Кіріспе

Elie and Earlsferry – Файф аймағындағы жағалау қаласы және бұрынғы корольдік қалашығы, Шотландия, Шығыс Неук аймағында, Форт фиордының солтүстік жағалауындағы Шапел Несс маңында, Левеннен сегіз шақырым шығысқа қарай орналасқан. Бұл қалашыққа 1930 жылы 1929 жылғы Жергілікті Өкімет туралы (Шотландия) заңымен біріктірілген Эли (Elee) және Эрлсферри (Earlsferry) атты екі шағын ауыл кіреді. Солтүстік жағында Килконкуар ауылы және Килконкуар көлі орналасқан. Азаматтық приходтың халқы 2011 жылы 861 адамды құрады.

Ежелгі заман

Ерлсферри, екі ауылдың ескісі, ежелгі заманнан бері қоныстанған. 1054 жылы Фиф графы Макдафф король Макбеттен қашып, Форт өзенінен осы жерден өтіп кеткені айтылады. Әсіресе, аңызға сүйенсек, оның қашуына жергілікті балықшылар көмектескен, және бұл әрекет Макдаффтың Малкольм III-ге тигізген ықпалы арқасында ауылдың корольдік қалашық статусына ие болуына себеп болған болуы мүмкін. 12 ғасырдың ортасында Фиф графтары Сент-Эндрюдегі апостол Андрейдің қасиетті жеріне жол тартқан паломниктер үшін паром қызметін ұйымдастырды. Паром Форт фиордымен Солтүстік Бервикке дейін, 7 мильдей қашықтыққа жүрді, және осы паром жерге ат қойды. Паломниктерге арналған шағын шіркеудің қалдықтары Чапел-Несс төбесінде сақталған. Король Роберт II 1373 жылы Эрлсферриге корольдік қалашық статусын берді, бірақ оның бастапқы жарғысы өртте жойылды. Эрлсферри 18 ғасырға дейін саудагерлердің сауда порты болды, сондай-ақ оңтүстіктен Сент-Эндрюге дейінгі паломниктер жолындағы маңызды тоқтау орны еді. 1589 жылы Джеймс VI жаңа жарғы берді, және ол 1639 жылы Ели шіркеуінің салынуына лайық болатын деңгейде маңызды болды. Оның порты Эрлсферри портына қарағанда жақсы қорғалған болды, ол Эрлсферриден сауданы тартып ала бастады, ал 1766 жылы болған үлкен дауылдан кейін құммен толып, Эрлсферри порты енді пайдаланбады.

Ғимараттар

Эльеде 1639 жылдан бері сақталған ерекше шіркеу бар. Оның биік сегізбұрышты мұнарасы бар, үстінде шіркеудің ортасында орналасқан белведерлік безендіруі салынған. High Street көшесінен тікелей бағытпен жақындағанда, архитектурасының әсерлілігі артады және шіркеу маңындағы зиратпен қоршалған. Эли Хаус – су жиегіне жақын орналасқан, қызықты шотландтық стильдегі кеңейтілген мұнаралы үй. Ол 1697 жылы салынған, ал 1770 жылы кеңейтілген. 1770 жылдары Руби шығанағында, Эли Несстің шығыс жағында Джанет, Леди Анструтер үшін Леди мұнарасы салынды. Онда теңіз деңгейіндегі күмбезді бөлме киім ауыстыруға арналғандай жасалған. Леди Анструтер жақын жердегі суларда шомылып жүргенде, қызметшісі қоңырау соғып, жергілікті тұрғындардың жақын келмеуін қадағалап отырған деседі. Дунбар қаласының провосты Чарльз Фоллдың қызы, ол Томас Карлайлдың еңбегінде Джени Фаа ("Фаа" – Фолл отбасының ежелгі аты екендігі айтылады) деп аталады, ол "сұлу және көңіл көтеретін әйел" болған. Ол Эли Хаустың солтүстігіндегі Балклеви ауылын "көріністі жақсарту" үшін бұздырған, бірақ көптеген адамдар бұл шешімнің себебі ауыл тұрғындарының оның отбасының тарихын еске салғаны деп санайды. Бұл оқиға Уолтер Скоттың "Гай Маннеринг" романына шабыттандырған болуы мүмкін. Үйі қиратылған қарт әйел Анструтер отбасына қарғыс айтқан деседі. Эли бастауыш мектебі 1858 жылы салынды және C санаттағы ескерткіш болып саналады. Эли және Эрлсферри қалалық үйі 1873 жылы аяқталды, бірақ оның құрамында бұрынғы қалалық үйдің элементтері де бар.

Реформациядан кейінгі кезең

Шотландия реформациясынан кейін Ерлсферриде қажылық сапарлар және басқа да қозғалыс баяулады.

Гольф және теннис

Эли мен Эрлсферри Сент-Эндрюстен оңтүстікке қарай шамамен он шақырым жерде орналасқан. Гольф ойыны алғаш рет 15-шы ғасырда Эрлсферри Линксте ойналған деп саналады, ал уақыт өте келе алаң қазіргі тамаша 18 лункалық гольф алаңына айналды, ол 1895 жылдан бері көбінесе өзгеріссіз сақталған. Эли мен Эрлсферриде 1832 жылдан бері ресми гольф клубы бар. Қазіргі клуб, Гольф Хаус Клубы, 1875 жылы клуб үйі салынған кезде құрылды. Керемет ерекшелігі – HMS Excalibur суасты қайығынан алынған перископ. Суасты қайық 1968 жылы жарамсыз деп танылғаннан кейін ол стартер үйіне орнатылды; ойыншылар мен келушілер гольф алаңын көру үшін оны пайдалана алады. Гольфшылар, гольф клубтарын жасаушылар және алаң дизайнерлері Джеймс Брейд, Арчи Симпсон, Боб Пиблс және Айзек Макки Эрлсферриде дүниеге келген. Гольф Хаус Клубының жанында Elie Sports Club орналасқан, онда аптаның 7 күні, жылдың 364 күні қолжетімді көп салалы спорттық кешен бар. Оның құрамына 9 лункалық гольф алаңы (2080 ярд ұзындығы), путинг алаңы, жабық орындықтары және ашық алаңдары бар драйвинг-рейндж, сондай-ақ 2 бункері және 50 ярдтық питчинг алаңы бар қысқа ойынға арналған жаттығу алаңы кіреді. Бұдан өзге, 5 толық өлшемді теннис корты және 4 шағын теннис корты, сонымен қатар боулинг алаңы мен клуб үйі де бар.

Крикет

Элидің крикет клубы бар, олар жағажайдағы "Шип Инн" пабында орналасқан. Команда үйдегі ойындарын су тасқынымен үйлестіріп жоспарлайды және су басылғанда жағажайда өткізеді.

Қазіргі заман

1850 жылы Эли порты кеңейтілді. Жақын жердегі темір жол, Фиф жағалауы темір жолының бір бөлігі, 1857 жылы салынды және 1863 жылы Эли арқылы Анструтерге дейін созылды. Қазіргі заманғы байланыс құралдарының дамуы жергілікті экономиканың сипатын өзгертті. Темір жол келгеннен кейін көмір өндіру азайды. Мақта тоқушылар импортталған зығырдан жасалған күртешеге ауысқаннан кейін кәсіптерін тастады. Балық аулау біртіндеп төмендеді. Туризмнің өсуі жергілікті құрылыс шарына алып келді, бұл тас қалаушыларға жұмыс берген болар еді. Ауылда көп жылдар бойы гольф клубын жасаушылар да болды. Жылдар бойы ауылдарда түрлі қосалқы кәсіптер болды және 1970 жылдарға дейін, қазіргі заманғы автомобиль көлігі пайда болғанға дейін сақталды. Көңіл көтеруге жағажай, гольф, мейрамханалар, серфинг және желкендесу бар. Эли 2018 жылы Шотландиядағы ең жақсы басқарылған жағажайлардың бірі деп танылды. 1960 жылдары темір жол желісі Бичингтің кесуіне ұшырады, содан кейін станция мен жолдар жабылып, демонтаждалды, нәтижесінде Элиде тек автомобиль және теңіз көлігі байланыстары қалды. 2020 жылы The Times газеті Эли мен Эрлсферриді Ұлыбританияда өмір сүруге ең жақсы орындардың бірі деп атады. Бұл маршрут тек төмен су кезінде ғана қолданылуы керек, ал жартастар мен жағалаудағы тастарға бекітілген тізбектер жолға көмектеседі, кейде оны Шотландияның құпия ferrata (Темір жол) деп атайды. Тізбектер алғаш рет 1920 жылдары орнатылған, ал 2010 жылы жаңаларымен ауыстырылды.

Ескерткіш оқиғалар

Алан Рикман режиссерлік еткен, Эмма Томпсон мен Филида Лоу бас рөлдерде ойнаған "Қысқы қонақ" фильмі осы жерде түсірілді.

Сағат

Эдинбург қаласының Принс-стрит бақшасындағы әйгілі "Гүл сағаты" алғашқыда (1903 жылы) Элие қалалық шіркеуінен құтқарылған сағат механизмімен жасалған.