Кіріспе

Эгей теңізінде батқан грек автомобиль паром (1966)

SS Heraklion (кейде кітаптарда Iraklion деп жазылады) 1965 және 1966 жылдар аралығында Пирей – Хания және Пирей – Ираклион бағыттарында жүк тасымалдайтын автомобиль паром болды. 1966 жылдың 8 желтоқсанында Эгей теңізінде кеме аударылып, батып, 200-ден астам адам қаза тапты. Оның құлауы грек тарихындағы ең ірі теңіз апаттарының біріне айналды.

Өмірбаян

SS Heraklion 1949 жылы Гласгоудағы Fairfield Shipbuilding and Engineering Company компаниясы Бибби желісі үшін Ұлыбританиядан Бирмаға бағытпен жұмыс істеу үшін SS Leicestershire деген атпен салынды. Кейбір уақыт бойы ол Лондоннан Шығыс Африкаға қызмет көрсету үшін Британдық Үндістан желісіне жалға берілді. 1964 жылы кеме Эгей бу кемелері навигациялық компаниясына сатылып, олардың Typaldos Lines желісі атымен қайта аталды – SS Heraklion. Typaldos Lines иелікке алғаннан кейін, ол жолаушылар мен автомобильдерді тасымалдайтын паром ретінде қайта жабдықталды. Кеменің жалпы ұзындығы 498 фут (152 м), ені 60 фут (18 м), жалпы тіркелген сыйымдылығы 8,922 тонна, бір пернемен қозғалады. Кеменің қысқы сыйымдылығы орташа салмағы 10 тонна болатын 35 жүк көлігінен тұрды. Heraklion 1966 жылдың 29 маусымында соңғы рет тексерілді.

Суға бату

1966 жылғы 7 желтоқсанда сағат 20:00-де және ауа райының өте қиын жағдайында, оңтүстік-шығыстан соққан желдің күші Бофорт шкаласы бойынша 9-ға жеткенде, «Ираклион» кемесі екі сағаттық кешігуден кейін Критің Суда шығанағынан Пирейге бағыт алды. Көптеген мәліметтерге сәйкес, бұл кемеге суға батуына себеп болған тоңазытқыш жүк көлігін тиеу үшін жасалған. Суда шығанағының порты күні бойындағы құйынды ауа райын қадағалап, кішкентай кемелерге теңізге шығуға тыйым салған, бірақ мұндай ауа райы «Ираклион» сияқты үлкен кемеге қауіп келтірмейді деп жаңылысқан. Сол түні Афинадағы көптеген кинотеатрларда «Типальдос» компаниясының жарнамасы көрсетілді, онда «Типальдос» кемелері «Ең сәнді, ең заманауи және, әрине, ең қауіпсіз» деп мақтанған. Жарнамада компанияның ең бағалы кемесі «Ираклион» 17 түйін жылдамдықпен жүзетін, теңдесі жоқ парома» деп сипатталған. Түн ортасынан кейін «Ираклион» Мыртоан теңізін биік толқындар мен күшейіп бара жатқан қатты желдің арасынан өте бастады. Кеме қатты шайқалып, жолаушылар кабиналарында оянып, балалар жылап бастады. Автокөліктер алға-артқа қозғалды, ал кеме су жинауға кірісті. Саяхаттың ортасында, таңғы сағат 2-де, Фальконера деген кішкентай тасты аралдан шамамен 6 теңіз милі қашықтықта, апельсинмен жүктелген тоңазытқыш жүк көлігі, дұрыс бекітілмеген немесе нашар бекітілген болса, кеменің ортаңғы жүк есігіне соқтығысып, есік ашылып, жүк көлігі теңізге құлап түсті. Оны ертесіне таңертең суда жүзіп жатқан күйі табылды. Ашық жүк есігінен бірден су ағылып кірді, «Ираклион» кемесі қисайды бастады. Сағат 2:06-да алғашқы SOS сигналы жіберілді: «Бұл «Ираклион». Кеменің ортаңғы есігі қирады. Кеме қауіпті жағдайда». Сол сәтте кеме қисайған сайын жылдамдығы төмендеді. Ұстаздар мен экипаж кемені құтқаруға бар күштерін салды, бірақ қисайғандық күшейіп, кеме батты. 02:07-де дабыл берілді. Жолаушыларға асыққан түрде құтқару жилеттері таратылды, ал құтқару шалбандары дауылды толқындарға жіберілді. Сағат 2:13-те, алғашқы SOS сигналынан кейін сегіз минут өткен соң, «Ираклион» радиосы соңғы рет сигнал берді: «SOS, біз батып жатырмыз! Координаттары – …! SOS, біз батып жатырмыз!» Осы хабардан кейін үнсіздік орнады.

Құтқару жұмыстары

SOS сигналы екі рет қайталанды. Грекияның Сауда теңіз министрлігі қажетті коммуникацияны жүзеге асыруға жеткіліксіз жабдықталған еді, ал Пирей, Сирос және басқа аралдардың порты билігі де жабдықтың жетіспеуіне байланысты көмек көрсетуге шамалары келмейтінін хабарлады. Өкінішке орай, оқиға орнынан алыс болған «Минос» паромы SOS сигналын қабылдамады. Сағат 2:30 шамасында Грекияның жағалау күзетінің басшысы, содан кейін Сауда теңіз министрі және Қорғаныс министрі хабардар етілді. Қорғаныс министрлігі Грекияның сол кездегі Корольдік теңіз күштерінің кемесі Сироста екенін, бірақ оның жүріске шығуына үш-төрт сағат уақыт кететінін мәлімдеді. Криттің солтүстік-шығысында орналасқан екі британдық Корольдік теңіз күштерінің кемелері сияқты бірнеше кемелер SOS сигналын қабылдап, оқиға орнына бағыттарын өзгертті. Сағат 4:30-да «Сирос» кемесіне теңізге шығуға бұйрық берілді, ал бір сағаттан кейін Премьер-министрге жағдай туралы хабарланды және Әуе күштеріне ескерту берілді. 06:30-да Премьер-министр Константин патшаны апат туралы хабардар етті. Сағат 7:20-де Элефсис әуежайынан Дуглас C-47 Skytrain ұшып кетті, жақын арада тағы екеуі одан кейін ұшты. Таңертеңгі сағат 8:30-да оқиға орнына келген кемелерден түскен алғашқы хабарлар көңіл көтеріп, үмітсіздік тудырды. Кемеден ешқандай қирандылар табылмады, және одан да маңыздысы, аман қалғандардың белгісі де жоқ еді. Грек газеттеріндегі алғашқы хабарларда кеме барлық адам өмірімен бірге суға батқандығы айтылды. Премьер-министр бір апталық ұлттық аза тұруды жариялады. Сағат 9:45-те бірінші C-47 Skytrain оқиға орнына жетіп, тоңазытқыш жүк көлігін көрді, сонымен қатар оқиға орнына асықты. Ұшақ жүк көлігінің үстінен айналып, бірте-бірте төмендеп бара жатқанда, екінші ұшақтың ұшқышының дауысы радиода естіліп, дерлік бұйрықтай айтты: «Сіздің билігіңіз, сіздің ұшу жолыңыз қауіпті, бірден биіктікке көтеріліңіз!» «Эштон» кемесінің капитаны патшаның өзі құтқару операциясына қатысып жатқанын түсінген соң, радио арқылы: «Сіздің билігіңіз, «Эштон» сіздің қызметіңізде» деп хабарлады. Патша: «Рақмет. Мені ертіп келіңіздер», - деді, ал ұшақтар аман қалғандарды байқап, құтқару жилеттерін тастауға кірісті. Сағат 19:00-де «Левертон» мен «Эштон» Пирей портына тоқтады, онда көптеген адамдар ақпарат алу және аман қалғандар мен денелерді тасымалдайтын құтқару кемелерін күту үшін жиналған еді. Батып кеткен кезде Жерорта теңізінде орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бірнеше кемелері іздеу-құтқару операцияларына қатысты. Олардың қатарында «Лоуренс», «Борделон», «Джеймс С. Оуэнс» және «Стронг» бар еді. Ресми мәлімет бойынша, 73 офицер мен экипаж және 191 жолаушының арасынан тек 46-сы құтқарылды (16 экипаж және 30 жолаушы), ал 217-сі қаза тапты. Нақты саны белгісіз, өйткені сол кезде кемеге билетсіз кіру қалыпты жағдай еді, билет тек теңізге шыққан кезде ғана берілетін. Қаза тапқандардың бірі Майкл Роберт Холл Кинг (1942 жылы туған), Роберт Баден-Пауэллдің немересі еді.

Салдары

Грек үкіметінің тергеуі Типальдос Линиесін бірнеше себептермен кінәлі деп тапты: кемені тастап кетуге дайындық жаттығулары болған жоқ, апат туралы хабар жіберу кешіктірілді және кеме офицерлері құтқару жұмыстарын ұйымдастырмады. Компанияға сондай-ақ адам өлтіру және құжаттарды жалғандау айыптары тағылды. Компанияның иесі Хараламбос Типальдос және бас менеджер Панайотис Коккинос екеуі де 1968 жылы түрмеге кесілді. Компанияның он бес кемесінің он екісі халықаралық заң бойынша тексеруден өтпегені де анықталды. Компанияның қалған кемелері сатып алынып, металл тескісіне жіберілді немесе басқа мақсаттарға сатылды, үш кемеден басқа: SS Athinai және MV Rodos. Кемелердің ешқайсысы сатып алушы таба алмады, сондықтан олар 20 жыл бойы тоқтатылып тұрды және 1989 жылы Түркияда металл тескісіне жіберілді. Осы уақыт аралығында қатты тот басқан Athinai 1978-1979 жылдары "Титаникті көтеру" фильміне түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды және түсірілім барысында "Титаник" деп аталды. 1990 жылдары Ханья портының жанында апаттың құрбандарын еске алу үшін "Қол ескерткіші" деп аталатын мүсін орнатылды.