Нина Берберова: Париж және эмиграция тарихы

Кіріспе

Нина Николаевна Берберова (Ни́на Никола́евна Бербе́рова; 26 шілде 1901 – 26 қыркүйек 1993) – орыс жазушысы, ол өзінің әңгімелері мен романдары арқылы Париждегі коммунизмге қарсы орыс қашқындығының өмірін суреттеген. Ол кеңес одағы құлағаннан кейінгі Ресейге сапар шекті. 1965 жылы Леонард Дж. Кентпен бірлесе Констанс Гарнеттің Лев Толстойдың "Анна Каренина" романының аудармасын қайта жөндеуі академик Зоя Павловскис Петиттің бүгінгі күнге дейінгі ең жақсы аударма деп есептеледі.

Өмір

Нина Берберова 1901 жылы армян әкесі мен орыс анасының отбасында дүниеге келіп, Санкт-Петербургте өскен. 1922 жылы ақын Владислав Ходасевичпен (1939 жылы қайтыс болған) бірге Кеңес Ресейінен Веймар Республикасына эмиграциялады. Жұбайлар 1924 жылға дейін Берлинде тұрды, содан кейін Парижге қоныс аударды. Ол жерде Берберова ақ эмигранттық басылым «Posledniye Novosti» («Соңғы жаңалықтар») журналына тұрақты автор болды, онда ол әңгімелер, өлеңдер, киносыншылықтар және кеңес әдебиетінің хроникаларын жариялады. Ол сондай-ақ Парижде, Берлинде және Прагада орналасқан көптеген басқа орыс эмигранттық басылымдарға материалдар жазды. «Облегчение участи» («Тағдырдың жеңілдеуі») және «Бианкурские праздники» («Билланкур тойлары») жинақтарындағы әңгімелер осы кезеңде жазылған. 1936 жылы ол композитор Пётр Ильич Чайковскийдің алғашқы толыққанды өмірбаянын жазды, ол композитордың гомосексуализмі туралы ашық айтқаны үшін сол кезде зор дау тудырды. Парижде ол Владимир Набоков, Борис Пастернак, Марина Цветаева және Владимир Маяковский кіретін, кедей бірақ беделді орыс әдеби қашқын интеллигенциясының шеңберінде болды. 1940 жылы жарық көргеннен бастап ол «Русская мысль» («Орыс ойы») апталық журналына тұрақты автор болып жазды. Парижде 25 жыл тұрғаннан кейін Берберова 1950 жылы АҚШ-қа эмиграциялады және 1959 жылы америкалық азаматтыққа қол жеткізді. 1954 жылы ол орыс пианині және педагогы Джордж Кочевицкийге үйленді. Ол 1958 жылы Йель университетінде орыс тілін оқытуға қабылданғанда ғылыми мансабын бастады. Оқытумен қатар ол жазуын жалғастырып, бірнеше повесть (ұзақ әңгімелер), әдеби сын және өлеңдер жинағын жариялады. 1963 жылы Йельден Принстонға кетіп, 1971 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сабақ берді. Берберова 1991 жылы Нью-Джерси штатының Принстон қаласынан Филадельфияға көшіп келді. Берберованың өмірбаяны, оның ерте өмірі мен Франциядағы жылдарын, АҚШ-қа көшуімен және сол жердегі алғашқы жылдарымен аяқталады, орыс тілінде жазылған, бірақ алғаш рет 1969 жылы ағылшын тілінде «The Italics are Mine» деген атпен жарық көрді (Harcourt, Brace & World). Орыс тіліндегі «Курсив Мой» басылымы 1983 жылға дейін жарық көрген жоқ.

Born in 1901 to an Armenian father and a Russian mother, Nina Berberova was brought up in Saint Petersburg. She emigrated from Soviet Russia to the Weimar Republic in 1922 with the poet Vladislav Khodasevich (who died in 1939). The couple lived in Berlin until 1924 and then settled in Paris. There, Berberova became a permanent contributor to the White émigré publication Posledniye Novosti ("The Latest News"), where she published short stories, poems, film reviews and chronicles of Soviet literature. She also wrote for many other Russian émigré publications based in Paris, Berlin and Prague. The stories collected in Oblegchenie Uchasti ("The Easing of Fate") and Biiankurskie Prazdniki ("Billancourt Fiestas") were written during this period. She also wrote the first book length biography of composer Pyotr Ilyich Tchaikovsky in 1936, which was deeply controversial at the time for its openness about the composer's homosexuality. In Paris, she was part of a circle of poor but distinguished literary Russian refugees that included Vladimir Nabokov, Boris Pasternak, Marina Tsvetaeva and Vladimir Mayakovsky. From its inception in 1940, she became a permanent contributor to the weekly Russkaia Mysl’ ("Russian Thought"). After living in Paris for 25 years, Berberova emigrated to the United States in 1950 and became an American citizen in 1959. In 1954, she married George Kochevitsky, Russian pianist and teacher. She began her academic career in 1958 when she was hired to teach Russian at Yale. She continued to write while she was teaching and published several povesti (long short stories), literary criticism and some poetry. She left Yale in 1963 for Princeton, where she taught until her retirement in 1971. Berberova moved from Princeton, New Jersey, to Philadelphia in 1991. Berberova's autobiography, which details her early life and her years in France, ending with her move to the United States and her first few years there, was written in Russian but published first in English as The Italics are Mine (Harcourt, Brace & World, 1969). The Russian edition, Kursiv Moi, was not published until 1983.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Анна Каренина, Леонард Дж. Кентпен бірге, 1965, Random House; Modern Library 2000 жылы қайта басылды. «Акомпаньонист», Уильям Коллинз және ұлдары, 1987. «Менікі – курсивпен», Vintage, 1993. Александр Блок: Өмір, Джордж Бразиллер, 1996. «Дауыл мүйісі», New Directions, 1999. «Санкт-Петербургтен келген әйелдер», New Directions, 2000. «Жыртылған плащ және басқа да әңгімелер», Knopf, 1991, New Directions 2001 жылы қайта басылды. «Бақыт кітабы», New Directions, 2002. «Моура: Баронесса Будбергтің қауіпті өмірі», NYRB Classics, 2005. «Биланкорт әңгімелері», New Directions, 2009.