Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық тарихшы Гордон Райт (24 сәуір 1912 – 11 қаңтар 2000) – американдық тарихшы. Ол қазіргі Еуропа тарихын зерттеді және қазіргі француз тарихы бойынша көрнекті ғалым болды. Оның еңбектері мен оқыту әдістемесі ұлттық және халықаралық деңгейде мойынға алынды.
American historian
Gordon Wright (April 24, 1912 – January 11, 2000) was an American historian. He focused on modern European history and was the pre eminent historian on modern French history. He has been recognized nationally and internationally for his work and his method of teaching.
Мансап
Гордон Райт 1933 жылы Вашингтон штаты, Уолла-Валла қаласындағы Уитман колледжін бітірді. 1957 жылы ол өзінің оқу орнынан құрметті диплом алды. 1939 жылы Стэнфорд университетінде тарих ғылымдарының докторы дәрежесін алып, «Рэймонд Пуанкаре және Франция президенттігі» тақырыбында диссертация қорғады. Оның өңделген диссертациясы 1942 жылы Стэнфорд университетінің баспасынан жарық көрді. Колледжді бітіргеннен кейін Райт орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. Кейін 1936-1937 жылдары Джордж Вашингтон университетінде оқытушылық қызмет атқарды. 1939-1943 жылдары Орегон университетінде тарих пәнінен сабақ берді. 1943-1944 жылдары АҚШ Мемлекеттік департаментінде маман болып жұмыс істеді. 1944 жылдың соңында Райт Лиссабоннан Парижге көлік құралдары мен қызметкерлерден тұратын колоннаны жетектеп, жаңадан ашылған елшілікке күштер жеткізді, бұл кезде әлі шайқас жүріп жатқан болатын. Кейін оған бұл тапсырманы берген Мемлекеттік департаменттің қызметкері, оның міндетін орындай алмауы мүмкін екенін айтты. Соғыстан кейін ол екі жыл бойы Париждегі АҚШ елшілігінде АҚШ Сыртқы қызметінің офицері ретінде Францияда қызмет етті. 1947 жылы Орегон университетінің Тарих кафедрасының меңгерушісі болып қайта оралды және 1957 жылға дейін қызмет етті. Райт Стэнфорд университетіне профессор болып жұмысқа қабылданды, 1959-1965 жылдары тарих кафедрасының басшысы қызметін атқарды. Сонымен қатар, ол Вашингтон университетінде, Солтүстік-Батыс университетінде, Аризона мемлекеттік университетінде және Уильям мен Мэри колледжінде сабақ берді. Стэнфорд университеті өз түлектерін профессорлық қызметке жиі қабылдамайтындықтан, Райттың Стэнфордтағы орны үлкен жетістік болды. 1967 жылы Райт қысқа мерзімге Парижге мәдени атташе ретінде оралды және 1969 жылға дейін қалды, бірақ тағы да Стэнфорд университетінде сабақ беруді жөн көрді. 1970-1973 жылдары гуманитарлық және табиғат ғылымдары факультетінің деканы болды, 1970-1977 жылдары Уильям Х. Бонсолл атындағы тарих профессоры болды, бес жылдан астам уақыт Факультеттік кеңесте жұмыс істеді және 1975 жылы бакалавриат студенттеріне қызмет еткені үшін Динкельспиль сыйлығымен марапатталды. Райт 1977 жылы зейнеткерлікке шығып, өзінен кейін келесі буынға орын беру үшін, деп түсіндірді.
Gordon Wright received his B. A. at Whitman College in Walla Walla, Washington, in 1933. Later in 1957, his alma mater awarded him an honorary degree. In 1939, he completed his Ph. D. at Stanford University and wrote his dissertation on Raymond Poincaré and the French Presidency. A copy of his revised dissertation was published by Stanford University Press in 1942. Immediately after graduating from college, Wright began working as a junior high school teacher. Later, he became a teaching fellow at George Washington University from 1936 to 1937. Then from 1939 to 1943, he began teaching history at the University of Oregon. He left to be a specialist at the U. S. State Department from 1943 to 1944. Late in 1944, Wright led a convoy of vehicles and personnel from Lisbon to Paris to bring reinforcements to the newly reopened embassy, while the fighting was still going on. Afterward, he was told by the State official who gave him this assignment that he was not expected to complete his mission. He stayed in France as a US Foreign Service officer at the embassy in Paris for two years after the war. In 1947, he returned to the University of Oregon as the History Department Chair until 1957. Wright was hired as a full professor at Stanford University, serving as the executive head of the history department from 1959 to 1965; however he also taught at University of Washington, Northwestern University, Arizona State University, and at the College of William and Mary. His position at Stanford was quite an accomplishment since Stanford University does not usually hire its graduates as professors. Wright returned to Paris for a short time as the cultural attaché in 1967 and stayed until 1969, but decided once again to teach at Stanford University. He was an Associate Dean of Humanities and Sciences from 1970 to 1973, held the William H. Bonsall Professorship of History from 1970 until 1977, served on the Faculty Senate for more than five years, and received the Dinkelspiel award for service to undergraduate education in 1975. Wright retired in 1977 to, as he explained, make room for his successors.
Жеке өмір
Райт 1912 жылдың 24 сәуірінде Вашингтон штатының Линден қаласында дүниеге келген. Оның отбасы бұрыннан бері мектеп мұғалімдері, шаруалар және дін қызметкерлері болып келген және 1630 жылдардан бері Солтүстік Америкада тұрған. Оның әкесінің әкесі Калифорниядағы алтын ашуға қатысқан, бірақ көптеген адамдар сияқты, ол іздеген олжаны таба алмаған. Райт бірде: «Менің отбасымда ақша табуға бейімділік болған емес», – деген екен.
Wright was born on April 24, 1912, in Lynden, Washington. His family was traditionally school teachers, farmers and preachers and had lived in North America since the 1630s. His great grandfather was a part of the gold rush in California but, like many, did not find the treasure for which he was searching. Wright once stated, "My family has never had the knack of making money."
Тарих "адамгершілік ғылым" ретінде
Райт өзінің «моральдық ғылым» деп атаған ұстанымын қолдауымен белгілі болды. Осы тақырып 1975 жылы Америка тарихшылар қауымдастығының жылдық мәжілісінде оның президенттік құттықтауында да көтерілді. Өмірі бойы Райт «күшті моральдық беймәлімдік» ХХ ғасырдағы адамзат жасаған барлық қайғы-қасіреттердің түбінде жатыр деп салды және тарих ғылымында моральдің қандай рөл атқаратыны туралы сұрақтарды үнемі қойды. Райт деректерге сүйенген, моральдық тұрғыдан бейтарап тарих түсіндірулері осы саланың адамзатпен байланысын үзеді деп сенді: «Расында, біз өзіміздің мінез-құлқымызды тартымды киімге орадық: біз оқшаулану, ашық пікір, төзімділік, түсіністік туралы айтамыз. Бірақ сыншылардың айтуынша, мұның астында [моральдық білім беруден] бас тарту жатыр». Басты мақсат – [студенттерді] қазіргі заманғы соғысқа байланысты сезімтал мәселелерді оқып, ойланып, пікір алмасуға ынталандыру. Мысалы, әділ және әділетсіз соғысты ажырата аламыз ба? Соғыс кезінде сарбаздарға, мемлекет қайраткерлеріне, азаматтарға моральдық шектеулер қойыла ма? Адамдар табиғатынан агрессивті болғандықтан шайқаса ма, әлде оларға қоғамның әсері тиеді ме? Қазіргі заманғы соғыстар таза құрылыс-бұзушылық па, әлде олар тарихтың локомотивтері ме, технологиялық даму мен әлеуметтік өзгерістерді жеделдетеді ме? Менің міндетім – күн тәртібін белгілеу және қажет болған жағдайда, жігерлендіру және қоздыру, әрине, түпкілікті шешім шығару емес. Оның моральдық ғылымға сенімі тарихшылар қауымдастығының көпшілігі тарапынан қабылданбаса да, ол өзінің замандастары арасындағы құрметті беделін сақтап қалды.
Wright was well known for promoting what he termed moral science, which was also the theme of his presidential address in an annual meeting of the American Historical Association in 1975. Throughout his career, Wright argued that "intense moral ambiguity" lay at the root of nearly all the man made misfortunes of the twentieth century, and he always raised the question of what role morality has in the field of history. Wright believed that data driven, morally neutral interpretations of history were breaking the field's connection to humanity: "True, we have clothed our conduct in attractive garb: we speak of detachment, open mindedness, tolerance, understanding. But beneath theses euphemisms, the critics say, abdication [from teaching morality] is the essential reality." The central goal is to encourage [students] to read, reflect, and argue about some sensitive issues associated with modern war. For example, can one distinguish just from unjust wars? Are there moral constraints in wartime on soldiers, statesmen, citizens? Do men fight because they are innately aggressive, or because they are socially conditioned to do so? Are modern wars purely destructive, or are they locomotives of history, that speed up technological development and social change? My role in all this is to set the agenda and then to prod and provoke when necessary – definitely not to hand down obiter dicta. Though his belief in moral science has not been adopted by the greater community of historians, he retains the respected reputation that he enjoyed among his contemporaries.