Кіріспе
Сингапурлық исламшы қашқын Мас Селамат Кастари (1961 жылдың 23 қаңтарында туған), Сингапурда туған индонезиялық мұсылман, 2008 жылдың 27 ақпанында қамаудан қашқаннан кейін бір жылдан астам уақыт бойы Сингапурдың ең іздестірілген қашқыны болды. Оны ұстауға жасалған іздеу Сингапур тарихындағы ең ірі адам аулау операциясы деп сипатталды. Ол 2009 жылдың 1 сәуірінде Малайзияның Скудай қаласында ұсталды, қашқаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, және сол кезде Сингапурға қайтарылды. Оның қашуы Сингапур тарихындағы Сингапурлықтардың ең көп білетін оқиғаларының бірі болды, оның туралы 95% хабардар. 2006 жылдың қаңтар айында Мас Селаматты Индонезияның терроризмге қарсы жасақтары Явада тұтқындап, Сингапурға депортациялады. Ол 2002 жылдың қаңтар айында Сингапур Чанги әуежайын бомбалауды жоспарлаған деген күдікке ілікті, ал Сингапур полициясының мәліметінше, бастапқыда ол әуежайға ұшақпен шабуыл жасауды жоспарлаған.
Mas Selamat Kastari (born 23 January 1961), a Muslim Indonesian born Singaporean, was for more than a year Singapore's most wanted fugitive after escaping from detention on 27 February 2008. The search for him has been described as the largest manhunt ever launched in Singapore. He was eventually recaptured in Skudai, Malaysia, on 1 April 2009, over a year after his escape, and has since been returned to Singapore. His escape was found to be one of the events in Singapore's history that Singaporeans were most aware of, with 95% being aware of it. In January 2006, Mas Selamat was arrested by Indonesian anti terror squads in Java and deported to Singapore. He was suspected of plotting to bomb Singapore Changi Airport in January 2002, and, according to the Singapore Police Force, he had initially planned to do so by crashing a plane into the airport.
Ерте өмір
1961 жылы Индонезияның Орталық Ява аймағындағы Кендал қаласында туған Мас Селамат Сингапурдың Каки Букит ауданында өсті, қарапайым ауылдық өмірге толы балалық шағын өткізді. Ол Каки Букит бастауыш мектебінде оқыды, ал көршілері оны жай ғана "Селамат" деп білді. 1980-ші жылдардың басында Мас Селамат Бедок су қоймасының жанындағы пәтерге көшті, онда үйленіп, бес баласы болды.
Jemaah Islamiah-пен байланысы
Мас Себаяттың 1990 жылдары Джима Исламия (ДЖИ) ұйымымен байланысы ДЖИ тобының алғашқы қозғалысы – Дарул Исламға қосылғаннан бастау алған деп саналады. 1992 жылы ол Сингапурдегі ДЖИ жасушасына қосылып, бір жылдан кейін Ауғанстанға оқуға жіберілді. 1998 жылы ол Талибан үкімет жүйесін зерттеп, «үлкен әсерде қалған» күйі елге оралды. Сингапурдың барлау қызметінің мәліметінше, Мас Себаят ДЖИ жетекшісі Хамбалимен кездесіп, Бангкоктен ұшақ ұрлап, оны Сингапур Чанги әуежайына құлату жоспары сияқты түрлі террористік қастандықтарды талқылаған. Ол 2001 жылы Сингапурдан қашып кетті, ал желтоқсан айында билік 13 күдікті ДЖИ мүшесін қамауға ірі операция жүргізді.
Тұтқындалу
Мас Селамат бұған дейін 2003 жылдың ақпанында Индонезияның Бинтан аралында Индонезия полициясына 2001 және 2002 жылдары Индонезияда болған бірнеше жарылыстарды тергеуге көмектесу үшін ұсталған болатын. Мас Селамат өзінің жеке басын Эди Хериянто деп өзгертіп, индонезиялық паспорт алған. Оның иелігінде бомба жасау және өзіне-өзі қол жұмсаудың қадір-қасиеті туралы материалдар табылды. 2003 жылы иммиграциялық құқық бұзғаны үшін 18 айға түрмеге қамалды. Сингапурда Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша сотталмай ұсталды. Малайзияның барлау қызметі де Мас Селаматты тексеруге ниеттенді, ол Индонезияға қашпастан бұрын Джохорға жиі баратын. Оның отбасы сол кезде онымен кездесуге келген, оны отбасымен кездесуге бөлмеге алып бара жатқанда ол дәретханаға баруды сұрады. Содан кейін қашып кетті. Қашқаннан кейін Сингапур полициясы, Гурка жасағы, Сингапур қарулы күштері, Полиция тактикалық бөлімі және Полиция ұлттық қызметінің маңызды объектілерді қорғау бөлімінің қызметкерлері қашу орнына үлкен іздеу-құру жұмыстарын жүргізді. Кейін Сингапур гвардиясы мен Сингапур қарулы күштерінің әскери полиция бөлімі де оларға көмектесті, бірақ 17 сағаттан кейін қарусыз деп саналған қашқынды табуға қол жеткізе алмады. Билік өкілдері тұтқындау орталығында қауіпсіздік шараларының қатаң болғанын мәлімдеді және қашқынның қалай қашып кеткенін анықтау үшін тәуелсіз зерттеу жүргізді. Бұл жағдай Сингапур үкіметіне үлкен ұят келтірді, сонымен қатар көпшілік пен баспасөз көптеген сұрақтар қойды. Индонезия мен Малайзия осы оқиғадан кейін өздерінің шекаралық қауіпсіздігін күшейтті. Үкіметтік органдар Мас Селаматты көргендер туралы 1100-ден астам хабарлама алды. Оның алғашқы көрінуі Брэдделл Вью Эстейтс-тің жанында, Тоа Пайо Лоронг 1-ге апаратын МакРитчи су қоймасының маңында болды. Сингапурдың сұранысы бойынша Интерпол өзінің 186 Ұлттық орталық бюросына дереу бүкіл әлемдік қауіпсіздік ескертуін немесе "Қызыл" хабарламасын жіберді. Кейіннен ескерту "Қызыл" деңгейге көтерілді. Мас Селаматты іздеу туралы плакаттар бүкіл аралдағы сауда орталықтарына, автобустарға, пойыз станцияларына және мектептерге ілінді, оны көрген жағдайда полицияға хабарлауға шақыру жасалды, сондай-ақ еріктілер халыққа жарнама таратуда көмектесті. ММС хабарламасында: "Егер сіз Мас Селамат бин Кастариді көрсеңіз, дереу 999 нөміріне қоңырау шалыңыз. Оның бойы 1,58 метр, сол аяғы сәл қисық. Рақмет" делінген. Шекаралық және иммиграциялық бақылау пункттеріндегі тексерулер Сингапурдан шығушылар үшін ұзын кезектің пайда болуына әкелді. Мас Селаматтың қайда екені туралы әртүрлі мәліметтер болды. Сингапур полициясы оның Сингапурда қалғанына сенсе, Малайзияның The Star газеті оның Индонезияға жылдам қайықпен қашып кеткенін хабарлады. 2008 жылдың 21 шілдесінде Мас Селаматты ұстауға көмектесетін ақпарат үшін бір миллион доллар сыйлық ұсынылды. Миллион долларлық сыйлықты Ішкі істер министрлігіне анонимді түрде жүгінген екі жеке тұлға ұсынды.
"Please call 999 immediately if you see Mas Selamat bin Kastari. He is short (1.58m tall) and limps on his left leg. Thank you." Lockdowns at border and immigration checkpoints also resulted in much longer queues for people leaving Singapore. There were conflicting reports on the whereabouts of Mas Selamat. While Singaporean police initially believed that he remained in Singapore, others such as Malaysia's The Star reported that he may have fled to Indonesia via a speedboat ride. On 21 July 2008, a cash reward of one million dollars was offered for information leading to the apprehension of Mas Selamat. The million dollar reward was put up by two private individuals who had approached the Home Affairs Ministry, wishing to remain anonymous.
Қоғамның реакциясы
Франс Пресс агенттігі: "Терроризм көбінесе қызық емес, әсіресе қауіпсіздікке мұқият қараушы Сингапурда, бірақ мүшесі кеміп, ақсап жүрген ислами экстремист күдіктісінің қашып кетуі интернетте аяусыз сындарға алып келді". Интернет-чаттар мен блогтарда Мас Селамат тұтқындалғанда қайтыс болды немесе оны басқа террористерді іздеу үшін әдейі босатты деген сияқты әртүрлі болжамдар мен теориялар таралды. Сингапурдың ішкі істер министрі Вонг Кан Сенг Мас Селаматтың қашып кеткені туралы ақпарат оқиға болғаннан кейін төрт сағаттан соң ғана жұртшылыққа жеткізілмегені үшін сынға ілікті. Ал жұртшылыққа толық мәліметтер келесі күні парламент отырысында берілді. Вонг бұл қашудың себебіне қауіпсіздіктегі ауыр кемшіліктерді сілтеді және Мас Селамат отбасылық кездесу бөлмесіндегі кездесуге барар жолда дәретханаға апарылғанда қашып кеткенін мәлімдеді. 2008 жылдың 2 наурызында бұрынғы судья Гох Чжун Сенг төрағалық ететін тәуелсіз тергеу комиссиясы қашудың қалай болғанын анықтау үшін құрылатыны жарияланды.
Жауапкершілік
Тоғыз адам, оның ішінде командир және оған бағынышты, бригадир генерал шеніне тең дәрежедегі жоғары офицер, Мас Селамат Кастаридің Уитли Роуд қамау орталығынан қашуына себеп болған кемшіліктер үшін жазаланды.
Тергеу нәтижелері
2008 жылдың 21 сәуірінде Сингапур Парламентінің отырысында Тексеру комиссиясының жалғыз қорытындысы жарияланды. Ол күзетілмеген ванна бөлмесінің терезесі арқылы қашқандығы хабарланды. Комиссия қашуды үш маңызды факторға байланысты деп атады: бірінші, терезе орналасқан жердегі қоршау торларының болмауы; екінші, Мас Селаматқа күзетшілерге дәретхана есігін жабуға рұқсат беруі, осылайша қашқан кезде оны анықтамау; үшінші, келушілер орталығының сыртындағы периметрлік қоршаудағы физикалық нашарлау. Сонымен қатар, есепте қашудың ықтимал маршрутын қайта жасау терезеден қашуға және периметрлік қоршаудан өтуге 49 секунд, ал Pan Island Expressway-ге жетуге тағы 2 минут 44 секунд қажет екені айтылды. Мас Селамат дәретхана есігін жапқаннан кейін суды ашқан, ал кезекші күзетшілер күдік туғаннан кейін 11 минуттан соң ғана әрекет еткен. Ол кезде Мас Селаматтың біраз уақыт бұрын кеткен болуы мүмкін. Кейіннен Мас Селаматтың Жохор бұғазынан Малайзияға өту үшін импровизацияланған жүзу құралын пайдаланғаны белгілі болды.
Мүмкін тұтқындау
2008 жылдың 7 тамызында Индонезия полициясы Танжунг Пандандағы Булух Тумбанг әуежайында Мас Себаят сияқты ақсап жүрген адамды ұстады. Адам өзін қашқын емес, оқулық кітаптарын сатушы деп мәлімдеді. Кейіннен ол босатылды.
Ұстау
2009 жылдың 8 мамырында Сингапур БАҚ Мас Селаматтың Малайзияның Жохор штатында Малайзия билігі тарапынан ұсталғанын хабарлады. Бұл хабарды кейін Сингапур және Малайзия үкіметтері растады, ұстау күні 2009 жылдың 1 сәуірі деп көрсетілді. Малайзияның ішкі істер министрі Хишамуддин Хусейн Мас Селаматтың Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша ұсталып отырғанын растап, оның "ұсталуына мүмкіндік берген бірдеңе жоспарлап отырғанын" мәлімдеді. Хишамуддин, іс Сингапур, Индонезия және Малайзияның барлау қызметтерін қатыстыратын құпиялы болғандықтан, толық мәлімет беруден бас тартты. БАҚ хабарлағандай, Мас Селамат 1 сәуір күні таңертең Жохор-Бахрудың солтүстік-батысындағы Скудайдағы, халқы 100-ден аз болатын Кампунг Тавакал ауылындағы шалғай орналасқан үйден ұсталған. Куәгер, сол үйдің қарама-қарсысында тұратын 57 жастағы Мохд Саат Маржоның айтуынша, Малайзия Корольдік полициясының 40-қа жуық қызметкері – Арнайы әрекеттер тобының (Pasukan Gerakan Khas A Detachment; UTK) және Арнайы бөлімнің қызметкерлері – екі есікті бұзып үйге кірген. Полицияның талабына қарамастан, Мас Селамат сыртқа шығып, өздігінен ұсталуға бас тартқан. Мас Селамат үйдің жөнделген жертөлесінде тұрған, ал үй иесі, тек "Джохар" деп танылатын, оның әйелі және екі баласы үйдің жоғарғы қабаттарында тұрған. Ұстаудан кейін Мас Селамат тұрған үй және оның айналасы жарылғыш заттарға тексерілді.
Кейінгі тағдыры
2021 жылдың желтоқсанына дейін Мас Селамат ішкі қауіпсіздік заңы бойынша белгісіз мерзімге қамауда ұсталып тұр, сонымен қатар ол әлі де "радикалды сенімдеріне берілген". Билік Мас Селаматтың қоғамдық қауіпсіздікке төндіретін қауіп әлі де жоғары екенін бағалап, оның босатылуының ықтималдығы төмен екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Мас Селаматтың үлкен ұлы Масьхади бин Мас Селамат (әлде Мұхаммед Ханиф) да "Жемаа Исламия" ұйымының мүшесі екені және 2013 жылы Индонезияда тұтқындалғаннан бері қамауда екені белгілі болды.