Моңғолдар тарихы: Джованни да Пьян дель Карпине саяхатының есебі
Ystoria Mongalorum
Жоңғарлар тарихы: Джованни да Пьян дель Карпинедің 1240 ж. жасаған еңбектері, еуропалықтардың жоңғарлар туралы алғашқы мағлұматы, тарихнамалық құндылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
История моңғолдарум – Джованни да Пьян дель Карпиннің Моңғол империясына саяхаты туралы есебі. 1240-жылдары жазылған, ол моңғолдар туралы еуропалық ең көне жазба. Джованни моңғол тарихын жазбаға түсіруге тырысқан еуропалықтың алғашқысы болды.
Ystoria Mongalorum is a report, compiled by Giovanni da Pian del Carpine, of his trip to the Mongol Empire. Written in the 1240s, it is the oldest European account of the Mongols. Giovanni was the first European to try to chronicle Mongol history.
Өмірбаян
Жованни жинаған мәліметтерін "Ystoria Mongalorum quos nos Tartaros appellamus" ("Біз татар деп атайтын моңғолдардың тарихы") және "Liber Tartarorum" немесе "Liber Tatarorum" ("Татарлар кітабы") деп әртүрлі аталатын еңбекке жазды. Бұл трактат тоғыз тараудан тұрады. Алғашқы сегіз тарауы татарлардың елі, климаты, мінез-құлқы, діні, сипаттамасы, тарихы, саясаты және тактикасы, сондай-ақ оларға қарсы тұрудың ең тиімді жолдары туралы айтады. Тоғызыншы тарауда оның өтіп кеткен аймақтары сипатталған. Атаудың маңызы зор, себебі ол моңғолдар мен татарлардың бір емес екенін көрсетеді. Шындығында, автор моңғолдардың мұндай атауға қатты ренжігенін айтады: олар 1206 жылға дейін бірнеше жорықтарда татарларды жеңіп, одан кейін татарлар тәуелсіз этнос ретінде жойылды. Бұл еңбек оның саяхатының баяндамасын, моңғол тарихы туралы білгендерін, сондай-ақ сол кездегі моңғол әдет-ғұрыптарын қамтиды. Моңғолияға сапар шегіп, одан кейін Еуропаға оралып, осы туралы айтқан алғашқы еуропалық болғандықтан, Жованни Еуропаға оралғаннан кейін белгілі бір деңгейде танымал болды. Ол бүгінгі күні лекциялық тур деп аталатын нәрсені құрлық бойынша жүргізді. Кітап саяхатшы оралғаннан кейін дереу дайындалған болуы керек, өйткені Францияда онымен 1247 жылы кездескен Салимбен ди Адам бауыр, оның сапары туралы қызықты мәліметтер берді. Ұзақ уақыт бойы бұл еңбек толыққанды жарияланбады, және көбінесе Винсент де Боведің (Speculum Historiale) жинағындағы қысқартылған нұсқасы арқылы белгілі болды, ол саяхатшының өмірінен кейінгі ұрпақта жасалған және алғаш рет 1473 жылы басылды. Ричард Хаклюйт (1598) және Бержерон (1634) түпнұсқаның бөліктерін жариялады; бірақ толық және нақты мәтін 1838 жылға дейін басылмады, оны Арман д'Авезак Париждегі Географиялық қоғамның "Recueil de voyages et de mémoires" еңбегінің 4-томында жариялады. Карпиннің серігі Бенедикт те өзінің айтқандарынан алынған қысқаша баяндама қалдырды. "Ystoria" еңбегінің стандартты ғылыми басылымы Анастасиус Вингарттың "Sinica Franciscana", 1-том (Квараки, 1929), 3–130 беттерде жарияланған.
Giovanni recorded the information he collected in a work, variously entitled in the manuscripts, Ystoria Mongalorum quos nos Tartaros appellamus ("History of the Mongols, which we call Tartars"), and Liber Tartarorum, or Liber Tatarorum ("Book of the Tartars [or Tatars]"). This treatise has nine chapters. The first eight describe the Tartar's country, climate, manners, religion, character, history, policy, and tactics, and on the best way to oppose them. The ninth chapter describes regions he passed through. The title is significant, as it emphasizes that the Mongols were not identical to the Tatars. In fact, the author points out that Mongols were quite offended by such a label: they vanquished Tatars in several campaigns around 1206, after which the Tartars ceased to exist as an independent ethnic group. The report gives a narrative of his journey, what he had learned about Mongol history, as well as Mongol customs of the time. Giovanni, as the first European at the time to have visited Mongolia and returned to talk about it, became somewhat of a celebrity upon returning to Europe. He gave what would be called today a lecture tour across the continent. The book must have been prepared immediately after the return of the traveller, for the Friar Salimbene di Adam, who met him in France in the year of his return (1247), gave some interesting particulars. For a long time the work was but partially known, and that chiefly through an abridgment in the compilation of Vincent of Beauvais (Speculum Historiale) made in the generation following the traveller's own, and printed first in 1473. Richard Hakluyt (1598) and Bergeron (1634) published portions of the original work; but the complete and genuine text was not printed till 1838, when it was published by Armand d'Avezac, in the 4th volume of the Recueil de voyages et de mémoires of the Geographical Society of Paris. Carpine's companion Benedict also left a brief narrative taken down from his oral relation. The standard scholarly edition of Ystoria is by Anastasius Wyngaert, in Sinica Franciscana, vol. 1 (Quaracchi, 1929), pp. 3–130