Кіріспе
Шотландия епископтық шіркеуіндегі кеңсе. Сент-Эндрюс епискобы (Easbaig Chill Rìmhinn,) – Католик шіркеуіндегі Сент-Эндрюс діни округінің басшысы, ал 1472 жылдың 14 тамызынан бастап Сент-Эндрюс архиепискобы (Àrd easbaig Chill Rìmhinn) ретінде Сент-Эндрюс архиепархиясын басқарды. Сент-Эндрюс атауы қаланың немесе шіркеудің бастапқы аты емес. Алғашқыда ол Cellrígmonaid ("патшаның таушаңындағы шіркеу", сондықтан Cill Rìmhinn) деп аталған, ол Cennrígmonaid ("патшаның таушаңындағы бас") жерінде орналасқан; осыдан қала Килримонт (яғни Cellrígmonaid) аталған. Бүгінде Сент-Эндрюс қала мен епископтық атауы ретінде Килримонтты (және оның түрлерін), сондай-ақ ескі ағылшын термині Андерстонды толығымен ығыстырды. Епископтық өзі шамамен 700–900 жылдар аралығында пайда болған деп саналады. 11 ғасырға қарай, ол Шотландиядағы ең маңызды епископтық екені анық болды.
The Bishop of St. Andrews (Easbaig Chill Rìmhinn, ) was the ecclesiastical head of the Diocese of St Andrews in the Catholic Church and then, from 14 August 1472, as Archbishop of St Andrews (Àrd easbaig Chill Rìmhinn), the Archdiocese of St Andrews. The name St Andrews is not the town or church's original name. Originally it was Cellrígmonaid ("church of the king's mounth" hence Cill Rìmhinn) located at Cennrígmonaid ("head of the king's mounth"); hence the town became Kilrymont (i. e. Cellrígmonaid) in the non Gaelic orthography of the High Middle Ages. Today St Andrews has replaced both Kilrymont (and variants) as well as the older English term Anderston as the name of the town and bishopric. The bishopric itself appears to originate in the period 700–900. By the 11th century, it is clear that it was the most important bishopric in Scotland.
Белгілі абаттардың тізімі
Бұл жерде 8-шы ғасырдан бері монастырь болған. 9-шы немесе 10-шы ғасырда Сели Де монахтары оны иеленген болуы мүмкін, және олар 14-шы ғасырға дейін сақталған. Абаттың басқаруында болған – континенттік монастырь емес, галликалық аббатхана; Сели Де аббатханасының маңыздылығы Сент-Эндрюстің көше аттарында қазіргі заманға дейін жеткен. Тек бірнеше абат туралы ғана мәлім. Аббат және епископ лауазымдары Норман дәуіріне дейін бір болған деп жиі ойлайды, бірақ мұны растайтын нақты дәлел жоқ. Қызмет еткендерТуатал747 жылғы өлімі Ольстер жылнамаларында Сент-Эндрюстегі (сол кезде шотланд-пикт атауымен Cennrigmonaid деп аталған) алғашқы діни орын туралы әдеби мәліметтердің бастауы болып табылады. Белгісіз саны аты жоқ абаттар Фотхад II-ге дейін және, мүмкін, Турготке дейінгі барлық епископтар да Сели Де қауымының абаттары болған. Гилл Крист1172–1178 жылдары оны абат деп атауы – Сели Де қауымының сол кезеңде монастырьден тәуелсіздігін сақтағанын көрсетеді.
Белгілі епископтардың тізімі
XI ғасырдан бұрынғы «шотландиялық епископтың» Сент-Эндрюс қаласына орналасқанға дейін бекітілген тұрақты орны болмаған болуы мүмкін. Лауазымға тағайындалған күндер: Cellach fl. 878–906 Жирик патшалығы тұсында епископ, 906 жылы әлі де епископ болған. Fothad Id. 963 Идулб патшаның тұсында епископ. Алба патшаларының жылнамасында оның 962–966 жылдары қайтыс болғаны жазылған. Төрт ұстаздың жылнамасына сәйкес, ол 963 жылы қайтыс болған. Máel Ísu I 955/6–963/4 Бауэрдің айтуынша, ол 8 жыл билік жүргізген. Cellach II fl. 966–971 Бауэрдің айтуынша, ол 25 жыл билік жүргізген. Máel Muire fl. X ғасырдың аяғында Máel Ísu II fl. X ғасырдың аяғы/XI ғасырдың басы Ailín fl. XI ғасырдың басында Máel Dúin d. 1055 Тигернах жылнамасында оның 1055 жылы қайтыс болғаны жазылған. Túathal 1055–59 Тигернахтың жылнамалары оның алдыңғысының өлімін 1055 жылы деп көрсетеді, ал Бауэр оның 4 жыл епископ болғанын айтады, бұл 1055–59 жылдары епископтыққа мүмкіндік береді, бірақ ол бірден қызметке кірмеген болуы мүмкін. Fothad II 1059?–1093 Шотландия королі Малкольм III мен Маргареттің некесін қиған (шамамен 1070 ж.). Ольстер жылнамасына сәйкес, ол 1093 жылы қайтыс болған. Giric 1093–1107 Ол Сент-Эндрюс аңызының А нұсқасында кездеседі. Ол Боуэрдің айтуынша, Грегориус екені анық. Cathróe 1093–1107 Боуэр тізімдеген төрт епископтың бірі (Гирик, Cathróe, Эдмер және Годрик). Тізім хронологиялық тәртіппен болғандықтан, тек Катрое ғана Турготан бұрын епископ болып сайланған болуы мүмкін, Эдмер 1120 жылы, Турго қайтыс болғаннан кейін епископ болып сайланған. Turgot of Durham 1107–1115 Eadmer fl. 1120–1121 Ешқашан құлшылыққа тағайындалмаған. Robert of Scone 1123/24–1159 Бұрын Скон аббатының орынбасары болған. Ernald 1160–1162 Мелроуз аббаты Вальтефке Ернальдтан бұрын бұл лауазым ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Richard the Chaplain 1163–1178 Hugh the Chaplain 1178–1188 Шотландиялық Джонға қарсы John Scotus 1178–1188 Епископ Хьюға қарсы. Ол ешқашан епископтыққа ие болған емес. Roger de Beaumont 1189–1202 Geoffrey de Liberationepostulated 1202 Дункельд епископы, оның ұсынысын Папа қабылдамады, сондықтан ол Дункельдте қалды. William de Malveisin 1202–1238 Бұрын Глазго епископы. David de Bernham 1239–1253 Бұрынғы камерагер Robert de Stuteville fl. 1253 Құлшылыққа тағайындалмаған; ешқашан епископтыққа ие болған емес. Abel de Gullane 1254 Gamelin 1255–1271 William Wishart 1271–1279 William Fraser 1279–1297 William de Lamberton 1297–1328 Alexander de Kininmund fl. 1328 Сайланған көрінеді, бірақ оны Джон Бэйн алмастырды. James Bane 1328–1332 William Belle fl. 1332–1342 Епископ болып сайланған, он жыл бойы папалық сотында болды, мүмкін растауды алмады William de Landallis 1342–1385 Ұлы шикаста (1378–1417) Шотландия Авиньондағы Папаны мойындады, ол келесі епископтарды мойындады: Stephen de Pa 1385–1386 Құлшылыққа тағайындалмаған; ешқашан иеленуді қабылдамады. Еуропаға бара жатқанда, оны қарақшылар тұтқындап, Англияда тұтқындады. Walter Trail 1385–1401 Thomas Stewart fl. 1401–1402 Ешқашан құлшылыққа тағайындалмаған. Ол Шотландия королі Роберт II-нің заңды емес ұлы болды және сайлаудан кейін көп ұзамай құқықтарынан бас тартты. Walter de Danielston fl. 1402 Құлшылыққа тағайындалмаған. Gilbert de Greenlawpostulated 1403 Құлшылыққа тағайындалмаған. Ол Абердин епископы болған, бірақ Папа Бенедикт XIII оның ұсынысын растаудан бас тартты және оның орнына Генри Уордлоуды тағайындады. Henry Wardlaw 1403–1440 Рим папасы қарсылық білдіріп, келесі епископтарды тағайындады, олардың ешқайсысы өз орындықтарына ие болмады. Alexander Neville trans. 1388–1392 Жоқшыдағы Йорк архиепискобы, Папа Урбан VI оны Сент-Эндрюске тағайындады. 1392 жылы қайтыс болды. Thomas Arundel trans. 1398–1399 Кентерберияның жер аударылған архиепискобы, Папа Бонифаций IX оны келесі жылы Кентерберияға қайта оралғанға дейін Сент-Эндрюске тағайындады. John Trevortrans. 1408–1410 Бұрынғы Сент-Асаф епископы. 1410 жылы қайтыс болды. Скизма аяқталғаннан кейін папа келесі епископтарды мойындады. James Kennedy 1440–1465 Patrick Graham 1465–1472/8 1472 жылы архиепископ болып тағайындалды.
Архиепископтардың тізімі
Сент-Эндрюс епископтығы 1472 жылы Папа Сикст IV-тің бұйрығымен архиепископтыққа дейін көтерілді. Шотландия шіркеуі 1560 жылғы Шотландия реформациясында Риммен жарылды. Патрик Грэм 1472–1478 Жылы сыбайлас жемқорлық және ақылсыздық үшін қызметтен алынды. Уильям Шевес 1478–1497 1476 жылдан бері коадъютор. Джеймс Стюарт, Росс герцогы 1497–1504 Александр Стюарт 1504–1513 Флодден шайқасында қаза тапты. Джон Хепберн ш. 1513 Папа қабылдамады. Иннокенцо Чибо 1513–1514 Папа Лев X-тің туысы, Джон Хепберн орнына Папа тағайындады. Шотландияда қолдаудың жетіспеуіне байланысты Бурж архиепископы Форманмен алмастырылды. Уильям Элфинстон 1513–1514 Абердин епископтығынан корольдік ұсыныс және шіркеудің аудармаға қатысты өтініші болды, бірақ 1514 жылдың 25 қазанында иеленбей қайтыс болды. Папа оның аудармасын қабылдай ма, жоқ па, белгісіз. Гавин Дуглас 1513–1514 Элфинстонның қайтысынан кейін корольдік ұсыныс алды; Папа қабылдамады және Дункельд епископы болды. Эндрю Форман 1514–1521 Морей епископы, Бурж архиепископы, Чибомен алмасу арқылы Сент-Эндрюс архиепископы болды. Джеймс Битон 1522–1539 Дэвид Битон 1539–1546 1537 жылдан бері коадъютор. 1538 жылы кардинал, 1544 жылы Папаның легаты болды. Джон Гамильтон 1547–1571 Гэвин Гамильтон 1571 1551 жылдан бері коадъютор. Джон Дуглас 1571–1574 Патрик Адамсон 1575–1592 Джордж Гледстейнс 1604–1615 Джон Споттисвуд 1615–1638 Епископтықтың жойылуы 1638–1661 Джеймс Шарп 1661–1679 Реставрациялық епископтықтың алғашқы архиепископы. Александр Бернет 1679–1684 Артур Роуз 1684–1689 (1704) 1689 жылы Шотландия шіркеуінде епископтық жойылды, бірақ Шотландия епископ шіркеуінде сақталды: Сент-Эндрюс архиепископы (Епископ шіркеуі) деген бетке қараңыз. 1878 жылы, Шотландия реформациясынан 300 жыл өткен соң, Рим католик шіркеуінің иерархиясы қайта құрылды. Католик дәстүрін жалғастырған Сент-Эндрюс епископтары (және католиктік орынды қалпына келтіруге дейінгі олардың ізашарлары) үшін Сент-Эндрюс және Эдинбург архиепископы деген бетке қараңыз.