Кіріспе

Питер Фонданың 1971 жылғы фильмі "Жалданған жұмысшы" – Алан Шарптың сценарийімен Питер Фонданың режиссерлік жұмысымен 1971 жылы түсірілген американдық вестерн. Фильмде Питер Фонда, Уоррен Оутс және Верна Блум ойнайды. Операторлық жұмысын Вилмос Зигмонд жасаған. Көңілді музыкасын Брюс Лэнгхорн жазды. Оқиға АҚШ-тың оңтүстік-батысында жеті жыл бойы мамандығын ауыстырып, жұмыс істеп шаршағаннан кейін әйеліне қайта оралған ер адам туралы. Ашулы әйел оны үйіне тек жалданған жұмысшы ретінде қабылдаса ғана кіргізеді. Фильм шыққан кезде сыншылардың пікірі екіге бөлінді және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. 1973 жылы фильм NBC телеарнасында ұзартылған нұсқада көрсетілді, бірақ көп ұзамай ұмытылып қалды. 2001 жылы толыққанды қалпына келтірілген нұсқасы түрлі кинофестивальдарда көрсетіліп, сыншылардың жоғары бағасын алды және Sundance Channel арнасы DVD форматында шығарды. Қазір бұл фильм сол дәуірдің классикалық вестерні деп есептеледі.

Сюжет

Гарри Коллингс пен Арч Харрис – жеті жыл бойы Американың оңтүстік-батысын шарлап, көшпенділікпен өмір кешірген екі салтбасты. Олардың жас серігі Дэн Гриффенмен бірге өзеннен кішкентай ақ баланың денесін табады. Гарри денені суға қайтарады, оны ағыспен кетіріп алады. Үшеуі Дель-Нортеде тоқтайды – ешкімге беймәлім, шұрайлы қала, оның құрметсіз басшысы Маквей екенін үштік білмейді. Арч пен Дэн Калифорнияға жұмыс іздеуге баруды жоспарлайды, бірақ Гарри оларға мақсатсыз саяхаттан шаршағанын, жеті жыл бұрын тастап кеткен үйіне, әйелі мен қызына оралуға шешім қабылдағанын айтады. Дэн оларды бардың сыртында қалдырып, тағы бір бөтелке ішімдік алу үшін ішке қайта кіреді. Маквей Дэннің атын қызығады және оны алу үшін өзінің қарақшыларымен бірге Дэнды өлтіру жоспарын құрады. Гарри мен Арчтың көзіне түспей, Маквей Дэнды өлтіреді, кейін Дэнды зорлаушы ретінде көрсету арқылы өзін ақтауға тырысады. Гарри мен Арч оқиғаға сенеді, досын жерлеу үшін қаладан кетеді, бірақ таңертең кек алу үшін қайта оралады. Гарри ұйықтаған Маквейді екі аяғынан атып, мүгедек қалдырады. Гарри мен Арч Дэннің атын алып қашып кетеді. Жүздеген шақырым сапардан кейін тастап кеткен отбасына оралған Гарриді әйелі Ханна Коллингс салқын күшті қарсы алады. Қалуға рұқсат алу үшін ол және Арч өздерін "жалдамалы жұмыскерлер" ретінде ұсынады. Ханна келіседі және оларды дереу жұмысқа қояды. Жалғыз қалғанда Арч Ханнаға деген құштарлығын білдіреді. Бірте-бірте жылдар бойы қалыптасқан сенімсіздік пен алаңдаушылық сейіліп, ерлі-зайыптылар қайта жақындаса бастайды. Гарри тұңғыш рет отбасын құруға дайын екенін сезінеді, бірақ Арч өзін қайта қосылған жұптың бақытына кедергі келтіретіндей сезінеді және "океанды көргісі келетінін" айтып, кетеді. Маквей және оның бұзақылары Гарридің жаңадан қалпына келтірілген отбасылық өмірін бұзады. Маквейдің хабаршысынан Аршты ұрлап алып, оны қинап-жалғыздандырып жатқанын естіген Гарри осы жолы Ханнаны тастап, досын құтқаруға кетеді. Маквейдің бандасымен болған қанағатсыз атыста барлық жамандықтар өлтіріледі, бірақ Гарри де қаза табады. Эпилогта Ханна Арчтың екінші атпен фермаға жалғыз келе жатқанын көреді. Арч жылқыларды қораға орналастырады, содан кейін ол да қораға кіріп, "жалдамалы жұмыскер" ретінде қызмет ете бастайды.

Өндіріс

Easy Rider (1969) фильмінің үлкен қаржылық табысына байланысты, Фонда оны бірлесіп жазып, өндірісіне жетекшілік етіп, басты рөлде ойнаған болатын. Осының нәтижесінде Universal Studios оған «Жалға алынған қол» фильмінде толық көркемдік бақылауды берді, бұл оның режиссерлік дебюті болды. Universal сонымен қатар сол жылы Денис Хопперге де «Соңғы фильм» жобасын жүзеге асыруға мүмкіндік берді, бұл студияның жас режиссерлерге 1,000,000 долларлық бюджет пен толық шығармашылық еркіндік беру жөніндегі ірі жобасының бір бөлігі еді (Universal Дуглас Трамбуллға («Silent Running»), Монте Хеллманға («Two Lane Blacktop») және Джордж Лукасқа («Америкалық граффити») да осындай мүмкіндік берді). «Қол» фильмі 1970 жылдың жазында Нью-Мексикода 1 миллион доллардан сәл кем бюджетпен түсірілді. Кейін ол айтқандай, Фонданы тәжірибесі аз режиссер ретінде Уоррен Оутс бастаған шебер актерлер тобы қолдады. Сонымен қатар, оператор Вилмос Зигмонд жоғары сапалы, натуралистік түсірілімдер жасады. Зигмонд бұл фильмді өзінің толық метражды фильмдегі алғашқы маңызды жұмыбы деп есептейді: «Оған дейін ['The Hired Hand'], мен көбінесе жарнамалар түсірдім. 'The Hired Hand' - менің [оператор ретінде] жақсы актерлермен драмалық оқиғаға енген алғашқы тәжірибем болды». Фонданың сол кездегі беймәлім Брюс Лэнгхорнды фильмнің музыкалық композиторы етіп таңдауы сәтті болды, өйткені фильм туралы барлық сын-пикирлерде музыканың ерекше көркемдігі мен әдемілігі атап көрсетілді. Фрэнк Маццола фильмді күрделі және поэтикалық монтаждар арқылы өңдеді, оның ішінде әртүрлі эффектілер, баяу қозғалыс және бір-біріне жабысқан фотосуреттер қолданылды. Маццоланың бастапқы монтажы бірнеше сыншылар тарапынан фильмнің ең есте қаларлық бөлігі деп бағаланды.

Шығару

Фонда еске алды: "Universal Sunset Blvd-те маған көйлексіз, ковбой шапаны мен шалбарына тығылған мылтықпен сурет салар жарнама тақтасын орнатуды жоспарлаған. Биллбордта "Сол оңай шабандоз қайта келді!" деген сияқты жазу болуы керек еді. Мен Universal-ға барып, оны алып тастамасаң, өзім алып тастаймын дедім. Оны жарылғыш заттармен жоюға дайын едім. Олар менің фильмімді тарату құқығы үшін алдын ала үлкен сома төледі. Мен бір тиын да көрмедім, бірақ кем дегенде, оларды жарнама тақтасын алып тастауға көндірдім".

Қабылдау

"The Hired Hand" фильміне сын пікірлер әртүрлі болды, кейбір сыншылар оны "Мартин Гюрредің әйелі" фильмі сияқты "хиппи-вестерн" деп еске алды. Variety басылымы фильмнің "ұйғарымсыз сюжеті, көбінесе жаны ашылмайтын басты кейіпкері және артық кинотәсілдері оқиғаның күрделі тұстарын түсіндіруге кедерілтітеді" деген пікір білдірді. Time журналы оны "мағынасыз, сюжеті жоқ, дерлік қозғалмайтын және мәнсіз әңгімелерге толы" деп сипаттады. Алайда, The New York Times газетінен Роджер Гринспун оны "күрделі техникасы мен мистикалық деңгейге жететін мағынасы бар, өте қарапайым фильм, ол заманауи ескі Батыстың бір бөлігі сияқты көрінеді" деп жоғары бағалады. Джей Кокс бұл фильмді "жақсы, ағымдағы вестерн" деп атады. Universal компаниясының Easy Rider сияқты жастар арасында тағы бір сәтті фильмге деген үмітіне қарамастан, "The Hired Hand" коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. 1973 жылы ол NBC телеарнасына сатылды, сол кезде көптеген жанкүйерлер фильмді алғаш рет көрді. Содан кейін оны көру қиын болды, теледидарда сирек қайталанды және жылдар бойы кинофестивальдерде эпизодтық көрсетілді. 2001 жылы фильм толыққанды қалпына келтіріліп, бірнеше фестивальдарда көрсетілді, сыншылардың көпшілігі оны жақсы қабылдады. Кейіннен Sundance Channel сол жылы фильмнің екі бөлек нұсқасын DVD форматында шығарды. Бүгінде фильм 11 рецензияға негізделген Rotten Tomatoes сайтында 91% оң баға алып, шағын вестерн классикасы ретінде танылған. Билл Кауффман оны "достық пен жауапкершілік туралы әдемі толғаныс, барлық кинематографиялық дәуірлердің ең байы саналатын 1970-ші жылдардың басындағы ең аз танымал, бірақ ұлы фильмдердің бірі" деп сипаттады. Фил Хардидің "Аурум" кино энциклопедиясы: The Western фильмді "Зигмондтың шеберлікпен түсірген, шекаралық өмірдің қиындықтары мен мақсатсыздығын керемет бейнелейтін туындысы" деп бағалады. Senses of Cinema журналындағы фильмнің 50 жылдығына арналған Хок Кохпен жасаған оң пікір мен сұхбатта Марк Лагер режиссер Мартин Скорсезедің фильмге берген бағасымен келісіп, оны "ойлы, поэтикалық және терең сезімтал, 1971 жылға дейін американдық вестерн жанрында кездеспеген эмоциялық және рухани жетілуді көрсететін" деп мақтады.

Теледидар нұсқасы

NBC телеарнасы 1973 жылы "The Hired Hand" фильмін алғаш көрсеткенде, Фонданың театрлық нұсқасынан "артық" деп өшірген жиырма минуттық видеоматериалды қайта қосты. Глен Эриксон бұрын жоғалған кадрлар фильмнің мазмұны үшін маңызды екенін айтып, "сценарист Алан Шарп Оутс кейіпкерінің кетуіне түрткіс болған себеп жасады" деп атап өтті, сондай-ақ бұл жиырма минут "Жұмысшы қолды" "оқиғасы, құбылыстары, диалогы және кейіпкерлердің қарым-қатынасы бар стандартты фильмге" жақындатуға көмектескенін пікір білдірді. Ең ірі өте кішітілген бөлік Эд Пламмердің (Майкл МакКлюр) қазасы және жергілікті шерифтің (Ларри Хагман) одан кейін жүргізген кісі өлтіру тергелуімен байланысты болды. 2001 жылы шектеулі көрсетілім үшін Фонда бұл кадрларды қайтадан алып тастады. Барлық жиырма минут DVD-ге қосымша материал ретінде қосылды.