Кіріспе

Ludwigslied (ағылшынша, Лей немесе Людвиг әндері) – 59 ұйқас жұптан тұратын, Францияның Людовик III басқарған франк әскерінің 881 жылғы 3 тамыздағы Саукур-мен-Вимеу шайқасында даниялық (викинг) шабуылшыларын жеңгенін жырлайтын көне жоғары неміс (OHG) поэмасы. Өлеңнің терең христиандық рухы бар. Ол викингтердің шабуылын Құдайдың жазасы ретінде көрсетеді: Ол солтүстік халықтарын теңіз арқылы франк халқының күнәларын еске түсіру үшін келтірді және Луиге өз халқына көмек көрсетуге шабыттандырды. Луи шайқасқа дейін де, кейін де Құдайды мадақтады. Поэма 9 ғасырдағы бір қолжазбада төрт бетке жазылған, бұл қолжазба бұрын Сент-Аманд аббаттығында, қазір Валенсиендегі қалалық кітапханада сақталуда (Codex 150, f. 141v–143r). Сол қолжазбада, сондай-ақ сол жазушының қолымен Киелі Евлалияның көне француз тізбегі де бар. Поэма Луи туралы қазіргі уақытта баяндайды: ол былай деп басталады: "Мен Людвиг есімді патшаны білемін, ол ерікті түрде Құдайға қызмет етеді. Ол оған сыйлық беретінін білемін". Луи келесі жылдың тамызында қайтыс болғандықтан, поэма шайқастан кейін бір жыл ішінде жазылған болуы керек. Дегенмен, қолжазбада өлеңнің басында латынша тақырып бар: Rithmus teutonicus de piae memoriae Hluduico rege filio Hluduici aeq; regis ("Сүйікті естеліктегі Людвиг патша, Людвигтің ұлы, патшаға арналған неміс әні"), яғни ол бұрынғы мәтіннің көшірмесі болуы керек.

Жанр

Поэма мазмұны христиандық болғанымен, әрі рифма қолданылуы христиандық, емес пұтқа табынушы герман поэзиясына жақын болғанымен, көбінесе "Preislied" жанрына жатқызылады – яғни батырды мадақтау әні, герман ауызша дәстүрінде кең таралған деп есептелетін, ал көне норвег өлеңдерінде жақсы дәлелденген түр. Дегенмен, барлық ғалымдар осымен келіспейді. Каролинг дәуірінде Италия королі Пиппин (796) және император Людовик II (871) үшін тағы да латын "энкомиялары" белгілі, ал рифмалық форма Вейсенбургтік Отфридтің 871 жылға дейін аяқталған "Евангелие кітабындағы" (Evangelienbuch) осыған ұқсас формадан шабыттанған болуы мүмкін.

Сипаттама

Людвиг әні тоғыз ғасырдағы бір қолжазбада төрт бетке жуық сақталған, бұрын Сент-Аманд монастырында болған, қазір Валенсиендегі қалалық кітапханада (Codex 150, fol. 141v–143r) сақталады. Кодекс өзінің жасалу мерзімі бойынша тоғыз ғасырдың басына жатады және бастапқыда тек Григорий Назианздың Тиранний Руфин жасаған латын тіліндегі еңбектерін қамтыған (fol. 1v–140r). Кодекс соңындағы бос беттерде төрт түрлі қолмен жазылған қосымша мәтіндер бар: Dominus celi rex et conditor, латын тіліндегі тізбек (fol. 140v–141r); Cantica uirginis eulalie, латын тілінде Сент-Эулалия туралы 14 тармақты тізбек (fol. 141r); Сент-Эулалияның ескі француз тіліндегі тізбегі (fol. 141v); Людвиг әні (fol. 141v–143r); Uis fidei tanta est quae germine prodit amoris, латын тіліндегі 15 шумақ (fol. 143r–143v). Сент-Эулалия тізбегі мен Людвиг әні бір қолмен жазылған. Рубрика мен әр жолдың бірінші әрпі үшін каролингтік кішкентай әріптермен және дөңгелек әріптермен жазылған, бұл қолжазбадағы басқа қолдардан ерекшеленеді. Людвиг әнінің мәтіні 882 жылдың тамызынан кейін жасалған көшірме деп есептеледі, себебі өлеңде әлі тірі патша суреттеледі, ал рубрика Людвигті «батыс естелікте» деп сипаттайды.

Қайта табу

1672 жылы қолжазба Сент-Аманд қаласында бенедиктин монахы Жан Мабильон табыс етті, ол көшірме жасауды тапсырды. Бірақ ескі жоғары неміс тіліне беймәлім болғандықтан, ол оның кемшіліктерін бағалай алмады (кейін Виллемс 125 қателік тапты). Ол осыны Страсбург заңгері және антиквары Иоганн Шилтерге жіберді. Ол жақсырақ көшірме сұрағанда, қолжазбаны таба алмады, бәлкім 1692 жылы монастырьға жер сілкінісі тиген кезде жоғалып кеткен болуы керек. Шилтер 1696 жылы осы көшірмені латын тіліне аудармамен, "өз алаңдауын білдіре отырып" жариялады. (Мабильон өзінің нұсқасын 1706 жылы жариялады.) Гердер (1779), Бодмер (1780) және Лакман (1825) жасаған келесі басылымдар Мабильонның мәтініне негізделген, бірақ ықтимал қателерді анықтап, түзетуге әрекеттер жасалды. 1837 жылы Хоффман фон Фаллерслебен Валенсиен кітапханасында тізімделмеген қолжазбаның тағдырын іздеуге кірісті. Ол дереу жаңа транскрипция жасап, Жан Франс Виллемстің түсіндірмесімен бірге Сент-Эулалияның тізбесінің алғашқы транскрипциясын жариялады. 1856 жылы оған "Людвиг әні" деген атау берген Якоб Гримм болды.

Басылымдар

Мәтіннің стандартты басылымы.