Джордж Сидни Арундал: Теософ, Білім беруші және Үнді тәуелсіздік қозғалысының қайраткері

Кіріспе

Британдық теософ (1878–1945)

Джордж Сидней Арундал (1 желтоқсан 1878, Суррей, Англия – 12 тамыз 1945, Адьяр, Үндістан) – теософ, масон, Адьярдағы Теософиялық қоғамның президенті және Либералды католик шіркеуінің епископы. Ол үнді бишісі Рукмини Деви Арундалдың күйеуі болған.

Ерте өмір

Арундейл анасын жас кезінде жоғалтты және бай теософ болған әпкесі Франческа Арундейл оны асырап алды. Алғашқыда оған Чарльз Вебстер Лидбитер жеке сабақ берді. Кейіннен Франческа Арундейлмен бірге Германияға көшіп, Висбаден қаласындағы Гелерт гимназиясында оқыды. Соңында Англияға оралып, Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде магистр дәрежесін алды.

Үндістан

Қоғамның тағы бір маңызды орталығы Варанаси қаласы болды, ол үнді спиритуализмінде қасиетті саналатын еді. 1902 жылы Арундал мен оның тәтесі Варанасиге көшіп келді, онда ол Орталық индуист колледжінде (CHC) тарих пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасты. 1909 жылы ол колледж директоры болып тағайындалды. 1912 жылы Арундал Адьярда Теософиялық қоғам алдында сөз сөйлеп, Летчворт Гарден-Ситидегі Сент-Кристофер мектебінің құрылуына түрткі болды, ол әлі күнге дейін негізін қалаушы принциптері бойынша жұмыс істеп келеді. Осы кезеңде Чарльз Лидбиттер деген жетекші теософ жас бала, Жидду Кришнамуртиді күтілетін Мәсіхтің «көлігі» болуы мүмкін деп анықтады (кейін Кришнамурти бұл идеяны жоққа шығарды). Арундал Кришнамуртидің жеке тәрбиешілерінің бірі ретінде таңдалды. Ол Дүниежүзілік Ұстаздың келуіне берік сенді және 1910 жылдың соңында осы мақсатқа жету үшін құпия қоғам құрды – «Көтеріліп келе жатқан Күн Ордені» (кейін «Шығыстағы Жұлдыз Ордені» деп аталды). Қоғамға қатысушылардың көп бөлігі CHC студенттері мен қызметкерлері болды. Қоғамның бар екендігі және оның қызметі жұртқа белгілі болғанда үлкен дүрбелең болды. Мектеп басшылары мен әкімшілігінің қарсылығынан кейін 1913 жылы Арундал және басқа да қызметкерлер лауазымдарынан кетіп, мектепті тастады. Англияда демалыстан кейін ол Үндістанға оралып, Теософиялық қоғамның қызметіне өзін толық арнады. Ол және оның тәтесі Мадрастағы Адьярдағы қоғамның кең алқабында қоныстанды. Осы жылдары Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы күшейді, сонымен қатар Үндістанның ежелгі мәдениеті мен философиясына деген қызығушылық пен мақтаныш жаңадан өркендеді. Теософиялық қоғам осы екі бағытты да қолдады. 1917 жылы ол Энни Бесантпен бірге қоғамның бас кеңсесіне жақын орналасқан Ченнаида Үндістанның Ұлттық университетін ұйымдастырған теософтар тобының құрамына кірді. Рабиндранат Тагор университеттің алғашқы канцлері болды. Сол жылдың маусым айында Арундал Бесант пен Бахман Пестонджи Вадиямен бірге Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына қатысқандары үшін британдық билік тарапынан тұтқындалды.

Another major centre of the society was Varanasi, a city held holy in Indian spiritualism. In 1902 Arundale and his aunt moved to Varanasi, where he took a position as history teacher at the Central Hindu College (CHC). In 1909, he was appointed its principal. In 1912 Arundale gave a speech in Adyar to the Theosophical Society which inspired the founding of St Christopher School in Letchworth Garden City where it still operates under its founding principles

During the early 20th century, many Theosophists believed in the imminent appearance of a messianic entity, the so called Maitreya or World Teacher. Around this time, a young boy named Jiddu Krishnamurti was identified by a leading Thesophist Charles Leadbeatter as being the probable "vehicle" of the expected Messiah (Krishnamurti later repudiated the idea). Arundale was selected as one of Krishnamurti's private tutors. He was a firm believer in the Coming of the World Teacher, and in late 1910 formed a clandestine society, the Order of the Rising Sun (later renamed Order of the Star in the East), which was intended to further this cause. Most of the recruits were students and staff at the CHC. There was great commotion when the existence and the activities of the society eventually became public; following opposition to the order by the school's Trustees and administrators, in 1913 Arundale and other staff members resigned their positions and left the school. After a holiday in England, he returned to India to devote himself to the activities of the Theosophical Society. He and his aunt settled at the society's sprawling campus at Adyar in Madras. The Indian Independence Movement was picking up pace during these years, as was a revival of interest and pride in the ancient culture and philosophies of India. The Theosophical Society was supportive of both these currents. In 1917, he was one of a group of Theosophists who, along with Annie Besant, organized the National University of India at Chennai, near the headquarters of the society. Rabindranath Tagore became the first chancellor of the university. In June the same year, Arundale was arrested along with Besant and Bahman Pestonji Wadia by the British authorities for having become involved in the Indian Independence Movement.

Неке

Адьярдағы жылдары Арундале Нилаканта Састри отбасымен танысып, оның қызы Рукминиге ғашық болды. Бұл оқиға жанжал тудырды: Рукмини индуист отбасынан шыққан, олар Састридің теософистермен байланысын қабылдамайтын, оларды ерекше, христиандық сипаты бар діни ағым деп санайтын. Нәсіл, дін және мәдени ерекшеліктер де ескерілді; Рукмини Арундалдың әйелі болуға тым жас еді, ол одан жиырма алты жас кіші болғандықтан. Осы мәселелерге және Рукмини отбасының наразылығына қарамастан, олар 1920 жылы, Рукмини он алтыға толғанда, ал ол қырық екі жаста тұрмысқа шықты. Арундале Рукминиге жетекшілік етіп, классикалық биге деген қызығушылығын дамытуға көмектесті. Рукмини классикалық Бхаратанатьям би стилін жаңғыртуға зор үлес қосты. Сондықтан, Джордж Арундале бүгінде Үндістанда Рукмини Деви Арундалдың күйеуі ретінде жақсы танымал.

Мансап

Үйленгеннен кейін ол бірнеше жыл Ченнаиден тыс жерде тұруды дұрыс деп санады және Орталық Үндістанның Индор махаражасынан сол штаттың білім беру комиссары лауазымына қызмет ету ұсынысын қабылдады. Оның Индордағы бастамаларының бірі – Наваратна Мандир деп аталатын мұражайды ашу болды. Бұл мұражайда әлемнің түкпір-түкпірінен келген көрнекті тұлғалардың өмірбаяндары мен естеліктері жиналып, жас студенттерге шабыт беру үшін пайдаланылды. Бұл Индордағы Орталық мұражайдың алғашқы қадамы болды. Ол Теософиялық қоғамның қызметіне көп уақытын арнады. 1924 жылы оның тәтесі Адьярда қайтыс болды және ол үлкен мүлікті мұраға алды. 1926 жылы ол Рим-католик шіркеуімен байланысы жоқ теософиялық ұйым – Либералды католик шіркеуінің епископы болды. Сол жылы ол Австралиядағы Теософиялық қоғамның Бас хатшысы болып тағайындалды және әйелімен бірге сол елге көшті. Австралияға сапарлағанда бірге жол жүргендерінің бірі балет бишісі Анна Павлова болды, ол Арундалдермен тез арада дос болып кетті. Рукмини Павлованың өнеріне ризашылық білдіріп, одан үйренуге ниеттенгенін айтқанда, ол оған Үндістанның классикалық дәстүрлерін зерттеп, оларды жаңғыртуға күш салуға кеңес берді. Рукмини оның кеңесін тыңдап, кейіннен Үндістанда Бхаратанатьям биін жаңғыртудың бастаушысы атанды. 1934 жылы Джордж Арундал Теософиялық қоғамның президенті болды. Сол жылы ол Қоғам кампусында Бесант есімді мемориалдық мектепті құрды. Кейін ол Мария Монтессориді мектепке шақырып, басқаруын тапсырды. Монтессори 1939 жылы Адьярға келіп, үш жыл бойы осы мектепте мұғалім болып жұмыс істеді, мекемеге үлкен әсер етті. 1936 жылы Арундалдер Калакшетраны құрды, ол қазір Үндістанның классикалық биін зерттеуге және оқытуға арналған беделді оқу орны. 1948 жылға дейін Калакшетра Адьярдағы Теософиялық қоғамның кең аумағында орналасқан еді. Арундал 1902 жылы масон болып кірді және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Ол сондай-ақ Le Droit Humain ұйымының мүшесі болды және Жас теософистердің әлемдік федерациясында жұмыс істеді. Өмірінің соңғы он жылында Теософияға қатысты бірнеше кітаптар мен монографиялар жазды. 1945 жылы Адьярдағы үйінде бейбіт түрде қайтыс болды.

Following his wedding, he deemed it best to reside outside Chennai for a few years and accepted an offer from the Maharaja of Indore in central India to serve as the Commissioner of Education of that state. One of his initiatives in Indore was to open a museum known as Navaratna Mandir which contained the biographies and memorabilia of great people from around the world to serve as an inspiration for young students. This became the precursor to the Central Museum in Indore. He continued to devote much of his time to the activities of the Theosophical Society. In 1924, his aunt died in Adyar and he inherited a considerable fortune. In 1926, he became bishop of the Liberal Catholic Church, a theosophical body with no connection to Roman Catholicism. The same year, he was appointed General Secretary of the Theosophical Society in Australia and moved there with his wife. One of their co passengers on the voyage to Australia was the ballet dancer Anna Pavlova, who quickly became a friend of the Arundales. When Rukmini expressed admiration for Pavlova's art and the desire to learn from her, the latter advised her to look instead to the classical traditions of India and work towards their revival. Rukmini took her advice to heart and later became the doyenne of the revival of Bharatanatyam in India. In 1934, George Arundale became president of the Theosophical Society Adyar. The same year, he founded the Besant Memorial School within the Society's campus. He later prevailed on Maria Montessori to come and take charge of the school. Montessori came to Adyar in 1939 and worked as a teacher at this school for three years, influencing the institution greatly. In 1936, the Arundales founded Kalakshetra, a now venerable institution devoted to researching and teaching Indian classical dance. Until 1948, Kalakshetra was located within the sprawling campus of the Theosophical Society at Adyar. Arundale became a Freemason in 1902 and remained one to the end of his days. He was also a member of Le Droit Humain, and worked for the World Federation of Young Theosophists. In the last decade of his life, he wrote several books and monographs regarding Theosophy. He died peacefully in 1945 at his residence in Adyar.

Шығармалары

Еркіндік және достық. Теософиялық баспа үйі, Мадрас, 1935 жыл. Кундалини, құпия тәжірибе. Теософиялық баспа үйі, Мадрас, 1938 жыл. Эверест тауы, рухани жетістік. Теософиялық баспа, Уитон, 1933 жыл. Нирвана, синтетикалық сананы зерттеу. Теософиялық баспа, Чикаго, 1926 жыл. "Лотос оты", символдық йоганы зерттеу. Теософиялық баспа үйі, Мадрас, 1939 жыл. "Ұстазымыздың табанында" атты туынды туралы ойлар. Теософиялық баспа үйі (Америкалық бөлімшесі), Голливуд, 1919 жыл.