Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Атауы
Түрік дереккөздері қала мен аймақты әрқашан Чешме (немесе Чешме) деп атаған, бұл бастапқыда парсы сөзі, себебі қазіргі орталықтан (Чешмекой) оңтүстікке қарай 2 км жердегі алғашқы елді мекенді Цхахас құрды, ал оның ағасы Ялвач оны біраз уақыт қуып жүрді, содан кейін 14 ғасырға дейін үзіліс болды. "Чешме" атауы парсы тілінде "көз, бұлақ" дегенді білдіреді (چشمه) және қалада кеңінен таралған көптеген Османдық бұлақтарына сілтеме болуы мүмкін.
Turkish sources always cited the town and the region as Çeşme (or Cheshme) which is originally a Persian word since the first settlement 2 km south of the present day center (Çeşmeköy) founded by Tzachas and pursued for some time by his brother Yalvaç before an interlude until the 14th century. The name Çeşme means "spring, fountain" in Persian (چشمه) and possibly draws reference from the many Ottoman fountains scattered across the city.
Тарих
Ежелгі уақытта аймақтың қалалық орталығы мен порты Эритрея (қазіргі Ілдири) болды, ол Чешмеден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Көп болжам бойынша, Чешмеде ежелгі грек полисі Боутия (Βούθεια немесе Βουθία) орналасқан. Б.з.б. V ғасырда Боутия Эритреяның тәуелділігі болды және Делиан лигасының мүшесі ретінде Афинаға салық төледі. Чешме қаласының өзі орта ғасырларда алтын ғасырын бастан кешірді. 14 ғасырда Киос (Сцио) иеленген Генуя Республикасы мен Анатолия құрлығын бақылаған Айдиндер бейлігі арасындағы келісім Осман империясы тұсында да сақталды. Батыс Еуропа мен Азия арасындағы экспорттық және импорттық тауарлар Чешме және аралдың порттары арқылы тасымалданды, олар Осман империясына бағынышты болғанымен, 1470 жылдан кейін де дербестігін сақтап келді. 1566 жылы Пияле-паша басқарған жеңіл әскери науқанда Хиос Осман империясының құрамына енді. Паша Чешмеде тоқталып, аралдың көрнекті тұлғаларын шақырып, биліктің ауысқанын хабарлады. Османдықтардың басып алуынан кейін және шетелдік саудагерлердің ынтасымен сауда орталығы біртіндеп Измирге көшті, ол бұрын шығыстан келген керуен жолдарымен тек жанама байланысқа ие болған еді. Қазіргі мегаполистің маңызы 17 ғасырдан кейін артып көзге түсе бастады. 1770 жылы Чешме шығанағы орыс-түрік соғысы (1768–1774) кезінде орыс және османдық флоттары арасындағы Чешма шайқасының ортасы болды. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Чешме Айдын вилайетінің құрамында болды. Балқан соғыстарынан кейін, негізінен Черногориядан келген босниялықтар Чешме маңындағы Алачаты және Чифликкой сияқты жерлерге қоныстанды. 1922 жылдың 16 қыркүйегіне дейін Чешме және оның төңірегінде гректер басымдылық құрды. Чешме муниципалитетінде 39 073 грек, 4 539 түрік және 199 еврей тұрды. 1924 жылы халық алмасу кезінде Грекиядан келген мұсылмандар, әсіресе Вериядан (Караферие) қалаға қоныстанды, ал Чешме гректері Грекияның Неа-Эритрея және Неа-Крини қалаларына көшті. Чешме 19 ғасырдың басынан бастап өзінің бұрынғы сәнін қайта жаңғыртып, жүзім мен мастика сияқты өнімдерін экспорттау арналарын тапты. Қала халқы 20 ғасырдың басында Эгей теңізінің аралдарынан келген көші-қон және маусымдық курорттық орталықтың пайда болуы есебінен едәуір өсті. Шарап шаруашылығының орнына соңғы онжылдықтарда көбінесе қарбыз өсіру кеңінен таралды, ол Чешмеге жылы сулы ванналар, серфинг, жемістер, жүзімдіктер, ірімшік, туризм және тарихпен қатар тағы бір атау қосты.
The urban center and the port of the region in antiquity was at Erythrae (present day Ildırı), in another bay to the north east of Çeşme. Most probably, the ancient Greek polis of Boutheia (Βούθεια or Βουθία in ancient Greek) was situated in Çeşme. In the 5th century BC, Boutheia was a dependency of Erythrae and paid tribute to Athens as a member of the Delian League. The town of Çeşme itself experienced its golden age in the Middle Ages, when a modus vivendi established in the 14th century between the Republic of Genoa, which held Chios (Scio), and the Beylik of Aydinids, which controlled the Anatolian mainland, was pursued under the Ottomans, and export and import products between western Europe and Asia were funneled via Çeşme and the ports of the island, only hours away and tributary to Ottomans but still autonomous after 1470. Chios became part of the Ottoman Empire in an easy campaign led by Piyale Pasha in 1566. In fact, the Pasha simply laid anchor in Çeşme and summoned the notables of the island to notify them of the change of authority. After the Ottoman capture and through preference shown by the foreign merchants, the trade hub gradually shifted to İzmir, which until then was touched only tangentially by the caravan routes from the east, and the prominence of the present day metropolis became more pronounced after the 17th century. In 1770, the Çeşme bay became the location of naval Battle of Chesma between Russian and Ottoman fleets during Russo Turkish War (1768–1774). From 1867 until 1922, Çeşme was part of Aydin Vilayet. After the Balkan Wars, Bosniaks mainly from Montenegro settled in the environs of Çeşme such as Alaçatı and Çiflikköy. Up until September 16, 1922 Greeks consisted the majority of Çeşme and its environs. There were 39.073 Greeks in Çeşme Municipality while there were 4.539 Turks and 199 Jews. In 1924 with the Population exchange Muslims from Greece mainly from Veria (Karaferiye) settled in the town, while the Greeks of Cesme settled in Nea Erythraia and Nea Krini, Greece. Çeşme regained some its former lustre starting with the beginning of the 19th century, when its own products, notably grapes and mastic, found channels of export. The town population increased considerably until the early decades of the 20th century, with immigration from the islands of the Aegean and the novel dimension of a seasonal resort center becoming important factors in the increase. The viniculture was for the most part replaced with the growing of watermelons in recent decades, which acquired another name of association with Çeşme aside from the thermal baths, surfing, fruits, vineyards, cheese, tourism, and history.
Археология
2021 жылдың қаңтар айында археологтар, Елиф Копаралдың жетекшілігімен, б.з.б. V ғасырына жататын 2500 жылдық Афродита ғибадатханасының қираған қалдықтарын тапқандарын хабарлады. Ғибадатхананың ішінде және оның маңында әйел бейнесі салынған мүсін фрагменті, терракотадан жасалған әйел басы және "Бұл қасиетті жер" деп жазылған жазу табылды. Ғибадатхананың іздері алғаш рет 2016 жылы қазба жұмыстары кезінде анықталды.
In January 2021, archaeologists headed by Elif Koparal, announced the discovery of the ruins of a 2500 year old temple of Aphrodite from the 5th century BC. Among other findings in and around the temple, they found a statue piece depicting a woman, a terracotta female head and an inscription that reads, "This is the sacred area". The traces of the temple were first excavated in 2016.
Өңір
Бір ғасырдан астам уақыттан бері ауылдық үйлер мен екінші реттік тұрғын үйлерге, әсіресе Измир тұрғындарына қолайлы орын болған Чешме соңғы онжылдықтарда Түркияның халықаралық туризмнің маңызды орталықтарының біріне айналды. Чешме орталығында және оның төңірегіндегі қалалар мен ауылдарда, сондай-ақ ауылдық жерлерде және өте танымал жағажайларда көптеген қонақүйлер, мариналар, клубтар, мейрамханалар, бутик-қонақүйлер, отбасылық пансиондар және басқа да келушілерге арналған нысандар бар. Чешме ауданында өз муниципалды әкімшілігі бар бір қалашық – Алачаты бар, онда туризм аудан орталығымен бірдей маңызды даму күші болып табылады және келушілерді тарту үшін өзіндік аргументтерін ұсынады. Сонымен қатар, төрт ауыл бар: солтүстік жағалауда орналасқан және ежелгі Эритреяның орналасқан жері ретінде танымал Илдри, сондай-ақ географиялық орналасуы мен атағы жағынан одан аз танымал Гермиян, Каракой және Овачик, онда ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы әлі де экономиканың негізін құрайды. Чешме аймағында сонымен қатар андезит, әк және мәрмәр тастары да өндіріледі, бірақ өнеркәсіптік өндірістің экономикадағы үлесі мардымсыз. Мал шаруашылығында түрік тілінде "сақыз қойы" деп аталатын, бірақ шынында Хиос аралының қойлары мен Анатолия тұқымдарының будандасуынан туған қой тұқымы, Түркияда Чешме аймағына тән деп есептеледі, себебі олар ет, сүт, жүн және тоқтылардың өнімділігі жағынан жоғары көрсеткіштер береді. Пистакия лентискус ағашының ерекше дәмді шайырынан жасалған джем, балмұздақ, десерттер және тіпті балық тағамдарына арналған соустар Чешме аймағының ұлттық танымал аспаздық ерекшеліктерінің қатарына жатады. Мастика шайырының бастауы – жақын орналасқан грек аралы Хиос (түрік тілінде "сақиз" атауы Хиос аралына да, мастика шайырына да қолданылады). Чешмеде, климаттық жағдайлар ұқсас болғандықтан, мастика шайырын өндіруге әрекеттер жасалған, бірақ хош иісті мастика алуға қол жеткізілмеді. Қазіргі уақытта далада өсетін мастика ағаштарының әлеуетін қалпына келтіру және оларды өсіруге көбірек күш жұмсалып жатыр, әсіресе оларды хобби ретінде өсіретін екінші реттік тұрғын үй иелері ағаштарды отырғызуға белсенді қатысуда. Чешме ауданының жағалауында балықтың түрлері де, саны да көп. Туризм саласында Чешме ауданының 90 шақырымдық жағалау бойындағы курорттарды көбінесе жағажайларының, шығанақтарының немесе келушілерге ұсынылатын мүмкіндіктерінің атымен атау қалыпты жағдай. Мысалы, жылу суларымен және жағажайымен танымал Шифне (Илица), Чифтликкой (Чаталазмак), Далянкой, Рейсдере (Реис Дере), Куккулиман, Пашалиман, Айорги, Коцакари, Кум, Мави және Пырланта жағажайлары; шығанағында орналасқан үлкен қонақ үймен байланысты Алтунус; және ондағы виллалардың атымен аталған Турсит. Бұл жерлердің кейбіреулері әкімшілік бөліністер картасында көрсетілмеуі мүмкін. Ауданының жалпы аумағы Түркиядағы шетелдіктердің жылжымайтын мүлікті сатып алуы шоғырланған ең ірі аймақтардың бірі болып табылады. Чешме қаласы грек аралы Хиостан бірнеше шақырым қашықтықтағы бұғазда орналасқан. Екі елдің арасында тұрақты паром қатынасы бар, сондай-ақ Германияда тұратын түріктер жазғы демалысқа оралатын Италиядан (Анкона, Бари және Бриндизи) үлкен паромдар да жүзеді.
A prized location of country houses and secondary residences especially for the well to do inhabitants of İzmir for more than a century, Çeşme perked up considerably in recent decades to become one of Turkey's most prominent centers of international tourism. Many hotels, marinas, clubs, restaurants, boutique hotels, family accommodation possibilities (pansiyon) and other facilities for visitors are found in Çeşme center and in its surrounding towns and villages and the countryside, as well as very popular beaches. Çeşme district has one depending township with own municipal administration, Alaçatı, where tourism is an equally important driving force as the district center area and which offers its own arguments for attracting visitors, as well as four villages: Ildırı on the coast towards the north, which is notable for being the location of ancient Erythrae, and three others which are more in the background, in terms both of their geographical location and renown: Germiyan, Karaköy and Ovacık, where agriculture and livestock breeding still forms the backbone of the economy. Some andesite, lime, and marble are also being quarried in the Çeşme area, while the share of industrial activities in the economy remains negligible. In terms of livestock, an ovine breed known as sakız koyunu in Turkish (literally "Chios sheep"), more probably a crossbreeding between that island's sheep and breeds from Anatolia, is considered in Turkey to be native to the Çeşme region, where it yields the highest levels of productivity in terms of their meat, their milk, their fleece, and the number of lambs they produce. Preparations such as jam, ice cream and desserts, and even sauces for fish preparations, based on the distinctively flavored resin of the tree pistachia lentiscus from which it is harvested, are among nationally known culinary specialties of Çeşme. The adjacent Greek island of Chios (sakız in Turkish is the name for both Chios and mastic resin) is the source of mastic resin. Some efforts to produce mastic resin (μαστίχα/mastiha in Greek) in Çeşme, where climate conditions are similar, but they failed to produce the aromatic mastiche. A number of efforts are being made to rehabilitate the potential presented by the mastic trees that presently grow in the wilderness, and to increase the number of cultivated trees, especially those planted by secondary residence owners who grow them as a hobby activity. The fish is also abundant both in variety and quantity along Çeşme district's coastline. In relation to tourism, it is common for the resorts along Çeşme district's 90 km coastline to be called by the name of their beaches or coves or the visitor's facilities and attractions they offer, as in Şifne (Ilıca), famous both for its thermal baths and beach, and in Çiftlikköy (Çatalazmak), Dalyanköy, Reisdere (also spelled Reis Dere), Küçükliman, Paşalimanı, Ayayorgi, Kocakarı, Kum, Mavi and Pırlanta beaches; Altunyunus, synonymous with a large hotel located in its cove; and Tursite, by the name of the villas located there. Some of these localities may not be shown on a map of administrative divisions The district area as a whole is one of the spots in Turkey where foreign purchases of real estate are concentrated at the highest levels. The town of Çeşme lies across a strait facing the Greek island of Chios, which is only a few miles' away. There are regular ferry connections between the two locations, as well as larger ferries from and to Italy (Ancona, Bari, and Brindisi), used extensively by Turks living in Germany returning for their summer holidays.
Қала
Қаланың өзінде Чешме қамалы басым. Қамал Осман сұлтаны Баязид II билік құрған кезде едәуір кеңейтіліп, нығайтылған деп жазылған, бірақ бастапқы құрылысшылар туралы деректерде XV ғасырдың басында қамал басып алынғаннан кейін генуэздер немесе түріктер болды деген әртүрлі пікірлер бар. Чешме шайқасының теңіз қолбасшыларының бірі – Чезаирли Гази Хасан Пашаның ескерткіші қамалдың алдында орналасқан. Паша оның әйгілі үй жануары – арыстаны ласкалап тұрған күйде және қалалық алаңға қарап тұрған бейнеленген. Шайқас Османдықтардың жеңілісімен аяқталса да, Хасан Паша Ресейдің "Св. Евстафий" туы бар флагмандық кемесін батырып, өз кемесімен бірге құрбан болды, одан кейін ол жағалаудан негізгі шайқасты бақылап, құрлық жолымен астанаға жетіп, тез арада атақты ұлы визир болды. Қамалдың оңтүстігінен бірнеше қадам жерде 1528 жылы Сүлеймен Шаңқаудың бұйрығымен Османдықтардың жаулауының алғашқы ғасырларында салынған Османдық керуенсарайы бар. Қазір ол қайта жаңартылып, сәндік қонақ үйге айналдырылған. XIX ғасырға жататын әсем, бірақ қазір пайдаланылмаған Айос Хараламбос грек православ шіркеуі уақытша көрмелер өткізу үшін қолданылады. Қаланың кейбір артқы көшелерінде ескі дәстүрлі Османдық үйлермен қатар, ерекше архитектуралық стилі бар Сақыз үйлері де сақталған, бұл серуендеушілерге қызығушылық тудырады.
The town itself is dominated by Çeşme Castle. While the castle is recorded to have been considerably extended and strengthened during the reign of Ottoman sultan Bayezid II, sources differ as to their citation of the original builders, whether the Genoese or the Turks at an earlier time after the early 15th century capture. A statue of Cezayirli Gazi Hasan Pasha (Cezayirli Hasan Paşa Monument), one of the naval commanders of the Battle of Çeşme is in front of the castle and the Pasha is depicted caressing his famous pet lion and facing the town square. The battle itself, although ended in Ottoman defeat, had seen Hasan Pasha pulling out honorably after having sunk the Russian flagship Sv. Evstafii, together with his own ship, after which he had to follow the main battle from the coast before joining the capital by way of land, where he rapidly rose to become a distinguished grand vizier. A few paces south of the castle, there is an Ottoman caravanserai built in the early centuries of the Ottoman conquest in 1528 by order of Süleyman the Magnificent, and it is now restored and transformed into a boutique hotel. The imposing but redundant 19th century Greek Orthodox church of Ayios Haralambos is used for temporary exhibitions. Along some of the back streets of the town are old traditional Ottoman houses, as well as Sakız house type residences of more peculiar lines, for the interest of strollers.
Ильяка
Ілица – Чешмеден шығысқа қарай 5 км қашықтықта орналасқан үлкен курорттық аймақ. Әкімшілік тұрғыдан Чешмеге қарасты болғанымен, көптеген ерекшеліктерімен бөлек қалашық сипаттарын сақтайды. Бұл аймақ аталу себебі – оның емдік суларымен әйгілі. Ілица 19-шы ғасырдың соңында, бастапқыда Измірден және жазғы демалыс уақытында бай адамдардың демалу орны ретінде жекелеген елді мекен ретінде қалыптасты. Бүгінде ол көптеген адамдар үшін танымал демалыс орны. Паузанияс пен Чарльз Тексье есімдерімен таныс, теңізге қарай созылатын Ілицаның емдік сулары Түркияда түрік тіліндегі емдік судың алғашқы ғылыми талдамасының нысаны болды, бұл талдама 1909 жылы Юсуф Джемал тарапынан жарияланды. Оның заманында бұл емдік сулар халықаралық деңгейде танымал болды, ғылыми және журналистік әдебиеттер француз және грек тілдерінде жарық көрді, сондай-ақ Осман мемлекетінің аймақтарында кеңінен таралды. Себебі, бұл жерде Мысырлық Мұхаммед Әлидің ұлы Тосун Пашаға тиесілі, әлі күнге дейін сақталған ялы салынды, ол Ілицада ем іздеп, ерте қайтыс болды. Ілицада шамамен 1,5 км ұзындықтағы әдемі жағажай бар, сонымен қатар желдің қолайлы жағдайы оны жел серфингі үшін бағалы орынға айналдырады.
Ilıca is a large resort area 5 km east of Çeşme to which it is attached administratively, although it bears aspects of a township apart in many of its characteristics. It is famed for its thermal springs, which is the very meaning of its name. Ilıca started out as a distinct settlement towards the end of the 19th century, initially as a retreat for wealthy people, especially from İzmir and during summer holidays. Today, it is a popular destination for many. Mentioned by Pausanias and Charles Texier, Ilıca thermal springs, which extend well into the sea, are also notable in Turkey for having been the subject of the first scientifically based analysis in Turkish language of a thermal spring, published in 1909 by Yusuf Cemal. By his time the thermal springs were well known both internationally, scientific and journalistic literature having been published in French and in Greek, and across Ottoman lands, since the construction here of a still standing yalı associated with Muhammad Ali of Egypt's son Tosun Pasha who had sought a cure in Ilıca before his premature death. Ilıca has a fine beach of its own, about 1.5 km long, as well as favorable wind conditions which make it a prized location for windsurfing.
Климат
Чешмеде Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) басым, жазда ыстық әрі ылғалды, бірақ жауын-шашын өте аз; қыста жеңіл және жаңбырлы болады.
Çeşme has a Mediterranean climate (Köppen: Csa) with hot, muggy summers, nevertheless with very low precipitation; and mild, rainy winters.
Чешмедегі желқойша
Çeşme – әлемдегі үшінші үздік серфинг курорты. Онда орналасқан Алачаты қаласы серфинг жасауға өте қолайлы жағдай ұсынады, және барлық серфинг мектептері осы қалада орналасқан. Әр жыл сайын мұнда серф фестивальдері өткізіледі. Алачатының ерекшелігі – жағалаудан 700 метрден астам қашықтықта су тереңдігі 1 метрден аспайды, сонымен қатар бұл аймаққа күшті желдер жиі соғады.
Çeşme is the third best surfing resort in the world. Alaçatı, a town located here, offers the ideal location for surfing, and this is where all the surfing schools are located. Surf Festivals take place here every year. Alaçatı is unique as the depth of the water does not go deeper than 1 meter for over 700 meters off shore and the area receives heavy winds.
Танымал тұрғындар
Мехмет Кулум (1948 жылы туған), Түркияның батыс аймақтарының тұрғындарынан естіген әңгімелерге негізделген романдар жазған жазушы.
Mehmet Culum (born 1948), a novelist who based his books on stories from residents of various regions in western Turkey.