Кіріспе

Кемелерде қолданылған броня түрі

Құрама броня – 1880-ші жылдары соғыс кемелерінде қолданылған броня түрі. Ол бронебойғыш снарядтардың пайда болуына және теңіздік артиллерияның үлкейюімен қатар сенімді қорғаныс қажеттілігіне жауап ретінде әзірленді. Құрама броня – екі түрлі металдың артықшылықтарын – болаттың қаттылығы мен темірдің беріктігін – қосып алуға бағытталған, қорытпа емес әрекет болды. Бұл қасиеттерінің үйлесімі шайқаста қарқынды және қайталамалы соққыларға төтеп беруге мүмкіндік берді. Онжылдықтың соңына қарай никельді болат бронясы оны қолданудан шығарды. Дегенмен, құрама темірдің жалпы принципі қаптамалы броня үшін қолданылды, ол 1890-шы жылдардың ортасында никельді болатты ығыстырып, бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.

Алдыңғы бронь

1880 жылдарға дейін барлық теңіздік бронялар біртекті, біркелкі соғылған темір пластиналардан жасалған, олар бірнеше дюймдік теректің үстіне орнатылып, оқтардың соққысын жұмсартуға арналған. Типтік орналымда темір мен ағаштан (әдетте терек) бірнеше дюйм қалыңдықтан тең мөлшерде қолданылып, ең шекті жағдайларда 4 футқа дейін жететін. Броняны жақсарту мақсатында түрлі тәжірибелер жүргізілді, олар броняны бірнеше жұқа темір қабаттарынан тұратын ламинатқа бөлуді, сондай-ақ құйылған темірмен салыстыруды қамтыды. Бұл тәжірибелердің барлығында қарапайым соғылған темір блоктары ең жақсы қорғаныс екенін көрсетті. Темірді беткі қабатына қатты болат қосып жақсартуға бірнеше рет әрекет жасалды, бірақ бәрі де бұрынғы ламинат тәжірибелеріндегідей себептерге байланысты сәтсіз аяқталды: броняның жұмсақ негізіне қарай таралу қабілеті оның оңай тесілуіне мүмкіндік берді. Болатпен қапталған жағдайда проблема болаттың астыңғы темірге жақсы жабыспауында болды, бұл оның жылға немесе толығымен бөлінуіне әкелді. 1876 жылы Италия теңіз флоты Специя қаласында жаңа броняларды сынау үшін конкурс өткізді. Сол кездегі дәстүрлі темір бронялар заманауи теңіз артиллериясын тоқтату үшін қалың болуы керек еді. Шешуші жеңімпаз француз фирмасы Schneider et Cie-дің жаңа жұмсақ болаты болды, бірақ ол қысымға ұшырағанда сынуға бейім екені анықталды, сондықтан теңіз қолданысы үшін тиімді емес еді.

Құрама бронь

Құрама бронь екі түрлі болаттан жасалды: өте қатты, бірақ сымбаттылығы төмен жоғары көміртекті болаттан жасалған алдыңғы пластина және одан да икемді, төмен көміртекті қақ темір пластина. Алдыңғы пластина кіріп келе жатқан снарядты қирату үшін, ал артқы пластина сынықтарды ұстап, сынғыш алдыңғы пластина сынып қалса, броньды бірге ұстау үшін арналған. Темір пластиналардың алдына болат пластиналарды орнатуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, мысалы, 1876 жылы Специяда Италия теңіз күштері жасаған сынақта. Оларды біріктіру мәселесін екі Шеффилд инженері – Джон Браун & Компаниядан А. Уилсон және Камелл Лэрдтен Дж. Д. Эллис дербес шешті. Уилсонның 1877 жылы ойлап тапқан әдісі, қақ темір пластинаға балқытылған болатты құю болды, ал Эллис екі пластинаны жақын орналастырып, аралыққа балқытылған болатты құйды. Екі жағдайда да, пластинаны жасау үшін оны бастапқы қалыңдығының шамамен жартысына дейін домалатты. Болат беткі жағы пластина қалыңдығының үштен бірін құрады. Құрама бронь бастапқыда темір немесе болат пластиналардан әлдеқайда жақсы болды, шамамен 25%-ға жақсарды. Он жылдық бойы құрама бронь мен болат бронь өндірісінің технологиясы үздіксіз жетілдірілді. Дегенмен, он жылдықтың соңына қарай барлық болат пластиналар құрама броньдан басып өтті, ал соңғысы қолданудан шықты. Бұған екі негізгі себеп болды: 1886 жылы қолданыла бастаған қапталған хромды болаттан жасалған снарядтар және 1889 жылы ашылған, әсіресе бронь пластинасы ретінде тиімді болған никельді болат қорытпалары. Мысалы, 1880 жылы француз теңіз күштері Гаврде жасаған сынақта құрама бронь барлық болат пластиналардан артық екені анықталды. 1884 жылы Копенгагенде өткен сынақ екі тип арасында айырмашылықтың шамалы екенін көрсетті, бірақ кейіннен Дания теңіз күштері құрама броньқа тапсырыс берді, мүмкін, ол арзан болғандықтан. Сонымен қатар, итальяндық "Лепанто" броненосецінің броньын таңдау үшін ұқсас сынақ жүргізілді. Бұл сынақ кезінде кемеге орнатылатын 10 дюймдік калибрлі зеңбіректердің екі оғы құрама броньды қиратты, ал сол снарядтар 20 дюймдік француздық Крезо болат пластинасымен тоқтатылды.