Кіріспе

Ресей филологы (1929–2017 жж.) Вячеслав Всеволодович Иванов (Вячесла́в Все́володович Ива́нов, 21 тамыз 1929 – 7 қазан 2017) – көрнекті кеңес/орыс филологы, семиотик және үнді-еуропалық тілдерді зерттеуші. Ол ең алдымен үнді-еуропалық дауыссыз дыбыстар теориясымен және үнді-еуропалық тілдердің алғашқы отаны Армения таулы аймағы мен Урмия көлі маңында болды деген тұжырымымен танымал.

Ерте өмір

Вячеслав Ивановтың әкесі – ең көрнекті кеңес жазушыларының бірі Всеволод Иванов. Оның анасы – В.М.Мейерхольд театрында қызмет еткен актриса. Оның балалық шағы, әсіресе Ташкентте, аурулар мен соғыс салдарынан қиындыққа толы болды. Иванов Мәскеу университетінде білім алып, 1958 жылға дейін сол жерде жұмыс істеді. Борис Пастернак пен Роман Якобсонға деген көзқарасы үшін жұмыстан босатылды. Оған дейін ол үнді-еуропалық тану саласына маңызды үлес қосып, хетт тілінің маманы ретінде танымал болды.

Ғылыми үлес

1960 жылдардың басында Иванов семиотиканың дамуына қызығушылық танытқан алғашқы совет ғалымдарының бірі болды. Ол Владимир Топоровпен бірнеше тіл білімі монографиялары, соның ішінде санскриттің жоспары бойынша жұмыс істеді. 1962 жылы Топоров пен Юрий Лотманмен бірге Тарту-Мәскеу семиотика мектебін құрды. 1970 жылдары Иванов Тамаз Гамкрелидземен бірге үнді-еуропа тілдерінің дыбыстық жүйесі туралы жаңа теория: әйгілі глоттальдық теория бойынша жұмыс істеді. Бұл екі академик 1980 жылдары үнді-еуропалықтардың қоныс аударуы туралы жаңа теорияны бірлесіп жасады, оны соңғы рет «Үнді-еуропа тілдері және үнді-еуропалықтар» (1995) еңбегінде жариялады.

Басқа қызығушылықтар

1965 жылы Иванов Лев Выготскийдің бұрын жарық көрмеген "Өнер психологиясы" еңбегінің орыс тіліндегі алғашқы басылымын редакциялап, оған кең көлемді ғылыми түсініктемелер жазды және жариялады. Кітаптың екінші, кеңейтілген және түзетілген басылымы 1968 жылы шықты, оған Выготскийдің тағы бір жарық көрмеген еңбегі – Шекспирдің "Гамлеті" туралы трактаты (1915-1916 жылдары жазылған) қосылды. Кітаптың алғашқы басылымы кейіннен Scripta Technica Inc. компаниясымен ағылшын тіліне аударылып, 1971 жылы MIT Press баспасынан шықты.

Таңдалған жарияланымдар

Санскрит. Мәскеу: Ғылым баспасы, Шығыс әдебиеті орталық бөлімі, 1968. Бороздылар мен шекаралар. Летчворт: Bradda Books, 1971. 351 б. Тамаз В. Гамкрелидземен бірге, Индоевропа тілі және индоевропалықтар: ғылыми-типологиялық талдау және праязық пен прамәдениеттің реконструкциясы. Тифлис: Тифлис университетінің баспасы, 1984. xcvi + 1328 б. Ағылшын тілінен аударма: Индоевропалықтар және индоевропалықтар: праязық және прамәдениеттің реконструкциясы мен тарихи талдауы. 2 томдық. Аударған Дж. Николс. Берлин–Нью-Йорк: Mouton de Gruyter, 1: 1994, 2: 1995. Т. В. Гамкрелидземен бірге, «Ежелгі Таяу Шығыс және индоевропалық мәселе: лингвистикалық және тарихи-мәдени деректер негізінде прото-индоевропалықтардың уақыттық және аумақтық сипаттамалары», «Индоевропалық зерттеулер журналы», 13-том, 1–2-нөмір (1985): 3–48. Т. В. Гамкрелидземен бірге, «Индоевропалық диалектілерінде сөйлейтін тайпалардың Таяу Шығыстағы бастапқы отанынан Еуразиядағы тарихи қоныстарын көшіруі», «Индоевропалық зерттеулер журналы», 13-том, 1–2-нөмір (1985): 9–91. Вячеслав В. Иванов және Томас Гамкрелидзе, «Индоевропа тілдерінің ерте тарихы», Scientific American, 262-том, 3-нөмір (наурыз, 1990): 110–116. Аляска, Алеут және Курил аралдарындағы Ресей православие шіркеуінің мұрағаттары (1794–1912): көпсемиотикалық қоғамға талпыныс. Вашингтон, 1996. Аляска және Алеут аралдарындағы Ресей православие шіркеуі және оның американдық дәстүрлермен байланысы – көпмәдени қоғамға талпыныс, 1794–1912. Вашингтон, округ Колумбия: Конгресс кітапханасы; U.S. G.P.O., 1997. (редактор ретінде) Илия Верхоланцевамен (ред.), Speculum Slaviae Orientalis: Мәскеу, Рутения және Литва орта ғасырдың соңында. Мәскеу: Новое издательство, 2005. (редактор ретінде), Issledovaniia po tipologii slavianskikh, baltiĭskikh i balkanskikh iazykov: preimushchestvenno v svete iazykovykh kontaktov [= Славян, Балтық және Балқан тілдерінің типологиясы бойынша зерттеулер: тілдік байланысқа баса назар аудара отырып]. Санкт-Петербург: Aleteĭia, 2013. В. Н. Топоровпен бірге, Mifologiia: statʹi dlia mifologicheskikh ėntsiklopediĭ. Мәскеу: ИАСК, Славян тілдерінің мәдениеті, 2014. Мәдени-тарихи теория және семиотика. А. Ясницкий, Р. Ван дер Вир және М. Феррари (ред.), «Кембридждік мәдени-тарихи психология нұсқаулығы» (488–516). Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2014.