тәжірибе жинаған. 2016 жылы ол Лос-Анджелестегі UCLA-да архитектура профессоры болды. Ол архитектуралық шығармаларымен қатар, жазған еңбектерімен де танымал; ол Деконструктивизм деп аталатын қозғалыстың негізін қалаушылардың бірі. Көбінесе мұражайларымен таныс, ол Сингапурда (2011) және Кентукки штатының Ковингтонындағы 22 қабатты пәтерлер үйінен (2008) тұратын ерекше тұрғын үй кешенін де салған. Соңғысының аты Огайо өзеніндегі жақын орналасқан Роблинг аспалы көпірінен алынған, бірақ сәнді кондоминиумдардың құрылысы өте заманауи, көпірдің кабельдері сияқты биікке қарай еңкейеді, үшкір жиегі бар және ғимарат көтерілген сайын сәл сыртқа қарай иілген. Қазіргі тұрғын үй архитектурасының бір қуантарлық жағы – түс; Бернард Цхуми ғимараттарын ерекшелендіру үшін қасбеттерінде түрлі-түсті керамикалық плиткаларды, сондай-ақ ерекше пішіндерді қолданады. Мысалы, Нью-Йорктегі "Көк кондоминиум" (2007). Тағы бір қазіргі үрдіс – өнеркәсіптік ғимараттарды аралас тұрғын үй кешендеріне айналдыру. Мысалы, Венадағы Газометр – 19 ғасырдың соңында салынған төрт алып кірпіштен тұрғызылған газ өндіру мұнарасы. Олар 1999-2001 жылдар аралығында салынған тұрғын үй, кеңсе және сауда орталығы болып қайта жаңартылды. Кейбір пәтерлер мұнаралардың ішінде, ал қалғандары оларға жалғастырылған жаңа ғимараттарда орналасқан. Жоғарғы қабаттар тұрғын үйлерге, ортаңғы қабаттар кеңселерге, ал төменгі қабаттар ойын-сауық және сауда орталықтарына арналған. Сауда орталығының деңгейлерін байланыстыратын көпірлер де бар. Әрбір мұнараны танымал сәулетшілер жобалаған: Жан Нувель, Coop Himmelblau, Манфред Велдорн және Вильгельм Холцбауэр. Мұнаралардың тарихи сыртқы қабырғалары сақталған. Данияның Орхус қаласындағы (2013) Isbjerget ("мұздық" деген мағынада) – бұрынғы өнеркәсіптік портың жағалауында орналасқан, әртүрлі кіріс деңгейі бар тұрғындарға арналған 210 пәтерден (жалға берілетін және меншікті) тұратын төрт ғимараттан құралған кешен. Кешенді Дания фирмалары CEBRA және JDS Architects, француз сәулетшісі Луи Пайяр және голландиялық фирма SeARCH жобалаған, ал қаржыландыру Дания зейнетақы қорынан түскен. Ғимараттардың дизайны сондай, тіпті артқы жағындағы пәтерлердің де теңіз көрінісіне мүмкіндігі бар. Ғимараттардың дизайны мен түсі мұз тауларынан шабыттанған. Ғимараттар ақ терраццомен қапталған, ал балкондары көк шыныдан жасалған.

A tendency in contemporary residential architecture, particularly in the rebuilding of older neighborhoods in large cities, is the luxury condominium tower, with very expensive apartments for sale designed by "starchitects", that is, internationally famous architects. These buildings frequently have little relationship with the architecture of their neighborhood, but stand like signature works of their architects. Daniel Libeskind (born 1946), was born in Poland and studied, taught and practiced architecture in the United States. In 2016 he was professor of architecture at UCLA in Los Angeles, He is known as much for his writings as his architecture; he was a founder of the movement called Deconstructivism. Best known for his museums, he also constructed a notable complex of residential apartment buildings in Singapore (2011) and The Ascent at Roebling's Bridge a 22 story apartment building in Covington, Kentucky (2008). The name of the latter is taken from the Roebling Suspension Bridge nearby on the Ohio River, but the structure of the building of luxury condominiums is extremely contemporary, sloping upward like the bridge cables to a peak, with a sharp edge and leaning slightly outward as the building rises. One cheerful feature of contemporary residential architecture is color; Bernard Tschumi uses colored ceramic tiles on facades as well as unusual forms to make his buildings stand out. One example is the Blue Condominium in New York City (2007). Another contemporary tendency is the conversion of industrial buildings into mixed residential communities. An example is the Gasometer in Vienna, a group of four massive brick gas production towers constructed at the end of the 19th century. They have been transformed into a mixed residential, office and commercial complex, completed between 1999 and 2001. Some residences are located inside the towers, and others are in new buildings attached to them. The upper floors are devoted to housing units the middle floors to offices, and the ground floors to entertainment and shopping malls. with sky bridges connecting the shopping mall levels. Each tower was built by a prominent architect the participants were Jean Nouvel, Coop Himmelblau, Manfred Wehldorn and Wilhelm Holzbauer. The historic exterior walls of the towers were preserved. The Isbjerget, Danish for "iceberg", in Aarhus, Denmark (2013), is a group of four buildings with 210 apartments, both rented and owned, for residents with a range of incomes, located on the waterfront of a former industrial port in Denmark. The complex was designed by the Danish firms CEBRA and JDS Architects, French architect Louis Paillard and the Dutch firm SeARCH, and was financed by the Danish pension fund. The buildings are designed so that all the units, even those in the back, have a view of sea. The design and color of the buildings is inspired by icebergs. The buildings are clad in white terrazzo and have balconies made of blue glass.

Діни сәулет

2000 және 2017 жылдар аралығында заманауи шіркеулердің салынуы күрт азайды. Шіркеу архитекторлары, бірнеше ерекшеліктерді қоспағанда, мұражайлар, концерт залдары және басқа да ірі ғимараттардың архитекторларына тән еркін өрнек беруге сирек ұмтылды. Лос-Анджелес қаласының жаңа кафедралық соборы испан архитектор Рафаэль Монео тарапынан постмодерн стилінде жобаланды. Бұрынғы собор 1995 жылы болған жер сілкінісінен ауыр зақым көрген еді, ал жаңа ғимарат осындай дүмпуілдерге төтеп беру үшін арнайы жобаланған. Данияда тіркелген Schmidt, Hammer and Lassen халықаралық фирмасы салған Солтүстік шолу соборы, әлемдегі ең солтүстік қалалардың бірі – Норвегияның Алта қаласында орналасқан. Олардың басқа да маңызды жұмыстарының ішінде Копенгагендегі Дания Ұлттық кітапханасы бар. Вриндаван Чандродая Мандир – Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Вриндаван қаласында салынып жатқан индуисттік храм, 2016 жылдың соңында құрылысы жалғасты. Архитекторлар – InGenious Studio Pvt. Ltd. (Гургаон) және Quintessence Design Studio (Ноида, Үндістан). Кіреберіс дәстүрлі Үнді архитектурасының Нагара стилінде жасалған, ал мұнара заманауи стильде шыныдан жасалған 70 қабатқа дейін созылады. 2019 жылы аяқталуы күтілуде. Аяқталғаннан кейін, 700 фут (213 метр) немесе 70 қабат биіктігімен әлемдегі ең биік діни құрылыс болады. Заманауи шіркеулердің ең ерекшелерінің бірі – Икалуиттегі (Нунавут аймағының астанасы, Канаданың ең солтүстігіндегі және сирек қоныстанған аймағы) Санкт-Джуд Англикан соборы. Шіркеу иглу пішінде салынған және аймақтағы инуктитут тілінде сөйлейтін тұрғындарға қызмет етеді. Тағы бір ерекше заманауи шіркеу – Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Картон собор, оны жапон архитектор Сигеру Бан жобалаған. Ол 2011 жылғы Крайстчерч жер сілкінісінен зақымданған қаланың басты соборын алмастырды. Жеті жүз адамға арналған собор алтарь үстінде орналасқан. Қолданылған материалдарға диаметрі бар картон түтіктер, ағаш және болат кіреді. Шатыры поликарбонаттан жасалған, ал қабырғалары сегіз контейнерден тұрады. Олар "су өткізбейтін полиуретанмен және отқа төзімді заттармен қапталған", олардың арасында жарық ішке өтуі үшін екі дюймдік кеңістік бар.

Surprisingly few contemporary churches were built between 2000 and 2017. Church architects, with a few exceptions, rarely showed the same freedom of expression as architects of museums, concert halls and other large buildings. The new cathedral for the City of Los Angeles California, was designed in a postmodern style by the Spanish architect Rafael Moneo. The previous cathedral had been serious damaged by an earthquake in 1995; the new building was specially designed to resist similar shocks. The Northern Lights Cathedral, by the Denmark based international firm of Schmidt, Hammer and Lassen, is located in Alta, Norway, one of northernmost cities in the world. Their other important works include the National Library of Denmark in Copenhagen. The Vrindavan Chandrodaya Mandir is a Hindu Temple in Vrindivan, in Uttar Pradesh state in India, which was under construction at the end of 2016. The architects are InGenious Studio Pvt. Ltd. of Gurgaon and Quintessence Design Studio of Noida, in India. The entrance is in the traditional Nagara style of Indian architecture, while the tower is contemporary, with a glass facade up to the 70th floor. It is scheduled for completion in 2019. When completed, at 700 feet (213 m) or 70 floors) it will be the tallest religious structure in the world. One of the most unusual contemporary churches is St. Jude's Anglican Cathedral in Iqaluit, the capital of Nunavut, the northernmost and least populous region of Canada. The church is built in the shape of an igloo, and serves the Inuktitut speaking population of the region. Another unusual contemporary church is the Cardboard Cathedral in Christchurch, New Zealand designed by Japanese architect Shigeru Ban. It replaced the city's main cathedral, damaged by the 2011 Christchurch earthquake. The cathedral, which seats seven hundred persons, rises above the altar. Materials used include diameter cardboard tubes, timber and steel. The roof is of polycarbon, with eight shipping containers forming the walls. "coated with waterproof polyurethane and flame retardants" with two inch gaps between them so that light can filter inside.

Стадиондар

Швейцариялық архитекторлар Жак Герцог пен Пьер де Мерон 2005 жылы Германияның Мюнхен қаласында аяқталған «Альянц Арена» стадионын жобалады. Ол 75 000 көрерменге арналған. Құрылыстың сыртын 2874 ETFE фольгалы ауа панельдерімен орап, әр панельді тәуелсіз түрде қызыл, ақ немесе көк түспен жарықтандыруға болады. Стадион жарықтандырылған кезде, оны 80 шақырым қашықтықтағы Австрия Альптарынан көруге болады. Қазіргі заманғы сәулет өнерінің ең беделді және танымал жобаларының бірі – Олимпиада ойындарына арналған стадиондар. Олардың сәулетшілері көпшілікке жарияланған халықаралық конкурстарда таңдалады. 2008 жылғы Олимпиада ойындарына арналған Бейжің ұлттық стадионы, күрделі сыртқы құрылымы үшін «Қош ұясы» деп аталады. Оның дизайнын швейцариялық «Herzog & de Meuron» фирмасы, қытайлық сәулетші Ли Сингганг жасаған. Стадион 91 000 көрерменге арналған, ал салынысымен бірге алынып тасталған жылжымалы шатыры болған. Қазіргі заманғы көптеген ғимараттар сияқты, бұл да іс жүзінде екі құрылым: көрермендер отыратын бетон ыдыс және оны айналасында 15 метр қашықтықта шыны мен болаттан жасалған құрылым. Сыртқы «Қош ұясы» дизайны қытай керамикасының өрнегінен шабыттандырылған. Стадион аяқталған кезде әлемдегі ең үлкен жабық кеңістік және 26 километрге жететін болаттан жасалған ең үлкен құрылым болды. Жапондық сәулетші Тоё Итоның (2009) жобасымен Тайваньның Каосиунг қаласындағы ұлттық стадион салынды. Оның тағы бір ерекшелігі – сыртқы жағын толығымен жабатын күн панельдері, олар кешенге қажетті энергияның көп бөлігін қамтамасыз етеді.

Мемлекеттік ғимараттар

Бір кезде көбінесе қатал және мәрттікпен ерекшеленетін, әдетте неоклассикалық архитектура мектебінің түрлерінде салынған мемлекеттік ғимараттар, көбірек мүсіндік және тіпті қиялға толы формаларда пайда бола бастады. Ең айқын мысалы – Норман Фостердің 2002 жылғы Лондон қалалық әкімдігі (London City Hall), Ұлы Лондонның бас кеңсесі. Ғимараттың ерекше жұмыртқа тәрізді дизайны қабырғаның көрінуін азайту және энергияны үнемдеу үшін жасалған, бірақ нәтижелер толыққанды күтілгендей болмады. Бір ерекшелігі – вестибюльден ғимараттың ең жоғарғы қабатына дейін айнала ширатылатын спиральді баспалдақ. Ренцо Пианоның 2015 жылғы Валетта, Мальтадағы Парламент үйі сияқты кейбір жаңа мемлекеттік ғимараттар, олардың стилі мен айналасындағы тарихи архитектура арасындағы қайшылықтан туындаған пікір-таластарға себеп болды. Көптеген жаңа мемлекеттік ғимараттар беріктік пен салмақтылықты көрсетуге тырысады; алайда, Бельгияның Антверпен қаласындағы Заха Хадидтің 2016 жылғы Порт басқармасы (Havenhuis) ерекше болып табылады, онда ақ бетон тұғыры бар шыны мен болаттан жасалған кеме сияқты құрылым 1922 жылы салынған ескі порт ғимаратының үстіне қонғандай көрінеді. Жақтары көп шыны құрылым сондай-ақ Еуропадағы ең ірі алмаз сауда орталығы ретінде Антверпеннің мәртебесін білдіретін алмасқа да ұқсайды. Бұл Хадидтің 2016 жылы қайтыс болғаннан кейінгі соңғы жұмыстарының бірі болды.

Университет ғимараттары

Доктор Чау Чак Вин ғимараты – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласында орналасқан Технологиялық Сидней университетінің Бизнес мектебінің ғимараты. Оны Фрэнк Гери жобалап, 2015 жылы аяқтады. Бұл Гери Австралияда жобалаған алғашқы ғимарат. 320 000 арнайы жасалған кірпіштен тұрғызылған ғимараттың фасады бір сыншы тарапынан «жапырылған қоңыр қағаз қап» деп сипатталды. Фрэнк Гери бұған: «Бәлкім, ол қоңыр қағаз қап шығар, бірақ ішкі жағы икемді, өзгертулер мен қозғалысқа көп мүмкіндік бар» деп жауап берді. Чилидің Сантьяго қаласындағы Чили Католиктік понтификалық университетіндегі «Сиам егіздері мұнаралары» – чилилік архитектор Алехандро Аравенаның (1967 жылы туған) туындысы, ол 2013 жылы аяқталды. Аравена 2016 жылы Прицкер архитектуралық сыйлығының иегері атанды.

Кітапханалар

Египеттің Александрия қаласындағы, норвегиялық Snøhetta фирмасының салған Bibliotheca Alexandrina (2002) ежелгі Александрия кітапханасын қазіргі заманғы түрінде қайта жаңғыртуға тырысады. Жерорта теңізінің жағасында орналасқан ғимаратта сегіз миллион кітапқа арналған кітап сөрелері және он бір қабаттан тұратын негізгі оқу залы бар. Сонымен қатар, көрмелерге арналған галереялар мен планетарий де қарастырылған. Негізгі оқу залы 32 метрлік биіктігі мен 160 метрлік диаметрі бар, теңізге қарай еңкейген, күн сағаты тәрізді шыны панельдермен жабылған. Қабырғалары 120 түрлі адам жазуымен ойылған күлгін Асван гранитінен жасалған. Голланд архитектор Рем Колхастың (2006) жобалаған Сиэтл орталық кітапханасы платформалардың үстіне орнатылған шыны және болаттан тұрады. Оның ерекшелігі – төрт қабатқа дейін бұралап өрлейтін, үздіріссіз кітап сөрелері бар пандус.

Сауда орталықтары мен бөлшек сауда дүкендері

Сауда орталықтары – коммерциялық сәулеттің алыптары, бір шатыр астында сауда дүкендерін, тағамдану орындарын және ойын-сауық аймақтарын біріктіретін массивті құрылымдар. Аумағы бойынша ең ірісі (бірақ сауда алаңы бойынша емес, себебі сауда орталығының көп бөлігі ойын-сауық пен қоғамдық кеңістіктерге арналған) және, мүмкін, ең әсемдігі – Біріккен Араб Эмираттарындағы Дубай сауда орталығы, Сингапурдың DP Architects фирмасымен жобаланған және 2008 жылы ашылған. Бұл сауда орталығында дүкендер мен мейрамханалармен қатар, алып аквариум мен су асты зообағы, сондай-ақ үлкен мұз айдыны бар, ал сыртында әлемдегі ең биік фонтан мен ең жоғары ғимарат орналасқан. Сауда орталықтарымен бәсекелесетін қала орталықтарындағы универмагтар мен жеке дизайнерлік брендтердің дүкендері де бар. Бұл ғимараттар көбінесе назар аудару және сататын өнімдерінің қазіргі замандылығын көрсету үшін арнайы жобаланады. Сонымен, Англияның Бирмингем қаласындағы Selfridge's универмагы – 1979 жылы Ян Каплик (Jan Kaplický) (1937–2009) құрған Future Systems фирмасының жобасы, осы саладағы ерекше мысал. Универмагтың сыртқы жағы дөңгелек және ойыс бетоннан тұрады, ол жарқыраған көк және ақ керамикалық плиткалармен толығымен жабылған. Дизайнерлік брендтер өздерінің логотипін жақсы көрінетіндей етіп жасауға және универмагтардан ерекшеленуге тырысады. Мысалы, Токионың Гинза ауданындағы Louis Vuitton дүкенінің жаңа қасбеті, жапондық Jun Aoki and Associates студиясымен жасалған, бренд логотипіне негізделген өрнекті және тесіктелген қабықшаны ұсынады.

Әуежайлар, темір жол станциялары және көлік хабтары

Пекин халықаралық әуежайы әлемдегі ең қарқынды дамып келе жатқан әуежайлардың бірі. Жаңа Үшінші терминалды Норман Фостер 2008 жылғы Пекин Олимпиадасына келетін жолаушылар ағынын арттыру мақсатында жобалаған. Бұл терминал Вашингтон қаласының жанындағы Дулес әуежайы терминалынан кейін әлемдегі екінші ірі терминал, ал 2008 жылы әлемдегі алтыншы үлкен ғимарат болды. Жылтыр жапсар шатыры бар ғимарат жоғарыдан қарағанда ұшу-қону жолағының бір бөлігі сияқты көрінеді. Дүниежүзілік сауда орталығының көлік түйіні – 2001 жылы Нью-Йоркте болған террористик шабуылдардың құрбандарын еске алу үшін фонтан мен алаңның астына салынған станция. Оны испан сәулетшісі Сантьяго Калатрава жобалап, 2016 жылы ашты. Жер бетіндегі құрылыс, "Окулус" деп аталады, ұшуға дайын құсқа ұқсатылып, жолаушыларды алаңның астындағы теміржол станциясына жетелейді. The New York Times газетінің сәулет сыншысы Майкл Киммелман "Окулус" ішіндегі көтеріңкі көріністі жоғары бағалап, бірақ ғимараттың құнын (қазіргі кездегі ең қымбат теміржол станциясы) "масштабы, материалдар мен түстердің біртектілігі, сәнді формализм және қатал қалалық ортаға немқұрайлылық" деп сынады.

Көпірлер

Қазіргі заманғы ең белгілі сәулетшілердің, соның ішінде Норман Фостер, Сантьяго Калатрава, Заха Хадид, көпірлерді жобалауға назар аударды. Қазіргі заманғы сәулет және инженерияның ең таңғажайып мысалдарының бірі – Францияның оңтүстігіндегі Миллау виадугі, оны сәулетші Норман Фостер және инженер-құрылысшы Мишель Вирложек жобалаған. Миллау виадугі Тарн өзенінің сағасын кесіп өтеді және Парижден Безиер мен Монпельеге дейінгі A75/A71 тас жолының бөлігі болып табылады. Ол 2004 жылдың 14 желтоқсанында ресми түрде ашылды. Бұл – әлемдегі ең биік көпір, оның бір тірегінің шыңы құрылымның негізінен жоғары орналасқан. Британдық-ирактық сәулетші Заха Хадид 2008 жылы Сарагоса қаласында (Испания) өткен халықаралық көрме үшін Көпір павильонын салды. Көпір, сонымен қатар көрме залы ретінде де пайдаланылды, бетоннан жасалған және әртүрлі сұр түсті шыны талшықтармен күшейтілген. Көрме аяқталғаннан бері көпір көрмелер мен шоуларды өткізу үшін қолданылып келеді. Кейбір кішкентай жаңа көпірлер де қарапайым, бірақ өте инновациялық дизайнды ұсынады. Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Гейтсхед мыңжылдық көпірі (2004), Мишель Вирложек жобалаған, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге Тайн өзенінен өтуге мүмкіндік береді, қайықтардың өтуі үшін бір жағына еңкейтіліп тұрады.

Экоархитектура

ХХІ ғасырда кеңінен таралған үрдіс – экологиялық сәулет, сондай-ақ тұрақты сәулет деп аталады; жылу мен энергияны сақтауға мүмкіндік беретін, кейде күн батареялары мен жел турбиналары арқылы өз энергиясын өндіретін, ал күн энергиясын қолданып, ыстық су алатын ғимараттар. Кейбір ғимараттар өз құрылыстарына бау-бақшаларды, жасыл қабырғаларды және жасыл шатырларды енгізеді. Эко-сәулеттің тағы бір ерекшелігі – ағаш пен қайта өңделген материалдарды пайдалану. Жасыл құрылыстарды сертификаттаудың бірнеше бағдарламасы бар, олардың ең танымалдары – «Энергия және қоршаған ортаны қорғау саласындағы көшбасшылық» (LEED) жүйесі, ол ғимараттардың экологиялық әсерін өлшейді. Лондонның 30 Saint Mary Axe сияқты көптеген қалалық шөлмектер энергияны сақтау үшін қос қабатты шыныдан жасалған. Ғимараттың қос қабатты және иісті пішіні ауа қысымындағы айырмашылықты тудырады, бұл жазда ғимаратты салқын, ал қыста жылы ұстауға көмектеседі, кондиционерге деген қажеттілікті азайтады. BedZED – британдық сәулетші Билл Данстердің жобалауымен салынған, Лондонның жанындағы Хакбридж қаласында орналасқан, эко-сәулет принциптерін сақтайтын сексен екі үйден тұратын тұтас қауымдастық. Үйлер күн сәулесін барынша пайдалану үшін оңтүстікке қарап тұрғызылған, оқшаулау үшін үш қабатты терезелері бар, энергияның көп бөлігі күн панельдерінен алынады, жаңбыр суы жиналып қайта пайдаланылады және автокөліктерге кедергі келтіріледі. BedZED 2010 жылы электр энергиясын қолдануды 45 пайызға, ал ыстық суды қолдануды 81 пайызға азайтты, бірақ ағаш тісшелерін өртеу арқылы жылу өндірудің тиімді жүйесін құру қиын болды. CaixaForum Madrid – испандық архитекторлар Herzog & de Meuron жасаған, 2001 және 2007 жылдар аралығында салынған, Мадрид қаласындағы Paseo del Prado 36 мекенжайында орналасқан музей және мәдени орталық, жасыл сәулет пен қайта өңдеудің жарқын мысалы. Басты құрылымы – тасталған кірпіштен жасалған электр станциясы, оның үстіне жаңа қабаттар салынған. Жаңа қабаттар тотыққан шойынмен қапталған, ол төмендегі ескі электр станциясының кірпіштері сияқты қызыл түсті. Оның жанындағы ғимаратта француз ботанигі Патрик Бланның жобалаған жасыл қабырғасы бар. Жоғарғы қабаттардың қызыл түсі қабырғадағы өсімдіктерге қарсы қойылады, ал жасыл қабырға мәдени орталықтың жанындағы ботаникалық бақпен үйлеседі. Эко-сәулетте пайдалану үшін ерекше материалдар да қайта өңделеді; оларға оқшаулау үшін ескі джинс шалбардан жасалған мата, қағаз қалдықтарынан, пісірілген топырақтан, зығырдан, сизальдан немесе кокостан жасалған панельдер, сондай-ақ тез өсетін бамбук кіреді. Бұрынғы ғимараттардың ағаш және тас материалдары жиі қайта жиналып, еденге қайта қолданылады, ал ескі ғимараттардың фурнитурасы, терезелері және басқа да бөлшектері қайта пайдаланылады.

A growing tendency in the 21st century is eco architecture, also termed sustainable architecture; buildings with features which conserve heat and energy, and sometimes produce their own energy through solar cells and windmills, and use solar heat to generate solar hot water. They also may be built with their own wastewater treatment and sometimes rainwater harvesting Some buildings integrate gardens green walls and green roofs into their structures. Other features of eco architecture include the use of wood and recycled materials. There are several green building certification programs, the best known of which is the Leadership in Energy and Environmental Design, or LEED rating, which measure the environmental impact of buildings. Many urban skyscrapers such as 30 Saint Mary Axe in London use a double skin of glass to conserve energy. The double skin and curved shape of the building creates differences in air pressure which help keep the building cooler in summer and warmer in winter, reducing the need for air conditioning. BedZED, designed by British architect Bill Dunster, is an entire community of eighty two homes in Hackbridge, near London, built according to eco architecture principles. Houses face south to take advantage of sunlight and have triple glazed windows for insulation, a significant portion of the energy comes from solar panels, rainwater is collected and reused, and automobiles are discouraged. BedZED successfully reduced electricity usage by 45 percent and hot water usage by 81 percent of the borough average in 2010, though a successful system for producing heat by burning wood chips proved elusive and difficult. The CaixaForum Madrid is a museum and cultural center in Paseo del Prado 36, Madrid, by the Swiss architects Herzog & de Meuron, built between 2001 and 2007, is an example of both green architecture and recycling. The main structure is an abandoned brick electric power station, with new floors constructed on top. The new floors are encased in oxidized cast iron, which has a rusty red color as the brick of the old power station below it. The building next to it features a green wall designed by French botanist Patrick Blanc. The red of the top floors contrast with the plants on the wall, while the green wall harmonizes with the botanical garden next door to the cultural center. Unusual materials are sometimes recycled for use in eco architecture; they include denim from old blue jeans for insulation, and panels made from paper flakes, baked earth, flax, sisal, or coconut, and particularly fast growing bamboo. Lumber and stone from demolished buildings are often reclaimed and reused for flooring, while hardware, windows and other details from older buildings are reused.