Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы жергілікті басқару тарихы – 20 ғасырдың ортасынан кейін жиі өзгеріп отыратын түрлі жергілікті басқару жүйелерімен ауыстырылған, көне дәуірден келе жатқан және ұзақ жылдар бойы қалыптасқан шотландтық саяси бірліктердің күрделі тарихы.
none
The History of local government in Scotland is a complex tale of largely ancient and long established Scottish political units being replaced after the mid 20th century by a frequently changing series of different local government arrangements.
Облыстар
Орта ғасырдың соңғы кезеңінде үкімет дәстүрлі туыстық негізделген иеліктерді салыстырмалы түрде кішігірім патшалық кеңселер жүйесімен біріктірді. 15 ғасырға дейін ірі иеліктердің ежелгі үлгісі негізінен сақталды, тәуелсіздік соғыстарынан кейін патшаның қамқорлығына байланысты Дуглас пен Кроуфордтың екі жаңа "таралған графтықтары" қосылды, негізінен шекараларда және оңтүстік-батыста. Басым туысқандар – Стюарттар, олар көптеген графтықтарды басқарды. Олардың таққа ие болулары және бірқатар ішкі қақтығыстар мен тәркілеулер 1460 жылдары монархияның өз орнын өзгертіп, көптеген "облыстық" графтықтар мен лордтарды бақылауға мүмкіндік берді. Жарым тәуелсіз иеліктерді басқарудың орнына, ірі магнаттарда шашыраңқы иеліктер және кейде үлкен ықпал ететін аймақтар болды. Төмендіктерде патшалық енді жартылай тәуелсіз иеліктердің орнына шерифтіктер мен басқа тағайындалған лауазымдар жүйесі арқылы үкіметті басқара алды. Биіктіктерде Джеймс II өзінің сүйіктілері үшін екі жаңа провинциялық графтық құрды: Кемпбеллдер үшін Аргилл және Гордондар үшін Хантли, олар Макдональдтар құрған Аралдардың кең иелігіне қарсы қорғаныс ретінде әрекет етті. Джеймс IV Макдональд мәселесін негізінен 1493 жылы Джон Макдональд II-нің иеліктері мен атақтарын ағылшындармен одақтасу жоспарларын анықтағаннан кейін тәжге қосу арқылы шешті. Шотландия графтықтарының бастауы шерифтіктерде немесе графтықтарда, олардың үстінен шериф (графтық басшысының қысқартылған түрі) билік жүргізді. "Шире" термині шатастыруға орын береді, өйткені оны ағылшын графтығымен шатастыруға болмайды. Орта ғасырлық латын тілінде соңғысы comitatus деп аталды, Шотландияда бұл аймақ провинция немесе иелік ретінде (мысалы, лаирдтікке қарама-қарсы) бақыланатын аймақ болды, мысалы, мормаердство немесе ерте графтық, және әдетте патшалық ретінде сақталды (бұл кең ауқымды термин, сонымен қатар кішігірім билікті де қамтиды). "Шире" Шотландияда белгілі бір шериф жұмыс істейтін аймақты білдіру үшін қолданыла бастады; Шотландияның орта ғасырлық латын тілінде бұл кейде vice comitatus деп аталды. Малкольм III жергілікті "кельт" үкімет нысандарын англосаксондық және нормандық феодалдық құрылымдармен алмастыру саясатының бір бөлігі ретінде шерифтерді енгізген көрінеді. Бұл үрдісті оның ұлдары Эдгар, Александр I және әсіресе Давид I жалғастырды. Давид елді шерифтіктерге бөлуді қолданыстағы таендомдарды қайта құру арқылы аяқтады. Көптеген графтықтар қазіргі провинцияларға тікелей ұқсас болды (мысалы, Тевиотдейл провинциясы және Роксбург графтығы), ал басқалары провинциялардың бірігуінен құрылды (мысалы, Каннингхем, Каррик және Кайлден тұратын Айр графтығы).
In the later medieval period, government combined traditional kinship based lordships with a relatively small system of royal offices. Until the 15th century the ancient pattern of major lordships survived largely intact, with the addition of two new "scattered earldoms" of Douglas and Crawford, thanks to royal patronage after the Wars of Independence, mainly in the borders and south west. The dominant kindred were the Stewarts, who came to control many of the earldoms. Their acquisition of the crown, and a series of internal conflicts and confiscations, meant that by around the 1460s the monarchy had transformed its position within the realm, gaining control of most of the "provincial" earldoms and lordships. Rather than running semi independent lordships, the major magnates now had scattered estates and occasional regions of major influence. In the lowlands the crown was now able to administer government through the system of sheriffdoms and other appointed officers, rather than semi independent lordships. In the highlands James II created two new provincial earldoms for his favourites: Argyll for the Campbells and Huntly for the Gordons, which acted as a bulwark against the vast Lordship of the Isles built up by the Macdonalds. James IV largely resolved the Macdonald problem by annexing the estates and titles of John Macdonald II to the crown in 1493 after discovering his plans for an alliance with the English. The shires of Scotland have their origins in the sheriffdoms or shires over which a sheriff (a contraction of shire reeve) exercised jurisdiction. The term shire is somewhat misleading, as it should not be confused with an English county. In medieval Latin, the latter was referred to as a comitatus which, in Scotland, was the region controlled as a province or lordship (as opposed, for example, to a Lairdship), such as a mormaerdom, or an early Earldom, and typically survived as a regality (though this is a broader term encompassing also more junior authority). Shire instead came into use, in Scotland, to refer to the region in which a particular sheriff operated; in Scottish medieval Latin this was sometimes called the vice comitatus. Malcolm III appears to have introduced sheriffs as part of a policy of replacing native "Celtic" forms of government with Anglo Saxon and Norman feudal structures. This was continued by his sons Edgar, Alexander I and in particular David I. David completed the division of the country into sheriffdoms by the conversion of existing thanedoms. Many of the shires were directly analogous to existing provinces (e. g. the province of Teviotdale and the shire of Roxburgh), whilst other formed from combinations of provinces (e. g. the shire of Ayr consisting of Cunninghame, Carrick and Kyle).
Бургтардың құрылуы
Алғашқы бургтар 12 ғасырдан бастап пайда болды, Дәуіт I патша (1124–1153 жж.) Эдинбург, Стирлинг, Данфермлайн, Перт, Дамфрис, Джедбург, Монтроз және Ланарк қалаларын Корольдік бургтар ретінде бекіткеннен кейін. Оның билігінде берілген көптеген жарғылар, бұрыннан бар елді мекендерге берілгендігі мүмкін. Жарғылар Англияда қолданылған үлгілерден дерлік сөзбе-сөз көшірілген, ал алғашқы бургерлер көбінесе шақырылған ағылшын және фламанд қоныс салушылары болды. Олар өздерінің елді мекендерінен тыс аймақтағы саудагерлерден жол ақысы мен айыппұл алуға құқылы болды. 1296 жылға қарай 55 бург болғандығы туралы мәліметтер сақталған. Ірі корольдік бургтармен қатар, орта ғасырдың соңында барондық және шіркеулік бургтардың саны артып, 1450 мен 1516 жылдар аралығында 51 жаңа бург құрылды. Олардың көпшілігі корольдік бургтардан әлдеқайда кішідірек болды. Сыртқы саудаға қатысудан тыс қалғандықтан, олар негізінен жергілікті нарықтар мен қолөнер орталықтары ретінде жұмыс істеді. Бургтарда қарапайым қолөнерлер дамыды, оның ішінде аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, қазан-құмыра, ағаш өңдеу, нан және сыра жасау сияқты өнімдер өндірілді, олар әдетте базар күндері "жергілікті тұрғындарға" және "сырттан келгендерге" сатылатын.
The first burghs existed from the 12th century, when King David I (r. 1124–1153) established Edinburgh, Stirling, Dunfermline, Perth, Dumfries, Jedburgh, Montrose and Lanark as Royal Burghs. Most of the burghs granted charters in his reign probably already existed as settlements. Charters were copied almost verbatim from those used in England, and early burgesses were usually invited English and Flemish settlers. They were able to impose tolls and fines on traders within a region outside their settlements. and there is evidence of 55 burghs by 1296. In addition to the major royal burghs, the late Middle Ages saw the proliferation of baronial and ecclesiastical burghs, with 51 created between 1450 and 1516. Most of these were much smaller than their royal counterparts. Excluded from foreign trade, they acted mainly as local markets and centres of craftsmanship. Burghs were centres of basic crafts, including the manufacture of shoes, clothes, dishes, pots, joinery, bread and ale, which would normally be sold to "indwellers" and "outdwellers" on market days.
Қазіргі Шотландия
XVI ғасырдан бастап орталық үкімет жергілікті істерге көбірек араласа бастады. Дұшпандықтар шектеліп, реттелді, жергілікті салық салу одан да күшейді және 1607 жылдан бастап ағылшын үлгісіндегі бейбіт сот судьяларының жергілікті комиссиялары ұсақ қылмыстар мен құқық бұзушылықтарды қарау үшін құрылды. 1587 жылы ағылшыздармен бірлесіп құрылған комиссия арқылы құқықсыз Шекара аймақтарына бақылау күшейтілді. 1685 жылы Джордж Маккензи Тарбат виконты атағын алды, кейін Кромарти графы болып көтерілді. Ол Шотландия Парламентінің екі заңы арқылы Росс графлығындағы жерлерін Росс-Ширден Кромарти-Ширге ауыстырып, Кромарти-Ширді құрылған соңғы графтыққа айналдырды. XVII ғасырдан бастап графтықтардың функциясы сот істерінен кең ауқымды жергілікті басқаруға дейін кеңейді, ал 1667 жылы әр шерифтік немесе графтықта жер салығын жинау үшін Жабдықтау комиссарлары тағайындалды. Мінез-құлықты жергілікті шіркеу ескілерінен құралған кирк сессиялары арқылы реттеуге болады, олар Орта ғасырлардағы шіркеу соттарының орнын басты және моральдық және діни мінез-құлық мәселелерімен айналысты. XVIII ғасырдан бастап графтықтар (әкімшілік үшін қолданылатын) шерифтіктерден (сот функциялары үшін қолданылатын) ерекшелене бастады (Шотландия шерифтіктерінің тарихи дамуына қараңыз).
From the sixteenth century, the central government became increasingly involved in local affairs. The feud was limited and regulated, local taxation became much more intrusive and from 1607 regular, local commissions of Justices of the Peace on the English model were established to deal with petty crimes and infractions. Greater control was exerted over the lawless Borders through a joint commission with the English set up in 1587. In 1685 Sir George Mackenzie, recently made Viscount of Tarbat and later elevated to Earl of Cromartie, secured two Acts of the Parliament of Scotland transferring his lands in Easter Ross from Ross shire to Cromartyshire, making Cromartyshire the last of the shires to be established. From the seventeenth century the function of shires expanded from judicial functions into wider local administration, and in 1667 Commissioners of Supply were appointed in each sheriffdom or shire to collect the cess land tax. Behaviour could be regulated through kirk sessions, composed of local church elders, which replaced the church courts of the Middle Ages, and which dealt with moral and religious conduct. From the eighteenth century the shires (used for administration) began to diverge from the sheriffdoms (used for judicial functions) (see Historical development of Scottish sheriffdoms).
Қазіргі заман
Жергілікті биліктің екіұдай жүйесінің нәтижесінде бургтар (олардың түрлі-түрлі нұсқалары болды) көбінесе жоғары дәрежеде автономияға ие болды. 1858 жылы Полиция (Шотландия) заңының 1857 жылғы нұсқасына сәйкес, әрбір округте полиция күштері құрылды. 1890 жылы Жергілікті басқару (Шотландия) заңының 1889 жылғы нұсқасы күшіне енді. Ол Шотландияда округтік кеңестердің бірыңғай жүйесін орнатты. Округтік кеңестер жабдықтау комиссарлары және округтік жолдар басқарушылары сияқты қолданыстағы ұйымдардың көптеген өкілеттіктерін, сондай-ақ бейбіт соттар мен приходтық кеңестердің көптеген әкімшілік өкілеттіктері мен міндеттерін қабылдады. 1890 мен 1929 жылдар аралығында приходтық және қалалық кеңестер жұмыс істеді, бірақ 1929 жылғы Жергілікті басқару (Шотландия) заңы қабылданғаннан кейін приходтық кеңестердің функциялары ірі аудандық кеңестерге берілді және ірі бургтар (яғни, 20 000 немесе одан көп халқы бар) мен кіші бургтар арасында ерекшелік жасалды. Заң Пертшир және Кинросс, сондай-ақ Морейшир және Найрншир графтықтарын қамтитын екі бірлескен графтық кеңес құрды, бірақ Найрншир және Кинросс графтықтарының қалдық графтық кеңестерін сақтап қалды. Бұл жүйе 1947 жылғы Жергілікті басқару (Шотландия) заңымен одан әрі жетілдірілді, ол "округтар", "қалалық округтар", "ірі бургтар" және "кіші бургтар" деп аталатын әкімшілік аумақтардың жаңа жиынтығын құрды. Бұл жүйе 1975 жылға дейін сақталды. Сонымен қатар, соғыстан кейінгі Ұлыбританиядағы жергілікті биліктің рөлі Еңбек партиясының әлеуметтік және экономикалық реформаларына байланысты төмендеді, олар денсаулық сақтау және электр энергиясы сияқты дәстүрлі түрде олар атқарған көптеген функцияларды мемлекеттік меншікке алды. 1969 жылғы Шотландиядағы жергілікті басқару жөніндегі Корольдік комиссиясы (Уитли есебі) жергілікті басқару мүдделеріне шағын округтерге негізделген кеңестер емес, үлкен аймақтық кеңестердің көбірек пайда әкелетінін ұсынды. Есептің көп бөлігі 1973 жылғы Жергілікті басқару (Шотландия) заңы арқылы іске асырылды, нәтижесінде 1975 жылы аймақтар мен округтер жүйесі құрылды. Бұл жүйе 21 жылға ғана созылды, өйткені 1994 жылғы Жергілікті басқару және басқа да (Шотландия) заңы қабылданғаннан кейін аймақтар мен округтер барлық мақсаттағы бірыңғай кеңес аумақтарына қайта ұйымдастырылды.
As a result of the dual system of local government, burghs (of which there were various types) often had a high degree of autonomy. In 1858 police forces were established in each county under the Police (Scotland) Act 1857. In 1890 with the Local Government (Scotland) Act 1889 came into force. It established a uniform system of county councils in Scotland. The county councils assumed many of the powers of existing organisations such as the Commissioners of Supply and County Road Trustees and many of the administrative powers and duties of the Justices of the Peace and parochial boards. Between 1890 and 1929, there were parish councils and town councils, but with the passing of the Local Government (Scotland) Act 1929, the functions of parish councils were passed to larger district councils and a distinction was made between large burghs (i. e. those with a population of 20,000 or more) and small burghs. The Act also created two joint county councils covering Perthshire and Kinross shire, and Morayshire and Nairnshire, but retained residual Nairnshire and Kinross shire county councils. This system was further refined by the passing of the Local Government (Scotland) Act 1947 which created a whole new set of administrative areas known as 'counties', 'counties of cities', 'large burghs' and 'small burghs'. These were to last until 1975. At the same time, the role of local government in postwar Britain reduced due to the Labour Party's social and economic reforms, which nationalized many functions traditionally performed by them such as healthcare and electricity. A Royal Commission on Local Government in Scotland in 1969 (the Wheatley Report) recommended that the interests of local government would best be served by large Regional councils instead of councils based on small counties. The report was largely implemented by the Local Government (Scotland) Act 1973 – creating a system of regions and districts in 1975. The system was only to last for 21 years as with the passing of the Local Government etc. (Scotland) Act 1994 the regions and districts were re organised into all purpose unitary council areas.