Кіріспе
Ифрикия әмірі (875–902) Әбу Исхақ Ибрахим II ибн Ахмад (أبو اسحاق ابراهيم الثاني) (27 маусым 850 – 23 қазан 902) – Ифрикия әмірі. Ол 875 жылдан 902 жылы тақтан бас тарғанға дейін билік жүргізді. Ағасы қайтыс болғаннан кейін Ибрагим әмірлікке бекітілді, ол өзінің иелігіндегі қауіпсіздікті арттыру және сауда-экономикалық белсенділікті дамыту үшін шаралар қабылдады. Ол ірі су қоймаларын салу, қабырғалар бой көтеру, мешіттер мен Раккада сарайын дамыту сияқты қоғамдық жұмыстарды жақсартты. Орталықтандыруға ұмтылған Ибрагим Ифрикияның ескі араб аристократиясына күмәнмен қарады. Ол Мысырды (868), Сирияны және Хижазды (878) басып алғаннан кейін оған шабуыл жасауға шешім қабылдаған амбициялы Тулунидтермен қақтығыстарға қатысты. 896 жылы Мысырда тәртіпсіздік орнағанда, Ибрагим 896–897 жылдары Тулунидтерге қарсы шығыс шекарасын қайтару үшін жорық басқарды. Ол қатал басшы ретінде танымал болғанымен, тиімді және әділ билеуші болды, қарапайым халыққа жасалған зұлымдық туралы хабарларды мемлекеттік қадір-қасиетке нұқсан келтіру деп есептеді. Алайда, оның қатыгездік пен кісі өлтіруден ләззат алғаны да айтылады. Ибн әл-Атир мен Ибн Халдун Ибрахимнің әмірлігін "қасірет" (малихулия) сезіміне берілгенге дейін жеті жақсы жыл деп сипаттады. Аббасид халифасы әл-Мутадид оның халқына жасаған зұлымдықтары үшін 901/902 жылдары Туниске елші жіберіп, Ибрагимді Бағдадқа шақырды және оны Ифрикияның билеушісі лауазымынан шеттетуге бұйырды. Содан кейін ол Еуропа арқылы Бағдадқа жорыққа шығып, ислам үшін Константинопольді жаулап алуды жоспарлады. Ол Сицилия арқылы өтіп, Таорминаны қоршағаннан кейін 902 жылы Мессинаға жетті және әскерін Калабрияға жеткізді. Бірақ Ибрагим Козенцаны қоршау кезінде дизентерияға шалдығып, қайтыс болды.
Abu Ishaq Ibrahim II ibn Ahmad (أبو اسحاق ابراهيم الثاني) (27 June 850 – 23 October 902) was the Emir of Ifriqiya. He ruled from 875 until his abdication in 902. After the demise of his brother, Ibrahim was endorsed as emir where he took steps to improve safety in his domain and secured the development of commercial activities. He improved public works, such as building a vast reservoir, erecting walls as well as the development of mosques and his Raqqada palace. A centralizing ruler, Ibrahim mistrusted the old Arab high aristocracy of Ifriqiya. He was involved in conflicts with the ambitious Tulunids, who after seizing Egypt (868), Syria and the Hejaz (878), decided to attack him. When Egypt fell into chaos in 896, Ibrahim led a campaign to recover his eastern borders against the Tulunids in 896–897. Despite having a fierce reputation as an oppressor, he was an efficient and fair ruler, treating reports of mistreatment of a commoner by a noble as lèse majesté. However, it was also reported that he took great pleasure in cruelty and killing. Ibn al Athir and Ibn Khaldun summarized Ibrahim's emirate as seven good years, before he became unhinged by "melancholia" (malihulia). Citing mistreatment of his subjects, Abbasid Caliph al Mu'tadid dispatched a messenger to Tunis in 901/902 where he demanded Ibrahim to Baghdad and deprived him of the governorship of Ifriqiya. Later, he began his advertised march to Baghdad by way of Europe and his plans to conquer Constantinople for Islam. He advanced through Sicily, and after laying siege to Taormina, he marched to Messina in 902 and ferried his army across the straits to Calabria. Ibrahim, however, got bogged down laying siege to Cosenza, and took ill with dysentery and died.
Кiру
Әбу Исхақ Ибрахим – Ифрикия әмірі Ахлабидтің ұлы еді. 863 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Ифрикия әмірлігі әкесінің інісі Зиядат Алла II-ге көшті, бірақ ол көп ұзамай қайтыс болды, және мұрагерлік Ибрахимнің ағасы Әбу әл-Ғарниқ Мұхаммед II-ге қайтадан бұрды. Мұхаммед II – бейқам және ләззатқа құмар билеуші еді. Ағасының әмірлігі кезінде Ибрахим Қайыруанның уәлілігіне тағайындалды, ол бұл қызметті үлгілі тиімділік және қанағатпен атқарды, бұл оған зор құрмет әкелді. 875 жылдың ақпанында Мұхаммед II ерте қайтыс болғанда үміттер арта түсті. Әмірлік Ибрахим II-ге көшті, оның кандидатурасын халық жаппай қолдады және Қайыруанның қазылары бекітті, олар Мұхаммед II-нің кіші ұлының талаптарын елемеді.
Раққада және басқа да жұмыстар
Ибрагим II 874 жылғы обадан халық саны азайып кеткен мемлекетті мұра еткенімен, оның билеуі экономикалық тұрғыдан гүлденді. Ол діни полицияны қайта жаңғыртты, жолдарды қарақшылардан тазартты және сауда-саттықтың қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 888–889 жылдары жасаған монета реформасы Кайруанда наразылықтарға алып келді, оларды басуға тура келді, бірақ бұл шығыс халифатынан құнды металлдың көптеп келуіне себеп болды. Ол суару жүйесін дамыту арқылы ауыл шаруашылығын жетілдіруге тырысты. Ибрагим жасаған қоғамдық жұмыстардың ішінде Тунистің Зейтуна мешітін аяқтады, Каируанның Уқба мешітін кеңейтті, қала үшін үлкен су қоймасын салды, Сус қаласының қабырғаларын тұрғызды және Ифрикия жағалауында жаңа теңіз сигнал мұнараларын орнатты (дегенде, Марокконың Сеутасынан Мысырдың Александриясына хабар жіберуге бір түн жеткілікті болған). 876 жылы Ибрагим Каируанның оңтүстік-батысына бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Раккада ("Ұйықшақ") деп аталатын жаңа сарай қаласын салды. Бұл қала бұрынғы Ағлабид әмірлері пайдаланған, жақын орналасқан әл-Аббасия сарайының орнын басты. Раккада зор масштабта салынды; әл-Бакридің сөзіне сүйенсек, оның қабырғалары он шақырымға созылып, Каируанмен шамалас жерді қамтыды. Оның көкжиегін "Жеңіс Әкесі" деп аталған үлкен мұнара безендірді. Онда негізінен Омейядтар стилінде салынған көптеген сарайлар мен казармалар болды, олар кең бақтармен, бассейндермен және гидравликалық жүйелермен жабдықталған. Қала шамамен тең екіге бөлінді: біреуі әмірге арналған, екіншісі оның ақсүйектер тобына арналған тығыз аудан, онда қалалық өмірге қажетті барлық мүмкіндіктер – қауымдық мешіт, базарлар, моншалар және т.б. болды. Бұл бөлініс Ағлабид әмірінің жоғары мәртебесін және аристократиядан тәуелсіздігін көрсетті. Әл-Бакридің айтуынша, 909 жылы басып алынған қалаға кірген Фатимид басшысы Абдулла әл-Махди Ағлабидтердің құрылыстарына таң қалды және Тунис су жүйесі мен Раккада сарайларын Мағрибте теңдесі жоқ екі нысан деп атады.
Биліктің орталықтандырылуы
Ибрагим II билік басында әділ және білімді билеуші ретінде жақсы қабылданып, бірақ кейіннен оның беделі қатыгездік пен зұлматқа ұласты. Орталықтандыруға ұмтылған Ибрагим Ифрикияның ежелгі араб аристократиясына күмәнмен қарады, олар бұрынғы Аглабид әмірлеріне жиі кедергі келтірген. Ол әр апта сайын жұма намазынан кейін Раққадада ашық сот отырысын өткізіп, Ифрикияның қарапайым халқының өтініштерін тікелей әмірге жеткізуге шақыратын. Өзін халықтың бірі деп есептеген Ибрагим, ақсүйектердің қарапайым адамды қинауы туралы кез келген хабарды мемлекеттік қадір-қасиетке қарсы қылмыс деп қарап, кінәліге, тіпті өз отбасының мүшелеріне де қатаң жаза тағайындады. Табиғаты бойынша абсолюттік монарх, әуесқойлықтан аулақ болған Ибрагим көбінесе өзімен ақылдасып, сарайдағылар мен бюрократтардың ықпалынан тыс болғандай көрінеді. Жақын тұрғандары – білімді және батыл ұлы Әбу әл-Аббас Абдалла, оның палата күзетшісі (хажиб) Мұхаммед ибн Корхоб, оның ізбасары Хасан ибн Нақиб және Меймун мен Рашид есімді екі қатыгез құл генералы ғана еді. Одан да жоғарыда оның анасы тұрды, оны жылнамалар құрметпен тек «Сәйида» («Жоғарғы ханым») деп атап, Ибрагим оның пікірін құрметтеген немесе оған әсер ете алған жалғыз адам деп сипаттайды (бірақ ол оны ұялтудан да тартынбады – екі саудагерге 600 динар қарызы болған жағдайда, ол оған қарсы үкім шығарып, төлеуге мәжбүр етті). Ибрагим аристократияның билігінің негізі болған жартылай тәуелсіз араб жасақтарын (жундтарды) адал қара африкалық құл сарбаздарымен («Абид» немесе «Судан») алмастыру арқылы әлсіретуге тырысты, олар Ифрикия армиясының ядросын құрады. 878 жылы Раққаданың ашылуында Ибрагим өзінің жаңа судандық күзетшісіне орын беру үшін, өзінің алдыңғысының сарай күзетшісін Әбу әл-Фет мұнарасында қырғынға ұшыратты. Ибрагим судандық жасақтарды (кейіннен ақ еуропалық славяндармен немесе Сакалибамен толықтырылды) 10 000-ға дейін кеңейтті, бұл араб командирлерінің наразылығын тудырды. Араб аристократиясы тек көлеңкеде қалуына ғана емес, сонымен қатар Ибрагимнің осындай үлкен тұрақты армияны ұстап тұру үшін салған ауыр салықтары мен талаптарына да наразы болды. 893 жылы Белезманың араб жунд иелері (Батнаның жанында, Батыс Ифрикияда) оның әскери реформаларына және талаптарына қарсы шыққанда, Ибрагим оларды Раққадаға шақырып, өз жағдайларын ұсынды. Араб әміршілері мен олардың серіктері салтанатты той-думанмен қарсы алынды. Бірақ түнде, олар Раққада сарайларында ұйықтап жатқанда, Ибрагимнің күзетшілері бүкіл араб тобына – мыңға жуық адамға – шабуыл жасап, қырғынға ұшыратты. Белезма иелерінің қырғыны Тунис жундтары бастаған басқа араб әміршілерінің көтерілісін тудырды. 893-94 жылдары көтерілістер бүкіл Ифрикияға тарады, ал бір кезде Ибрагим өзінің астанасы Раққадаға дейін шегінуге мәжбүр болды. Бірақ Ибрагимнің судандық жасақтары көтерілістерді қатал және жүйелі түрде, қан төгіліспен басып тастады.
Мысыр мен Нафусамен қақтығыс
Ыбырай II 868 жылы Мысырды, ал 878 жылы Сирия мен Хиджазды басып алған Түлүнидтердің амбициялы түркі әулетімен қақтығысқа түсті. 879–880 жылдары Тулунид әмірі Ахмад ибн Тулун шығыста болғанда, оның батыл ұлы Аббас әкесінің рұқсатынсыз Ифрикияға шабуыл жасауға шешім қабылдады және үлкен Мысыр әскерін батысқа жетектеді. Барқаға жеткен соң, әл-Аббас жалған хабар жіберіп, Аббасид халифасының Ыбырайды қызметтен босатуға және Ифрикияның билеушілігін өзіне беруге бұйрық берген құжаттары бар екенін мәлімдеді. Мысыр әскері Триполиге дейін жетіп, жергілікті Аглабид билеушісі Мұхаммед ибн Құрхұбты жеңді. Бірақ 880 жылы египеттік әскер Триполидің оңтүстік-батысындағы Джебель-Нафуса тауларында бір ғасырдан астам уақыттан бері тәуелсіздік сақтап келген Тахерт рустамидтерімен одақтас бербер харижиттерінің (ибадиттердің) Нафуса тайпасынан жеңіліс тапты. Тунис жерінен оңтүстіске асығып келген Ибрагим II Тулунидтердің керуенін және олардың мол қару-жарағын басып алып, Аглабид қазынасына күшті көмек көрсетті. 896 жылы Тулунид әмірі Хумараваихтың қазасынан кейін Мысыр хаоске түсті. 896–97 жылдары Ибрагим II Тулунид Мысырына қарсы шығыс шекарасын қайтару және бекіту үшін Ифрикия жорығын басқарды. Ибрагим II-нің қатыгездігі туралы көптеген қорқынышты әңгімелер осы жорықтан бастау алады. Триполиге келген Ибрагим II билеуші Мұхаммедті, өзінің туған інісін, өлімге кесіп, бағанаға ілдірді (дегенге қарай, Аббасид халифасы әл-Мутамидтің оны жақсы бағалағанын естіген). Сол жылы ол Габестің оңтүстігіндегі Манудағы ірі шайқаста ибадиттік Нафуса тайпасын талқандап, олардың тәуелсіз имаматына нүкте қойды. Одан кейін Ибрагим II тақ орнатып, Нафуса тұтқындарын бірінен соң бірін алдына шақырып, әрбір тұтқынды өзінің найзасымен өлтіруге бұйрық берді. Ол осылайша 500 тұтқынды өлтірген, тіпті шаршаған жоқ. Барқа шекарасындағы Аждабияда ол өзінің он бес жауының басын пісіріп жеген деген аңыз бар.
Қылмыскерлік бедел
Эмираттың дамуымен бірге Ыбырайым, әулеттік билеуші ретінде ғана емес, сонымен қатар адам өлтіруге құмар садист ретінде де жаман атқа ие болды. Ол қатыгездік пен кісі өлтіруден зор ләззат алып, көбінесе жазаларды өзі жеке басқарып отырған (мысалы, Нафуса тұтқындарының ісінде). Оның қылмыстық әрекеттерінің арасында, Ыбырайым бір күні кешкі ас дастарқанынан салфетканың жоғалып кеткенін байқағаннан кейін 300 сарай қызметшісін жазалауға бұйрық бергені де бар. Ол отбасы мүшелеріне де кешірім жасамағаны хабарланды. Ол сегіз бауырын және өз ұлын, Абу әл-Ағлабты, ешқандай нақты себепсіз жазалап өлтірді. Бірнеше әйелін дарға асып, тірідей қамап, денелерін бөліп-жарып, және басқа да қорқынышты тәсілдермен өлтірді. Туғаннан кейін барлық қыздарын өлтіруге бұйрық берді. Ол өзінің он алты қызының жасырын түрде өсіп, ересек болғанын білгенде, оларға той беріп, жылы күлімдеп қарсы алып, дереу басын шаптырды. Анасы оған екі мәдениетті құл қызын сыйға бергенде, оған ризашылығын білдіріп, қыздардың кесілген бас басымен бірге алғыс хат жіберді. 900 жылы сарайда оған және анасына қастандық жасау туралы қауесет тарағаннан кейін, ол сарайдың барлық паждарды жазалап өлтірді. Бұл оқиғалар – оның айналасында тараған көптеген қорқынышты әңгімелердің тек бір бөлігі ғана: өлім жазалары, ұрлаулар, зорлаулар, азаптаулар, оның өзі немесе оның бұйрығымен жасалған. Бұл оқиғалардың қаншасы шындыққа жатады және қаншасы оның көптеген жаулары тарапынан құрастырылғанын анықтау мүмкін емес. Шындығында, Ыбырайымның өзі кейбір әңгімелерді таратып, мүмкін жауларын қорқытып, бағынуға мәжбүр етуі мүмкін. Ол көбінесе психикалық аурумен күрескен адам ретінде сипатталады. Ибн әл-Атир және Ибн Халдун сияқты тарихшылар Ыбырайым II-нің билеу мерзімін "меланхолиядан" (малихулия) бұзылғанға дейін жеті жақсы жыл деп қорытындылады. Алайда, бір тарихшы атап көрсеткендей, "Ыбырайым II-нің қатыгездігі ақылсыздыққа ұқсамайды, керісінше, қасақана жасалған. Оның билігі – ақсүйектерге, әскерге, қалаларға және шамалы дәрежеде руларға қарсы абсолютті билік үшін күрес болды, олардың барлығы монархияның өмір сүруіне қауіп төндірді". Мотивтері мен орындалу жолдары тұрғысынан, Ыбырайымды Ресейдің Иван Қатыгезбен салыстыруға болады.
Сицилия
875 жылы Ибрахим билікке көтерілген кезде Сицилияның көп бөлігі Аглабидтердің қолында болды. Ибрахим әмірлігі кезінде Аглабид Сицилиясының провинциялық үкіметінде тұрақтылық болған жоқ; губернаторлар жыл сайын тағайындалып, ауыстырылып тұрды. 877 жылы Ибрагим II-нің Сицилиядағы өкілі Джафар ибн Мұхаммед әл-Тамини Византияның аралдың шығыс бөлігін басып алды. Ұзақ қоршаудан кейін 878 жылдың мамырында Сиракузаның маңызды бекінісі түсті, мұсылмандардың Сицилияны жаулап алуы дерлік аяқталды. Тек Таормина, Катания және бірнеше бекіністер ғана Византияның қолында қалды. Сиракузаның құлауы Аглабидтердің Италия құрлығына басып кіруіне жол ашты. Алайда, ғасырдың көп бөлігінде Жерорта теңізінде қарсылықсыз жүрген Аглабид теңіз флоты көп ұзамай алғашқы ауыр күйреуге ұшырады. 880 жылы император Василий I жинаған Византия флоты, droungarios Nasar басшылығымен, Грекияның батысындағы Кефалония теңіз шайқасында Аглабид флотын тұтқындап, жойды. Теңіз тазарғаннан кейін Византиялықтар Оңтүстік Италия құрлығына шабуыл жасап, Апулия мен Калабриядағы мұсылман иеліктерін басып алды, әсіресе қырық жыл бұрын Аглабидтер басып алған Таранто бекінісін жаулады. Грек шабуылынан қашқан мұсылман босқындарының көп саны Кампанияның батыс жағалауына қарай бет алды, онда оларды Неаполь епископы герцогы Афанасий қабылдап, Везувий, Агрополи және Гарильянодағы шағын елді мекендерге, тіпті Сепианоға (Божаноға жақын) қоныстандырды. Флоттың жоғалуы Аглабидтердің қарсы шаралар жасау мүмкіндігін жойды. Сицилиядан келген шағын флоттар Италия құрлығындағы мұсылман колонияларын қолдауды жалғастырды, бірақ одан әрі келісілген әрекеттер перспективасы кейінге шегерілді. Ибрахимнің сицилиялық губернаторларының назарын көп ұзамай Сицилияның өзіндегі ішкі жанжалдар тартып алды. 820 жылдары аралды Ифрикиялықтар жаулап алғаннан бері арабтар мен берберлер арасында келіспеушіліктер болды. Араб отаршылары аралдың солтүстік бөлігінде шоғырланған, алғашқы жаулап алу толқынымен келген, араб иелері орталықтағы үлкен жерлерді полктерге тиесілі феодалдық жерлер ретінде белгіледі. Бірақ оңтүстікке шоғырланған берберлердің көші-қоны жаулап алынғаннан кейін көбейді. Халықтың тығыздығы бербер отаршыларын арабтардың жерлеріне енуге итермеледі, бұл ішкі қақтығыстарға әкеп соқты. Ибрахим II-нің сицилиялық губернаторлары, өзінің қожайынының көзқарасын бейнелей отырып, көбінесе берберлерді жақтады және араб иелеріне қарсы болды. Сицилияның Аглабид губернаторлары әдетте материкте сайфа (діни талап бойынша олжа мен тұтқындарды алуға жасалған шабуылдар) жүргізді, ал шетелдегі соғыс олжасын жинау мүмкіндігі әдетте жер дауындағы ішкі саяси шиеленісті басуға көмектесті. Бірақ 885-86 жылдары Калабриядағы Никефорос Фока басшылығымен грек шабуылы Ибрахим II-нің губернаторы Савада ибн Хафаджа басқарған шабуылдарды кері қайтарды. 886 жылдың желтоқсанында Сицилияның Аглабид әскері әлсіреген кезде Палермоның араб иелері көтеріліс жасап, Саваданы қуды да, өздерінен біреуін губернатор етіп сайлады. Алайда көтеріліс ұзаққа созылмады, ал Аглабид губернаторы келесі жылы оралды. 888 жылы Аглабид флоты қайта құрылғаннан кейін Ибрахим II Калабрия жағалауына жаппай шабуыл жасауға бұйрық берді. Византия флотын император Лев VI оларға қарсы жіберді, бірақ оны 888 жылдың қыркүйегінде Милаццо шайқасында Аглабидтер жойды. Алайда Сицилиядағы ішкі шиеленістер Аглабидтердің теңіздегі үстемдігін қалпына келтіруден пайдалануына кедергі келтірді. 890 жылдың наурыз айында Палермо араб аристократиясы қайтадан көтеріліс жасады. Агридженто берберлері Ибрахим II-ге адалдықтарын білдіріп, арабтарға қарсы қару қолға алды, Сицилияны азаматтық соғысқа ұшыратты. 892 жылы Ибрахим жаңа губернаторды, Мұхаммед ибн Фадхлды, үлкен Аглабид әскерінің басында жіберді, ол Палермоға күшпен кіре алды және қысқа уақытқа Ифрикия билігін қайта орнатты. Бірақ көп ұзамай жағдай қайтадан хаосқа айналды. 893-894 жылдары Ифрикиядағы дворяндардың көтерілісі Ибрахимнің назарын аударды және сицилиялықтарды келесі бірнеше жыл бойы өздерінің арасында күресуге қалдырды. 895-896 жылдары Византиямен қырық айлық бітімге қол қойылды. 900 жылдың жазында Ибрахим ақыры дайын болды. Сицилияны қайтарып алу үшін оның ұлы Әбу әл-Аббас Абдалла басшылығымен күшті Ифрикия экспедициялық әскері жіберілді. 900 жылдың тамызының басында Мазараға қоныс тепкен Аглабид әскері көтерілісшілердің Трапани қаласын қоршады. Ибн Халдун (бірақ басқа көздерде емес) арабтардың Палермодан және Агридженто берберлерінен Сицилиялық біртұтас майдан құру үшін келісімге келгенін хабарлайды. Басқалары екі тарап Әбу әл-Аббас Абдалламен жеке-жеке келісімге келуге тырысқандарын хабарлайды. Қай жағдайда болса да, келіссөздер сәтсіз аяқталды, ал Палермо арабтары Ракмувейх (арабтанған парсы) басшылығымен Аглабид экспедициялық әскеріне қарсы әскер жинады. Сицилиялықтар мен Аглабидтер Трапани шайқасында қатысты, жеңімпаз анықталған жоқ. Сицилия арабтары Палермоға шегінді, қайта топтасуға және күш жинауға үміттенеді. Әбу әл-Аббас Абдалла әскерін жинап, олардың артынан қуды. 900 жылдың қыркүйегінде Аглабидтер Палермодан бұрын сицилиялық әскерді жеңіп алды. Сицилиялық көтерілісшілердің қалдығы Палермоның бекінілген қаласына (қазіргі Кассаро деп аталатын ескі орталық) шегінді, қала мен шағын елді мекендерді Ифрикия әскерінің тонауына ашық қалдырды. Шамамен бір аптадан кейін, 18 қыркүйекте 900 жылы сицилиялық көтерілісшілер капитуляциялады, Абдаллаға қаладан көтерілісшілердің жетекшілерін елден шығару шартымен қаланы тапсырды. Палермодан қашқан босқындардың көп саны шығысқа қарай Византия иеліктерінде паналау іздеді. Келесі жылы (901) Әбу әл-Аббас Абдалла Аглабид әскерін Сицилиядағы қалған Византия бекіністеріне қарсы басқарды. Демонаны (солтүстік-шығыста) қоршау кезінде Әбу Аббас Абдалла Калабрияда Византия әскері жиналғаны туралы хабарды естіді. Қоршауды тоқтатып, ол Аглабид әскерін Мессинаға асықтырып, оны тізе көшіріп, маусым айында Реджо Калабрия қабырғаларына келді. Дайындықтан тыс Византия гарнизоны қаладан бас тарды. Аглабидтер Реджоны жаулап алып, бай қаланы тонады.
Тағзылық
Ибрагим II-нің қатыгездіктері туралы хабарлар Бағдадқа жетіп, Аббасид халифасы әл-Мутадидті әрекет етуге итермеледі. Халифа 901 жылдың соңында/902 жылдың басында Туниске жазбаша нұсқауларымен хабаршы жіберді. Өз халқына жасалған зұлпымды айтып, халифа Ибрагим II-ні Бағдадқа шақыртып алып, оны Ифрикияның билеушілігінен шеттетумен бірге, оның орнына ұлы Әбу әл-Аббас Абдалланы (сол кезде Сицилияда жорықта болған) тағайындады. Күтпегендей, Ибрагим II қарсылықсыз бұл жаңалықты қабылдады. Шын ниетпен өкініш білдіріп, тәубеші киімдерін киіп, ділді өзгергенін жариялап, Ибрагим II алымдарды қайтарды, заңсыз салықтарды жойды, түрмелерді ашты, құлдарын азат етті және қазынасының көп бөлігін Қайрауанның ғалымдарына мұқтаждарға тарату үшін берді. Ибрагим II билігін ұлы Әбу әл-Аббас Абдаллаға тапсырды, ол 902 жылдың ақпан-наурыз айларында Сицилиядан оралып, Ифрикияның жаңа әмірі Абдалла II атағын алды.
Соңғы науқан
Алайда, биліктен шеттетілген Ибрагим бұйрық бойынша Бағдатқа бармады. Оның орнына ол өзін мужахид деп жариялап, христиандарға қарсы қасиетті соғыс арқылы жасаған қылмыстарын өтеуге тырысатынын мәлімдеді. Ибрагим Сусс қаласына барып, көптеген еріктілерден әскер жинады және оларға Еуропаны жаулап, Константинопольді Ислам үшін басып алуге уәде берді (Аббасид халифасына жазған хатында Ибрагим бұйрықтарды орындап жатқанын және Бағдатқа ұзақ, қиын жолмен бара жатқанын хабарлады). 902 жылдың мамыр айында әскер Сицилияға аттанып, Трапаниге қонды, содан кейін Палермоға беттеп, онда одан да көп еріктілер жинады. Ибрагим II әскерін Византияның соңғы маңызды бекінісі Таорминаға қарсы жіберді. Ол жақында күшейтілген византиялық әскерді Giardini шайқасында ойсырата жеңіске жеткізді. Таормина биік жартасқа орналасқандықтан, оны басып алу мүмкін емес сияқты көрінді. Бірақ Ибрагим еріктілерге қаланың теңізге қараған жартасты бетіне көтерілуге бұйрық берді, оны қорғаушылар байқамаған еді. Халифаттың қара туы көтерілген соң, Ибрагимнің әскері қақпаларға шабуыл жасады. Қорғаушылар жеңіліске ұшырады, қақпалар ашылды және Таормина 902 жылдың 1 тамызында түсті. 75 жылдан кейін Таорминаның құлауымен Сицилия толығымен мұсылмандардың билігіне көшті. Шамалы византиялық бекіністер қалды, бірақ олар бірден берілді немесе маңызды болған жоқ. 902 жылдың қыркүйегінде қорғаныс құрылыстарын бұзып, капитуляцияны қабылдағаннан кейін, бұрынғы әмір Мессинаға жетіп, әскерін Калабрияға, Константинопольге қарай жол ашты. Қауіпті Ибрагим бастаған үлкен Ифрикиялық әскердің қонуы туралы хабар (оның қатыгездігі туралы әңгімелер бұрыннан тараған еді) Оңтүстік Италияда үлкен қорқыныш тудырды, бірнеше қалалар эвакуацияланды, ал Ифрикиялықтар пайдаланбауы үшін бекіністер бұзылды. Алайда Ибрагим Солтүстік Калабриядағы шағын бекініс Козенцаны қоршағанда қиындыққа тап болды. Кенеттен дизентерияға шалдыққан бұрынғы әмір Ибрагим II 902 жылдың 23 қазанында Козенца қоршауындағы шіркеуде қайтыс болды. Экспедициялық әскердің басшылығы немересі Зиядат Аллаға өтті, ол дереу қоршауды көтеріп, әскермен бірге Сицилияға қайтып келді. Ибрагим II-нің денесі Палермода немесе Кайруанда жерленді. Егер қабірде белгі болса, ол көп ұзамай жоғалып кетті.
Салдары
Ибрагим II билігі Аглабид әмірлігінің құлдырауының бастауы болды. Ол Аглабидтердің Италиядағы басып алған жерлерін жоғалтуын болдырмау үшін көп нәрсе жасай алмады. Сицилияның жаулануы оның тұсында аяқталды – Сиракуза 878 жылы, Таормина 902 жылы, бірақ Ибрагим II-нің тепе-тең емес және қатал басқаруы аралдағы мұсылман қауымдары арасында азаматтық соғыс пен бөлінісшілдікке әкелді. Одан да маңыздысы, Ибрагим II-нің араб аристократиясын қатыгездікпен жойғаны болды. Бұл Ифрикиялық полктердің жоғарғы буынын күйретіп, олардың рухын түсірді. 902 жылы Ибрахимнің Италиядағы соңғы ақылсыз жорығына Ифрикия армиясының көп бөлігі аттанғаннан кейін, Кіші Кабилия бербер тайпасы Кутама, исмаили уағызшысы Әбу Абдулла әл Шиидің ықпалымен, таулардағы бекіністерінен шығып, оларды бұрын бақылауда ұстаған Аглабид бекіністерін басып ала бастады. Жарақаттанған жұндтар ешқандай кедергі келтіре алмады, ал Кутама 909 жылға қарай Ифрикияны салыстырмалы түрде оңай басып алып, Аглабид әулетіне нүкте қойды және Фатимид әулетін құрды. Ибрагим II-нің қадірлі Судан полкінің беделі соншалық болды, 902–909 жылдардағы науқандар кезінде Фатимидтер қолға түскен әрбір қара африкалықты аяусыз жазалады.