Кіріспе
1934 жылы неміс вице-канцлері Франц фон Папеннің сөйлеген сөзі – Марбург сөзі (Marburger Rede) – 1934 жылғы 17 маусымда Марбург университетінде неміс вице-канцлері Франц фон Папеннің сөйлеген сөзі. Бұл Германияда ұлттық социализмге қарсы жоғары деңгейдегі соңғы ашық айтылған сөз болып саналады. Ол Германияны кайзер кезінде басқарған, Гитлердің билікке келуіне көмектескен, бірақ жаңа тәртіптің өздерін ысырып тастаған ескі ұлтшыл милитарист топтың мүддесі үшін жасалды. Президент Пол фон Гинденбургтың ынталандыруымен Папен нацистік режимнің артық қимылдары туралы ашық айтты, оның билікке келуіне 17 ай бұрын, Адольф Гитлер Германияның канцлері болғанда, ол зор көмек көрсеткен еді. Сөз сөйлеген кезінде Папен террорлық билікті тоқтатуға, Штурмбаттюльгеннің (SA – НСДАП штурмовиктері) «екінші революция» деп талап етуіне, сондай-ақ азаматтық бостандықтарды қалпына келтіруге шақырды. Ол сондай-ақ: «Үкімет "әлсіз ғана адамдар сынға ұшырамайды" деген ежелгі қағиданы естен шығармауы керек», – деді. Сөзді Папеннің жақын кеңесшісі Эдгар Юлиус Юнг, Папеннің хатшысы Герберт фон Бозе және Эрих Клаузенердің көмегімен дайындады. Ол университеттің негізгі ғимараттарының бірі – «Alte Universität» аудиториясында оқылды, бірақ Германияның ұлттық социализмге қарсы соңғы ашық сөзі деп тарихта белгіленгенімен, нацистер қарапайым деп есептеген «нацистік» термині қолданылмады.
The Marburg speech (Marburger Rede) was an address given by German Vice Chancellor Franz von Papen at the University of Marburg on 17 June 1934. It is said to be the last speech made publicly, and on a high level, in Germany against National Socialism. It was done in favour of the old nationalist militarist clique that had run Germany in the Kaiser's time, who had helped Hitler to power as a prelude to their return, only to find themselves instead pushed aside by the New Order. Papen, encouraged by President Paul von Hindenburg, spoke out publicly about the excesses of the Nazi regime, whose ascent to power, 17 months earlier when Adolf Hitler became chancellor of Germany, had been greatly assisted by him. In his speech, Papen called for an end to rule by terror and the clamouring for a "second revolution" by the Sturmabteilung (SA – the NSDAP's storm troopers), and the restoration of some measure of civil liberties. He also stated: "The government [must be] mindful of the old maxim 'only weaklings suffer no criticism'". The speech was drafted by one of Papen's close advisors, Edgar Julius Jung, with assistance from Papen's secretary Herbert von Bose and Erich Klausener. It was delivered in an auditorium in the "Alte Universität," one of the main buildings in the university, but there is no plaque or any other form of commemoration of the Papen speech which, while historically labelled as Germany's last public speech against National Socialism, does not contain the term "Nazi", which the Nazis considered to be a pejorative.
Реакция
Бұл сөз Гитлерді қатты ашуландырды, және Гитлердің бұйрығымен Пропаганда министрі Иосиф Геббельс оны жасыруға тырысты. Дегенмен, оның бір бөлігі Frankfurter Zeitung газетінде жарияланды, үкімет тарапынан күшейе берген цензурадан мүжілмейтіндей болды. Сондай-ақ, сөздің көшірмелері Германия ішінде де, шетелдік баспасөзге де еркін таратылды. Папен Гитлерге Марбург сөзіне қойылған тыйым алынбаса және Гитлер Папеннің сөзінде ұсынған бағытты қабылдауға дайын екенін мәлімдемесе, ол отставкаға кететінін және Хинденбургке отставка себебін түсіндіретінін айтты. Кейін Хинденбург Гитлерге ультиматум қойды – егер Гитлер Германиядағы тәртіпсіздікті тоқтату үшін дереу шара қабылдамаса, ол әскери жағдай жариялап, үкіметті әскерге береді. Екі аптадан кейін, Ұзын пышақтар түнінде, СС және Гестапо Гитлердің НСДАП ішіндегі жауларын, сондай-ақ бұрынғы достарын, тікелей өлтіруге болмайтын адамдардың байланыстастарын және нацистік режимнің бірнеше консервативті қарсыластарын өлтірді. Осы қанды тазалау кезінде Юнг, фон Бозе және Клаусенер де қаза тапты. Папеннің кеңсесі қарақталды, ал ол өзі үй қамауында ұсталды, бірақ өмірі сақталды. Тазалаудан кейін Гитлер Папеннің вице-канцлер лауазымынан кеткенін ресми түрде қабылдады. Кейіннен Папен Австрияда елші болып, соғыс жылдары Түркияда елшілік қызметін атқарды. Нюрнберг процесінде, басты айыпталушылардың бірі болған Папен, сол кездегі нацистік үкіметтің шектен тыс әрекеттерінен алшақтығын дәлелдеу үшін Марбург сөзін мысалға келтірді. Ақырында Папен ақталды.