Кіріспе
Амарна дәуірінің қанаандық патшасы Мутбаал (Акк. "Балдың адамы") – Амарна дәуірінің қанаандық патшасы. Амарна хаттарында ол Иерусалимнің солтүстігіндегі таулы аймақтың билеушісі Лабаяның ұлы ретінде көрсетіледі, оның билігі Шахму (бібліядағы Сихем) қаласының маңындағы аймақты да қамтыды. Мутбаал Лабаяның ЕА 254 хатында Хабиру шабуылшыларымен байланысын жоққа шығарған ұлы болуы мүмкін. Ол Иордан өзенінің шығысындағы Пелла қаласында билік еткен. Әкесі Джина қаласының тұрғындарынан қаза тапқаннан кейін Мутбаал мен оның бауыры басқа қанаандық билеушілерге және олардың иеліктеріне шабуылдарын жалғастырды, сонымен қатар Хабиру жалдамалыларын пайдаланды. Бір уақытта Мысыр сарайы Дамасктан Бириуазаға Лабаяның ұлдарына қарсы қарулы шаралар қолдануға бұйрық берді. (EA 250)
Mutbaal (Akk. "man of Baal") was a Canaanite king of the Amarna Period. He is identified in the Amarna letters as a son of Labaya, the ruler of the hill country north of Jerusalem, including the territory in the vicinity of the city of Shachmu (biblical Shechem). Mutbaal may be the son whose association with the Habiru raiders Labaya denounced in EA 254. He ruled in Pella on the eastern side of the Jordan River. After his father's death at the hands of the citizens of Gina, Mutbaal and his brother continued their assaults on other Canaanite rulers and their holdings, employing Habiru mercenaries. Eventually Biryawaza of Damascus was ordered by the Egyptian court to take armed action against the sons of Labaya. (EA 250)
ЕА 255
Мұтбаал хаты № 1 of 2, тақырыбы: "Ешқандай мақсатты жер тым алыс емес"
Мұтбаалдың 255-ші хаты, керуендер туралы, оның Батыс Иорданиядағы орналасқан жерінің (қазіргі Пелла, Иорданиядағы "Пихилу мэрі" ретінде) шығысқа қарай Вавилонияға немесе солтүстікке қарай Миттаниге дейінгі маңызды сауда жолы болғанын көрсетеді. Патша ием, менің Күн-айым, былай десін: құлыңыз Мұт-Балу, сіздің аяғыңыздың тозаңы, сіз басып өткен лай. Мен патша иемнің аяғына жеті рет және жеті рет жығыламын. Патша ием Хаяны маған жіберіп: "Ханагалбатқа (Миттаниға) керуенді жіберіңдер, осыны жіберіңдер!" деді. Әкем Лабая патшаға қызмет етіп, патшаның Хангалбатқа жіберген барлық керуендерін сүйемелдеген. Мен патша иемнің керуенін жібермеуге кімнің құқығы бар? Патша ием, тіпті Карадунияшқа да керуен жіберсін. Мен оны аса қатаң күзетпен жеке өзім сүйемелдеймін. EA 255, 1-25 жолдар (толық)
Letter 255 by Mutbaal, about caravans, seems to imply that his location in western Jordan, (as "Mayor of Pihilu" (modern Pella, Jordan)), was an important trade route to the east to Babylonia, or north to Mittani. Say [t]o the king, [my] lord and my Sun: Thus Mut Bahl[u], your servant, the dirt at your feet, the mire you tread on. I fall at the feet of the king, my lord, 7 times and 7 times. The king, my lord, sent Haaya to me to say, "A caravan to Hanagalbat (Mitanni), is this (man) to send on, and (all of you) send it on!" Who am I that I would not send on a caravan of the king, my lord, seeing that [La]b 'ayu, my father, [used to ser]ve the king, his lord, [and] he [himself] used to send on [all the carav]ans [that] the king [would se]nd to Hanagalbat. Let the king, my lord, send a caravan even to Karaduniyaš. I will personally conduct it under very heavy guard. EA 255, lines 1 25 (complete)
ЕА 256
ЕА 256; тақырыбы: "Серттер мен жоққа шығарулар". ЕА 256 – Мутбаал және Пелла (Пихилу) туралы; хаттағы қалалар тізімі, Голан биіктігінде: Удуму, Адуру, Арару, Мешта (Мешта), Магдалу, Хени анаби (Хени анаби), Сарку, Хайюну және Ябилума. Бұл хатта Дадуа, Ишуя және Аяб есімдері айтылады, ал Роль оларды Дәуіт, Есей және Жоав деп сәйкестендіреді.
Болжамдар
Дэвид Роль Мұтбалды Израиль патшасы Саулдың ұлы Ишбаалмен немесе Ишбошетпен бірдей деп санайды, бірақ бұл идентификацияны қолдайтын хронология ғалымдардың көпшілігі тарапынан қабылданбайды. Аталған есімдердің мағынасы толықтай сәйкес екенін жоққа шығаруға болмайды, алайда екі адамның аты бірдей болғанымен, олар әртүрлі дәуірде өмір сүрген болуы мүмкін. Лабаяның ұлы Мұтбаал және Саулдың ұлы Ишбошет екеуінің әкелері Сихемнен билік жүргізсе де, олардың өзі Пелладан билік құрған. Дэвид Роль Мұтбаалдың емес, Джонатанның Хабирумен байланыс жасап, Лабаяның наразылығын тудырғанын айтады. Мұтбаалдың Лабаядан кейінгі кезеңдегі бауыры – оның күйеу баласы, Дәуіт болған.
Ресурстар
Байки, Джеймс. Амарна дәуірі: Ежелгі әлемдегі дағдарыс туралы зерттеу. Тынық мұхиты университетінің баспасы, 2004. Коэн, Реймонд және Реймонд Вестбрук (ред.). Амарна дипломатиясы: Халықаралық қатынастардың бастауы. Джон Хопкинс университетінің баспасы, 2002. Моран, Уильям Л. (ред. және аудармашы) Амарна хаттары. Джон Хопкинс университетінің баспасы, 2002.