Кіріспе

Кларнет хоры – кларнеттер отбасына жататын аспаптардан ғана құралған музыкалық ансамбль. Оған әдетте ми, си-бемоль, альт, бас және контральто немесе контрабас кларнеттер кіреді, бірақ кейде олардың бәрі де болмайды, ал кейде басқа түрлері де кездесуі мүмкін. Ансамбльдің мөлшері әртүрлі болуы мүмкін, оннан қырыққа дейін мүшеден тұруы мүмкін. Сонымен қатар, екі-төрт си-бемоль кларнеттен және бір бас кларнеттен құралған кларнет триолары, квартеттері және квинтеттері де бар. Кларнеттер тобының шығаратын дыбысы концерттік органның дыбысына ұқсас делінеді. Кларнеттер отбасының мүшелері диапазондарымен ерекшеленсе де, олардың тембрлері біркелкі болады. Сондықтан, кларнет хорын струнный оркестрге балама ағаштан жасалған үрмелі аспаптар ансамблі деп қарастыруға болады.

Ертедегі кларнет ансамбльдері

Моцарт, Стадлер, Дружецкий және Буффиль сияқты композиторлар үш бассет-горн немесе кларнетке арналған шығармаларында кларнет хорының пайда болуын болжады. Джеймс Уотерсон (1834–1893), Генри Лазаруспен және «Кнеллер Холлдағы әскери музыка мектебімен» тығыз байланыста болған, Үндістанның вице-королінің оркестрінің жетекшісі, төрт B♭ кларнетке арналған, танымал стильдегі, техникалық тұрғыдан қиын туындылар жазды.

Бірінші кларнет хорлары

B♭ кларинеті мен бассеттік мүйіз (F тонындағы альт кларинеті) 18 ғасырдың соңынан бері қолжетімді болғанымен, хорды толықтыру үшін жоғары және төмен дауыстар әлі де жетіспеді. E♭ кларинеті 1805 жылдан бастап әскери оркестрде, әсіресе Германияда өз орнын тапты, ал бас кларинеті 1838 жылы Адольф Сакс жетілдірді. Сондықтан, толық кларинет хорының негізін қалаудағы шешуші сәт – 1889 жылы Парижде көрмеге қойылған және 1891 жылы патенттелген Фонтейн Бессонның табысты кларинет педаль дизайны болды. Гюстав Понселет (1844–1903) – бельгиялық кларинетші-саксофонист, ол XIX ғасырдың соңында Брюссель консерваториясында бірінші кларинет хорын (бұл ансамбль шамамен 27 музыканттан тұратын) құрды. 1896 жылы Понселеттің ансамблін тыңдағаннан кейін неміс композиторы Рихард Штраус кларинет отбасының барлық мүшелерімен танысып, оларға ғашық болды. Осының нәтижесінде Штраус көптеген ірі оркестрлік шығармалары мен операларында үлкен және әртүрлі кларинет бөлімдерін пайдаланды. АҚШ-та алғашқы кларинет хорын 1927 жылы Нью-Йорк филармониясының бірінші кларинетисі Симеон Беллисон құрды; бастапқыда сегіз мүшеден тұратын топ 1948 жылға қарай 75 мүшеге дейін өсті.

1950 жылдары АҚШ-та танымалдықтың өсуі

1950-1960 жылдары Джеймс Де-Ису, Гарольд Палмер, Люсьен Кайльет, Дэвид Хайт, Дональд МакКатрен, Альфред Рид, Рассел Хоуленд және Харви Герман сияқты көрнекті кларнет орындаушылары мен педагогтар кларнет хорының алтын ғасырын бастаған қозғалысты ұйымдастырды. Бұл қозғалыс музыкалық білім берушілердің кеңейіп келе жатқан кларнет бөлімдерін жақсарту әрекеттерімен одан әрі күшейді. Осы жаңа күш пен белсенділікке байланысты кларнет хоры үшін көптеген жаңа шығармалар мен әуендемелер жазылды. Көптеген АҚШ университеттері мен орта мектептерінің музыка бағдарламаларында үлкен кларнет хорлары болды. Мысалы, Иллинойс университеті, Айова штаты университеті, Фресно штаты колледжі, Монтана штаты университеті, Дюкен университеті және Либан аймағы колледжінің хорларын атауға болады. Сол кездегі барлық жетекші аспап өндірушілер кларнет хоры қозғалысына зор қолдау көрсетті. Кларнет хорлары АҚШ штаты, аймақтық және ұлттық музыкалық конференцияларында жиі орындалды, олар көбінесе конференциялық жаппай хорларын құруды қамтыды.

Репертуар

Кларнет хоры үшін жазылған музыка репертуары ХХ ғасырдың ортасына дейін дерлік болмаған, бірақ содан бері әртүрлі аспаптық топтар үшін бастапқыда жазылған көптеген ертерек туындылардың транскрипциялары жасалды. Симеон Беллисон ХХ ғасырдың бірінші жартысында кларнет хоры үшін көптеген шығармаларды аранжировкалағаны үшін есімдері танымал. Кларнет хоры үшін тағы бір белгілі аранжировщик – Перси Грейнджер, ол көптеген жаздар бойы Мичиган штатының Траверс-Сити қаласының жанындағы Интерлохен музыка лагерінде сабақ беріп, дирижерлік етіп, концерттер берген. Интерлохенмен байланысы кезінде ол 1937-1946 жылдар аралығында И.С. Бах, Жоскен де Пре, Дженкинс, Уильям Лоус, Ле Жен және Скарлаттидің туындыларын біртекті үрлемелі аспаптар тобына, көбінесе саксофондарға немесе кларнеттерге реттеп өңдеген. Митчелл Эстрин басқаратын Иллинойс университетіндегі Харви Германның кларнет хоры және Флорида университетінің кларнет ансамблі сияқты ұжымдар жаңа репертуардың көп бөлігін жасады. Америка музыкасы орталығының қорында Германның UIUC кларнет хорымен бірге жасаған бірнеше жазбалары сақталған. Эстриннің ұжымы Пол Ричардс, Джеймс Пол Сайн және Пол Базлер сияқты композиторлардың кларнет хоры үшін көптеген түпнұсқалық шығармаларын тапсырыс беріп жасады, сондай-ақ Мэтт Джонстонның ондаған жаңа аранжировкалары мен транскрипцияларын алды.