Дэвид Крук: Британдық коммунист, жазушы және Қытайдағы өмірі

Кіріспе

Британдық белсенді және тыңшы (1910–2000) Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық ұшқыш

Дэвид Крук (14 тамыз 1910 – 1 қараша 2000) – өмірінің көп бөлігін Қытайда оқытумен өткізген британдық коммунист. 1931 жылдан бері берік марксист болған ол, Испания азаматтық соғысында (1936–1939) испан ұлтшылдарына қарсы күресу үшін Халықаралық бригадаларға қосылды. Шайқаста жараланғаннан кейін, ол Кеңес құпия полициясы (НКВД) қызметіне алынып, Екінші Қытай-Жапон соғысы (1937–1945) кезінде Қытайға жіберілді. Сол жерде ол мұғалім және әлеуметтік белсенді болған Изабельмен танысып, үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс және Қытай азаматтық соғысынан кейін, олар Қытайда қалып, ағылшын тілін оқытты. 1959 жылы Круктар «Қытай ауылындағы революция», «Тен-Майл Инн» кітаптарын жариялады, ал 1966 жылы «Янги коммунасының алғашқы жылдары» жарық көрді. Британдық синолог Делия Дэвиннің сөзіне сүйенсек, осы «классикалық зерттеуі» және басқа да жазбалары мен сөздері арқылы Круктар «суық соғыстың қарапайымдау көзқарастары басым болған кезде Қытай туралы оң пікір қалыптастырды». Ұлыбритания Коммунистік партиясы (Марксистік-Лениншіл) «Революцияны» – «1959 жылдан бері Қытай аграрлық революциясының жетістіктері мен қиындықтарын ағылшын тілді оқырмандарға жақын етуге мүмкіндік берген маңызды еңбек» деп атады. Крук Қытайдағы соңғы бес онжылдығын өткізіп, 90 жасында қайтыс болды. Мәдени революция (1966–1976) кезінде бес жыл түрмеде отырғанына қарамастан, оның саяси нанымы көбінесе өзгермеді.

Ерте өмір және білім

Крук 1910 жылы Лондонда дүниеге келген. "Менің әкем – Лондонның шығыс бөлігінде еврей кокней роялисті болған, ата-анасы патшалық Ресейден антисемитизмнен және шошқа жейтін әскерге шақырудан қашу үшін көшіп келген", - деп жазды Крук өзінің өмірбаянында. Крук Челтенхем колледжінде білім алып, 1935 жылы Колумбия университетін бітірді, онда ол нацистік Германияға қарсы университеттегі наразылықтарға қатысты. Содан кейін НКВД оны Қытайға жіберді. Ол Шанхай қаласындағы Сент-Джон университетінде ағылшын тілінен сабақ беріп, бір троцкистің тыңшылығын жасады, бірақ оның аргументтері оны көндіре бастады. Крук Чэндуға барды және оны жапондықтар бомбалаған кезде сол жерде болды. Сол жерде ол болашақ әйелі Изабел Браунмен танысты, ол канадалық миссионерлердің қызы болған. 1941 жылғы маусымда Гитлердің Ресейге басып кіруі Круктың троцкизммен араласуына нүкте қойды. Англияға оралғаннан кейін Крук Ұлыбритания Коммунистік партиясына қайта қосылды және Корольдік әуе күштеріне қатысты, содан кейін Изабелге үйленді. Соғыс жылдары ол Азияның барлық айманында британдық барлау қызметінде жұмыс істеді және жергілікті коммунистік қозғалыстармен байланыс жасады.

Қытайдағы өмір

Лондон университетінде оқығаннан кейін Круктар Қытайға оралып, болашақ үкіметтің сыртқы қызметі үшін кадрлар даярлайтын ауылдық мектепте ағылшын тілін оқытты. Олар Қытай Коммунистік партиясының Солтүстік Қытай ауылдарында жүргізген жер реформаларын бақылап, оған қатысып, "терең талдау" жасады, оны 1959 жылы жарық көрген, көп сілтеме жасалған "Он мильдік ауыл" атты еңбегінде жариялады. Олар 1949 жылы "Азаттық" күні жеңіспен Пекинге кірген коммунистермен бірге болды және келесі қырық жыл бойы Пекиннің Бірінші шет тілдер институтында (қазіргі Пекиннің шет тілдер университеті) сабақ берді. Қытай Коммунистік партиясына ұзақ жыл адал болғанына қарамастан, Крук 1967 жылы Мәдени революция кезінде Қызыл гвардиямен тұтқындалды. 1973 жылы босатылғаннан кейін ол өзінің тұтқындаушыларының ниеттерінің жақсы болғанын, бірақ қателікке ұшырағанын түсінді. Оның қайтыс болғаннан кейін әйелі China Daily газетіне: "Ол 'революция – кешкі ас емес' екенін жақсы білген, сондықтан Қытайды Циньчэн түрмесінде ұзақ уақыт өткізгені үшін кінәламаған" деді. Крук 1930 жылдары Испанияда бақылаған Джордж Оруэллдің кітабын оқығаннан кейін осы пікірге келді. 1989 жылы Круктар Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарды басуға сын айтты. 1990 жылы жазылған автобиографиясында Крук өзінің 75 жылдық мерейтойында (1985 жылы) айтқан сөзіне әлі де сенетінін мәлімдеді: "Кейбір адамдар қазіргі қытай қоғамының жағымсыз жақтарына көңілі толып қалғанын айтады. Бірақ төраға Мао 1949 жылы: 'Біздің бұрынғы жұмысымыз – 10 мың лилік ұзақ жолдың алғашқы қадамы ғана' деді. Мен жылдар өте келе жүз миллиондаған халқы бар, ғасырлар бойы феодализмде өмір сүрген қоғамды жылдам да оңай өзгертуге болмайтынын, кері кетулер мен қателіктерсіз мүмкін емес екенін түсіндім. Бірақ менің сенімділігім зор, осы ғасырдың соңына дейін – егер мен өмір сүрсем – Изабель мен мен жақсы көретін, біздің екінші отанымызға айналған Қытай мықты социалистік қоғам құрады және жаңару барысында басқа елдердегі жаңғыруға тән зұлымдықтардан, азаптан, сұмдықтан және әділетсіздіктен аулақ болады."

After studies at the University of London, the Crooks returned to China to teach English in a rural school that trained staff for the foreign service of the future government. They observed and participated in the land reform movements carried out by the Chinese Communist Party in North China villages and produced a "thick description" which they published in their widely cited Ten Mile Village (1959). They entered Beijing with the victorious Communists at "Liberation" in 1949 and for the next forty years, the Crooks taught at the Peking First Foreign Languages Institute (now the Beijing Foreign Studies University). Despite his long time loyalty to the Chinese Communist Party, Crook was imprisoned in 1967 by Red Guards during the Cultural Revolution. When he was freed in 1973 he found his captors sincere but misguided. After his death, his wife told China Daily that "He was well aware that 'revolution is not a dinner party' so he never blamed China for his lengthy stay in Qincheng prison." Crook was convinced by reading George Orwell, on whom he had spied in Spain in the 1930s. In 1989, the Crooks criticized the suppression of the Tiananmen Square protests. Crook remarked in his autobiography, written in 1990, that he still believed what he mentioned in his 75th birthday (in 1985) speech: "Some people say they are disillusioned by the negative aspects of Chinese society today. But Chairman Mao said (in 1949) our past work is only the first step on a long march of 10,000 li Over the years I have come to realize that the re making of a society of hundreds of millions of people, steeped in centuries of feudalism, cannot be accomplished quickly and easily, without setbacks and mistakes. But I am confident that by the end of this century which with a bit of luck I may live to see this China, which Isabel and I love, which has become our second homeland, will be creating a strong socialist society, and in the course of its modernization will strive to avoid the evils, suffering, ugliness and injustice which have beset modernization elsewhere."

Жеке өмір

Крук әйелі Изабелден үш бала сүйді. Крук 2000 жылы Пекинде дүние салды. Оның ұлдарының бірі, Пол Крук, Мәдени революция кезінде Қытайда шетелдік болып өскен кезі туралы көптеген сұхбаттар берді.

Жарияланымдар

Изабел Крук пен Дэвид Крук. Қытай ауылындағы революция, "Тен Майл" қонақ үйі. (Лондон: Рутледж және Пол, Халықаралық әлеуметтану және әлеуметтік қайта құру кітапханасы, 1959). Изабел Крук пен Дэвид Крук. Янги коммунасының алғашқы жылдары. (Лондон: Рутледж және К. Пол, Халықаралық әлеуметтану және әлеуметтік қайта құру кітапханасы, 1966). ISBN. Изабель Крук және Дэвид Крук. "Тен Майл" қонақ үйі: Қытай ауылындағы жаппай қозғалыс. (Нью-Йорк: Pantheon Books, The Pantheon Asia Library, 1-басылым, 1979). Бейжің шетел тілдері университетінің ағылшын тілі кафедрасының сөздік тобы. Қытай-ағылшын сөздігі. 外语教学与研究出版社, 1994.