Америкалық философ Панайот Бъчваровтың өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Америкалық философ Панайот Бъчваров (болгар: Панайот Бъчваров; 1933 жылдың 2 сәуірінде Болгарияның София қаласында туған) – Болгарияда туған американдық философ, Айова университетінің философия профессоры.

Мансап

Бучваров 1968 жылы Сиракуз университетінен толық профессор ретінде Айова университетіне ауысты, ол 2005 жылы зейнеткерлікке шыққан кезде Айова университеті философиясының ерекшеленген профессоры болды. 1992–93 жылдары Америка философиялық қауымдастығының (Орталық бөлімшесі) президенті болды және «Философиялық зерттеулер» журналының редакторы қызметін атқарды. Бучваров қазіргі заманғы метафизика, эпистемология және этика салаларына маңызды, жүйелі үлес қосты. Оның кітаптары: «Ұқсастық және сәйкестік: Универсалия мәселесін зерттеу» (Индиана университетінің баспасы, 1966), «Білім туралы түсінік» (Солтүстік-батыс университетінің баспасы, 1970), «Being Qua Being: Сәйкестік, болу және болжау теориясы» (Индиана университетінің баспасы, 1979), «Этикадағы скептицизм» (Индиана университетінің баспасы, 1989), «Сыртқы әлемге қатысты скептицизм» (Оксфорд университетінің баспасы, 1998) және «Философиядағы антропоцентризм» (de Gruyter, 2015). Метафизикада Бучваров, ең алдымен, универсалияның сәйкестік теориясы және ақпараттық сәйкестік туралы мәлімдемелердің (яғни, a=b түріндегі мәлімдемелер – сәйкестік заңының мысалдарына, a=a түріндегі мәлімдемелерге қарамастан) табиғаты жөніндегі еңбектерімен танымал. Эпистемологияда ол білім – қате жасаудың абсолютті мүмкін еместігі деген пікірді қорғайды. Этикада оның негізгі метаэтикалық тезисі – егер жақсылық жалпы қасиет ретінде қарастырылса, жақсылық туралы реалистік көзқарас қорғауға лайық. Бучваровқа Платон, Кант, Гегель және Витгенштейн сияқты алуан түрлі философтардың әсері тигенін айтуға болады. Соңғысының ықпалы Бучваровтың «Онтологиялық талдаудың шектері» атты еңбегінде (М. С. Грам және Э. Д. Клемке (ред.), «Онтологиялық бұрылыс: Густав Бергман философиясы бойынша зерттеулер», Айова университетінің баспасы, 1974) жақсы көрінеді. Ол түсінудің көбінесе бір нәрсенің қалай екенін түсіну, оның нақты мәнін білудің шекті жағдай екенін түсінумен байланысты екенін, ал әлемді түсінудегі маңызды интеллектуалдық жетістік – ұқсастықтар мен айырмашылықтарды байқау, ашу және ұғыну екенін айтады. Соңғы жұмыстарында Бучваров философиядағы антропоцентризмнің, әдеттегідей, терең парадоксалды екенін көрсетеді. Этика адамның жақсылығын (бақыт пен ләззатты қоса), эпистемология – адамның білімін (қабылдау мен түсіндіруді қоса) зерттейді, ал антиреалистік метафизика – әлемнің біздің танымдық қабілеттерімізге тәуелді екенін айтады. Бірақ адамның жақсылығы мен білімі, тілі мен ұғымдары эмпирикалық мәселелер болып табылады және оларды эмпирикалық ғылымдар дұрыс зерттейді, ал креслодағы философия емес. Адамдар – әлемнің «жасаушылары» емес, оның тұрғындары. Дегенмен, этика, эпистемология және антиреалистік метафизиканың барлығын адамға сілтеме жасайтын емес деп түсіндіруге болады. Этика – жалпы қасиеттің жақсылығының метафизикасымен, эпистемология – негізгі бейресми тұжырымдарды бағалаумен, ал антиреализм – әлемнің логикалық құрылымымен шектеледі. Бучваровтың соңғы мақалалары: «Ақылға қонымды саяси философия», «Контрфактуалдар және антиреализм», «Өмірден кейінгі өмір» және «Теологиясыз иман».

Butchvarov left Syracuse University in 1968 as a full professor to move to the University of Iowa, where he was at the time of his retirement in 2005 the University of Iowa Foundation Distinguished Professor of Philosophy. He was President of the American Philosophical Association (Central Division) in 1992–93, and has served as editor of the Journal of Philosophical Research. Butchvarov has made major, systematic contributions to contemporary metaphysics, epistemology, and ethics. His books include Resemblance and Identity: An Examination of the Problem of Universals (Indiana University Press, 1966), The Concept of Knowledge (Northwestern University Press, 1970), Being Qua Being: A Theory of Identity, Existence and Predication (Indiana University Press, 1979), Skepticism in Ethics (Indiana University Press, 1989), Skepticism about the External World (Oxford University Press, 1998), and Anthropocentrism in Philosophy (de Gruyter, 2015). In metaphysics, Butchvarov is perhaps best known for his work on the identity theory of universals and on the nature of informative identity statements (that is, statements of the form a=b—as opposed to instances of the law of identity, that is, statements of the form a=a). In epistemology, he argues for the view that knowledge is the absolute impossibility of mistake. In ethics, his central metaethical thesis is that a realist account of goodness is defensible if goodness is seen as a generic property. Butchvarov may be said to have been influenced by philosophers as varied as Plato, Kant, Hegel, and Wittgenstein. The latter's influence can perhaps best be seen in Butchvarov's metaphilosophical Method of Analogy for which he argued in "The Limits of Ontological Analysis" (in M. S. Gram and E. D. Klemke (eds. ), The Ontological Turn: Studies in the Philosophy of Gustav Bergmann (University of Iowa Press, 1974)). He claims that understanding is most often a matter of coming to see what something is like, seeing what it literally is being a limiting case, and that it is the noticing, discovery, and grasping of similarities and differences that is the core intellectual achievement in our understanding of the world. In his most recent work, Butchvarov argues that anthropocentrism in philosophy, though common, is deeply paradoxical. Ethics investigates the human good (including happiness and pleasure), epistemology investigates human knowledge (including perception and conceptualization), and antirealist metaphysics holds that the world depends on our cognitive capacities. But humans' good and knowledge, including their language and concepts, are empirical matters, properly investigated by empirical sciences, not armchair philosophy. And humans are inhabitants, not "makers," of the world. Nevertheless, all three – ethics, epistemology, and antirealist metaphysics – can be reinterpreted as making no reference to humans. Ethics would be confined to the metaphysics of the generic property goodness, epistemology to the appraisal of basic nonformal inferences, and antirealism to the logical structure of the world. Butchvarov's latest papers are "Commonsense Political Philosophy," "Counterfactuals and Antirealism," "Afterlife," and "Faith Without Theology,".