Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгарияның 1879-1947 жылдардағы Конституциясы
Constitution of Bulgaria from 1879 to 1947
Тарново Конституциясы – Болгарияның алғашқы конституциясы. Ол 1879 жылғы 16 сәуірде (ескі стиль бойынша) Ұлы Тарновода өткен Құрылтайшы Ұлттық жиналыста Болгария Княздығын құру аясында қабылданды. Болгария 1908 жылы патшалық мәртебесіне ие болғаннан кейін де бұл Конституция елдің негізгі заңы болып қала берді. 1831 жылғы Бельгия хартасына негізделген Конституция либералды сипатқа ие болды және сол заман үшін прогрессивті саналды. Монархтың титулы ханзада болды, патша емес, өйткені 1878 жылғы Берлин шарты Болгарияның тәуелсіздігін белгілі бір деңгейде шектеді және оны Түркияның де-факто вассалдық мемлекетіне айналдырды. Ханзада еркек және православие дінінде болуы керек еді. Алайда, заң актісінде діни шектеуге ерекшелік жасалып, лютеран Александр Баттенберг алғашқы ханзада ретінде сайланды. Ханзада заң шығару кампаниясын бастауға және премьер-министр мен кабинеттің қызметін үйлестіруге құқылы болды. Министрлер ханзаданы өкілдік ететіндей әрекет етуге құқылы болғанымен, өз қолтаңбаларымен қол қою арқылы өз іс-әрекеттерінің нәтижелері үшін жауапкершілікті қабылдауға келісті. Заң жобасы парламенттен өткеннен кейін заңға айналуы үшін ханзаданың қолы да қажет болды. 1908 жылы князь Фердинанд Саксен-Кобург-Готха Болгарияның тәуелсіздігін жариялағанда, елді патшалыққа көтерді және «царь» атағын алды (Болгариядан тыс жерлерде «патша» деп аударылады). Тарново Конституциясына түзетулер енгізіліп, елдің ресми атауы «Болгария Корольдігі» деп өзгертілді және құжаттың барлық жерінде «ханзада» сөзі «царь» сөзімен ауыстырылды.
The Tarnovo Constitution was the first constitution of Bulgaria. It was adopted on 16 April 1879 (O. S.) by the Constituent National Assembly held in Veliko Tarnovo as part of the establishment of the Principality of Bulgaria. It remained the fundamental law of Bulgaria after the country was elevated to a kingdom in 1908. Based on the Belgian charter of 1831, The Constitution was liberal in character and was considered advanced for its time. The monarch bore the title of Prince and not tsar, as it was during the First and the Second Bulgarian Empire, since the treaty of Berlin from 1878 restricted Bulgaria's independence to a certain degree and made it a de facto vassal state of Turkey. The Prince was supposed to be male and of Orthodox religion, although, in a legal act, an exception to the religious restriction was made when electing the Lutheran Alexander of Battenberg as the first Prince. The Prince had the power to initiate a legislative campaign and to coordinate the activities of the prime minister and the cabinet. Although the ministers were entitled to act as if they were representing the Prince, by signing with their own signature they agreed to take responsibility for what resulted from their actions. The Prince's signature was also required for a bill to become law after it had passed through parliament. In 1908, when Prince Ferdinand Saxe Coburg Gotha proclaimed the independence of Bulgaria, he raised the country to a kingdom and assumed the title "tzar" (translated as king outside of Bulgaria). The Tarnovo Constitution was amended to change the official name of the country to the "Kingdom of Bulgaria" and substitute the word "Prince" with "tzar" wherever it occurred throughout the document.
Азаматтар мен қоғамға қатысты жалпы ережелер
Болгария өзінің конституциясына сәйкес барлық азаматтарының теңдігін жариялады және монархия болғанына қарамастан, кез келген аристократиялық атақтарды насихаттауға тыйым салды. Цензураға тыйым салынды, бірақ осы туралы жазылған бап бірнеше рет тоқтатылды. Құлдық және адам саудасы туралы 61-бап, Тарнов конституциясының сол заман үшін либералды және прогрессивті саналуының себебі болды: Конституция мүліктік құқықты қасиетті деп жариялады және монарх пен оның мұрагерінен басқа барлық азаматтар мемлекетке салық төлеуге міндетті екенін білдірді. Барлық (еркек) азаматтар әскери қызметке шақырылуға міндетті болды; бұл талап монархты (әскери күштердің басшысы болған) және оның мұрагерлерін де қамтыды. 1945 жылы елге совет әскерлері кірген кезде «Халық трибуналы» бұл ережеге көңіл бөлмеді. Трибуналдың сот статусы болмаса да, сол кезде билікке келген Болгария Коммунистік партиясы үшін қауіп деп саналған 10 000-нан астам адамға үкім шығарды.
In accordance with its constitution, Bulgaria promulgated equality for all its citizens and, despite being a monarchy, prohibited the promotion of any kind of aristocratic titles. Censorship was prohibited, although the article which stated this was suspended several times. Article 61, which dealt with slavery and human trafficking, was one of the reasons why the Tarnovo Constitution was considered liberal and advanced for its time:
The Constitution declared property rights to be sacrosanct and implied that all citizens, except for the monarch and his successor, must pay taxes to the state. All (male) citizens were obliged to serve in the military; this requirement included the monarch (who was head of the military forces) and his successors. This rule was ignored by the "People's Tribunal" of 1945, during the Soviet occupation of the country. The tribunal did not hold the statute of а court yet passed on more than 10,000 sentences to people who were seen as a threat by the Bulgarian Communist Party, which was coming to power at the time.
Уақытша тоқтата тұру
1880 жылдары Ресей генералы Соболев енгізген заң цензураға қарсы бапты күштен шығарды; бұл заң бұқаралық ақпарат құралдарын тек жеті таңдалған газет пен журналмен шектеді және үкіметке сын айтуға бағытталған пікірлерді қатаң шектеді. Осыған ұқсас регламенттер Стефан Стамболовтың үкіметтігінің соңғы жылдарында да сақталды. 1881 жылы Ұлы Ұлттық Жиналыс (жоғарғы парламенттік орган) Баттенбергтің князі Александр I тарапынан конституцияны тоқтату үшін пайдаланылды. Келесі жеті жыл бойы монархтың билігі шексіз болды және ол министрлердің тек формалды бекітуін қана талап ететін бірқатар жарлықтар шығарды. Болгар тарихшылары бұл кезеңді «режим» деп атайды, ол 1888 жылы конституция қайта жаңғыртылғанда аяқталды. Тарново Конституциясы бірнеше рет уақытша тоқтатылды, ең бастысы 1934 жылы Кимон Георгиев басқарған және 1944 жылы Болгария Коммунистік партиясы ұйымдастырған мемлекеттік төңкеріс кезінде.
The article prohibiting censorship was suspended in the 1880s by a law enforced by the Russian general Sobolev; this law restricted media to seven selected newspapers and magazines, and limited comments critical of the government. Similar regulations were in effect in the late era of Stefan Stambolov's government. In 1881, the Grand National Assembly (the supreme form of parliament) was manipulated by the principal Alexander I of Battenberg in order to suspend the entire constitution. During the next seven years, the monarch had unlimited power and issued a series of ordinances that were only technically approved by the ministers. This period, which Bulgarian historians refer to as a regime, ended in 1888 when the constitution was restored. The Tarnovo Constitution was temporarily suspended several times more, most notably during the Coup d'état of 1934 led by Kimon Georgiev and the Coup d'état of 1944 organized by the Bulgarian Communist Party.
Түпкілікті жою
1946 жылғы референдум конституциялық монархиядан халық республикасына өтуге әкелді. Референдум елдің кеңестік оккупациясы кезінде өтті және Тарнов конституциясы үкімет түрін өзгертуді қарастырмағандықтан, техникалық тұрғыдан заңсыз болды. 1947 жылы коммунистік партия жетекшісі Георгий Димитров атымен аталатын жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Тарнов Конституциясы толығымен жойылды. Димитров Конституциясы – цензура мен бірпартиялық жүйені орнатуға және азаматтарды кейбір негізгі құқықтарынан айыруға мүмкіндік берген толыққанды коммунистік құжат болды.
The Referendum of 1946 led to the transition from a constitutional monarchy to a people's republic. The referendum took place during the Soviet occupation of the country and was also technically illegal since the Tarnovo Constitution did not provide for a change in the type of government. The Tarnovo Constitution was permanently abolished in 1947 when another one, bearing the name of the communist party's leader Georgi Dimitrov, came into effect. The Dimitrov Constitution was a thoroughly Communist document that allowed censorship and the establishment of a one party system while depriving citizens of certain fundamental rights .