Кіріспе

Ашық жүрек операциясы

Артериялық ауыстыру операциясы (ААО) немесе артериялық ауыстыру – үлкен артериялардың декстропозициясын (d ТГА) түзету үшін қолданылатын ашық жүрек операциясы. Оның дамуын канадалық кардиохирург Уильям Мастар бастап берді және оны алғаш рет сәтті қолданған бразилиялық кардиохирург Адиб Жатене есімімен аталды. Бұл d ТГА-ны түзетуге жасалған алғашқы әдіс болды, бірақ оның идеясы пайда болған кездегі технологиялық шектеулерге байланысты соңғы рет қолданысқа енді. Артериялық ауыстыруды қолдану алдында екі жүрекшелік ауыстыру әдісі қолданылды: Сеннинг және Мастар процедуралары. Жүрекшелік ауыстыру, транспозиция физиологиясын түзетуге бағытталған болатын, маңызды кемшіліктеріне ие болды. Артериялық ауыстыру оларды жоюға тырысты. Қазір бұл анатомиялық және физиологиялық тұрғыдан дұрыс шешім болып табылады.

Уақыт

Жатен процедурасы өмірдің екінші аптасында, сол жақ қарынша төменгі өкпе қысымына бейімделгенге дейін және сондықтан жүйелік қан айналымын қолдауға қабілетсіз болғанға дейін жасалады. Егер сепсис немесе диагноз кешіксе, өкпе артериясын жолақтау (ӨАЖ) және шунт құрылысын біріктіріп, сол жақ қарынша массасын жеткілікті мөлшерде ұлғайтуға болады, бұл балалық шақта артериялық ауыстыру мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Хирургиялық түзетусіз, жаңа туған нәрестелердің операцияға дейінгі өлім-жітімі өмірінің бірінші аптасында шамамен 30%-ға дейін, ал бірінші жылы 90%-ға дейін жетеді. 1950 жылы американдық хирургтар Альфред Блэлок және К. Роллинс Хэнлон Blalock Hanlon атриалдық септектомиясын енгізді, ол пациенттерді емдеу үшін кеңінен қолданылды. Бұл ерте өлім-жітімді тиімді түрде төмендетті, әсіресе бір мезгілде шунт жасалмаған жағдайларда, бірақ кеш өлім-жітімді төмендеткені күмәнді. Мустард 1950 жылдардың басында d TGA үшін анатомиялық түзетуді (артериялық ауыстыруды) алғаш ойлап тапты және сынады. Оның алғашқы әрекеттері коронарлық артерияларды жылжытумен байланысты техникалық қиындықтарға байланысты сәтсіз аяқталды және бұл идеядан бас тартты. Швециялық кардиохирург Аке Сеннинг 1959 жылы d TGA үшін алғашқы түзету хирургиясын (Сеннинг процедурасы) сипаттады, ол атриалдық септумды пайдаланып, атриалдық деңгейде қан ағынын қайта бағыттайтын интратриалдық баффл жасауды қамтиды. Сеннинг осы процедураны қолдану арқылы жоғары табысқа жетті, ерте және кеш өлім-жітімін айтарлықтай төмендетті. Сеннингтің техникалық күрделілігіне байланысты басқалар оның табысын қайталай алмады. Жауап ретінде Мустард 1964 жылы қарапайым балама әдісті (Мустард процедурасы) әзірледі, ол автологты перикардтан немесе Дакрон сияқты синтетикалық материалдан баффл жасауды қамтиды. Бұл процедура Сеннинг процедурасымен салыстырылатын ерте және кеш өлім-жітім деңгейін көрсетті. Алайда, синтетикалық трансплантаттық материалды пайдаланумен байланысты кейінірек науқастану деңгейі анықталды, себебі ол қабылдаушымен бірге өспейді және ақырында кедергі тудырады. 1966 жылы американдық хирургтар Уильям Рашкинд пен Уильям Миллер жаңашыл Рашкинд шарлы атриалдық септостомиясымен d TGA науқастарын емдеуді өзгертті, ол септектомияға қажет торакотомиядан айырмашылығы, минималды инвазивті хирургиялық әдіспен жүрек катетеризациясы арқылы жасалады. Артериялық ауыстырудың кеш науқастану деңгейі, микроқан тамырлары хирургиясының жетістіктерімен бірігіп, Мустардтың артериялық ауыстыру тұжырымдамасына жаңа қызығушылық тудырды. Алғашқы сәтті артериялық ауыстыру 1975 жылы Жатеньмен қырық екі күндік d TGA + ВСД сәбиінде жасалды. Мысырлық кардиохирург Магди Якуб кейіннен өкпе артериясын жолақтау және өкпе шунтын жүйелі түрде емдеу арқылы тұтас интервентрикулярлық септуммен TGA-ны емдеуде табысқа жетті. Австриялық хирург Б. Эбер артериялық ауыстырудың сәтті жүргізілген шағын сериясын алғаш рет баяндады, ал алғашқы үлкен сәтті серия Гватемалалық хирург Алдо Р. Кастендамен жарияланды. Операциядан кейінгі кезеңде өкпе артериясының үсті-қақпақшалық стенозының жиілігі мен дәрежесі артты. Өкпе артериясын қайта құру үшін перикардтық пластырды алып тастау және тікелей қосылымды пайдалану осы асқынудың жиілігін азайтты. 1991 жылға қарай артериялық ауыстыру таңдаудың әдісіне айналды және ол d TGA жөндеудің стандартты заманауи әдісі болып табылады. Артериялық ауыстырудың ұзақ мерзімді нәтижелері туралы хабарланған сайын, жаңа хирургиялық проблемалар пайда бола бастады. Прогрессивті неоаорталық кеңею (туған кездегі өкпе клапаны) байқалды. Алайда, бұл кеңею міндетті түрде аорталық регургитацияға (АР) және барлық науқастарда хирургиялық операцияға қажеттілікке әкелмейді. АСО кезінде жасы үлкен, қарыншалар аралық дефекті бар және бұрынғы ӨАЖ болған жағдайларда АР үшін қауіп факторлары анықталды. Операциядан кейінгі кезеңде өкпе артериясының үсті-қақпақшалық стенозы жиі байқалды. Өкпе артериясының тікелей байланысы осы асқынудың жиілігін азайтты. Артериялық ауыстырудан аман қалған әлемдегі ең кішкентай нәресте 13 апта ерте туған Джеррик Де Леон болды. 2005 жылдың 6 ақпанында оған операция жасалды.