Кіріспе
Кэрол Рид пен Льюис Майлстоунның 1962 жылғы "Баунтидегі бүлік" фильмі – Metro Goldwyn Mayer компаниясы 1962 жылы шығарған американдық Technicolor эпикалық тарихи драмасы, режиссері Льюис Майлстоун, басты рөлдерде Марлон Брандо, Тревор Ховард және Ричард Харрис. Сценарийін Чарльз Ледерер жазды (Эрик Амблер, Уильям Л. Дрисколл, Борден Чейз, Джон Гей және Бен Хехттың аттары көрсетілмеген үлесімен), Чарльз Нордхофф пен Джеймс Норман Холлдың "Баунтидегі бүлік" романы негізінде. Музыкасын Бронислав Капер жазды. Фильм 1789 жылы HMAV Bounty кемесінің капитаны Уильям Блайға қарсы Флетчер Кристиан басқарған нақты тарихи бүлік туралы ауқымды қиялдау оқиғасын баяндайды. Бұл роман негізінде MGM компаниясы түсірген екінші американдық фильм, алғашқысы – "Баунтидегі бүлік" (1935). "Баунтидегі бүлік" Ultra Panavision 70 кең экранды технологиясында түсірілген алғашқы фильм. Фильмнің бір бөлігі Тынық мұхитында түсірілді. Сыншылар фильмді жазғырып, ол кассада 6 миллион доллардан астам шығынға ұшырады (1962 жылы 6,0 доллар қазіргі шақта шамамен миллион долларға тең).
Mutiny on the Bounty is a 1962 American Technicolor epic historical drama film released by Metro Goldwyn Mayer, directed by Lewis Milestone and starring Marlon Brando, Trevor Howard, and Richard Harris. The screenplay was written by Charles Lederer (with uncredited input from Eric Ambler, William L. Driscoll, Borden Chase, John Gay, and Ben Hecht), based on the novel Mutiny on the Bounty by Charles Nordhoff and James Norman Hall. Bronisław Kaper composed the score. The film tells a heavily fictionalized story of the real life mutiny led by Fletcher Christian against William Bligh, captain of HMAV Bounty, in 1789. It is the second American film produced by MGM to be based on the novel, the first being Mutiny on the Bounty (1935). Mutiny on the Bounty was the first motion picture filmed in the Ultra Panavision 70 widescreen process. It was partly shot on location in the South Pacific. Panned by critics, the film was a box office flop, losing more than $6 million (equivalent to $6.0 in 1962 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ).
Сюжет
1787 жылы «Баунти» кемесі капитан Уильям Блайдың (Тревор Ховард) басшылығымен Ұлыбританиядан Таитиге жол тартады. Оның міндеті – нан жемісінің жас түптерін кемеге тиеп, Ямайкаға жеткізу. Үкімет бұл өсімдіктердің өсіп, құлдарға арзан тамақ көзі болады деп үміттенеді. Саяхат сырдың жоғалып кеткенімен қиын басталады. Теңізші Джон Миллс (Ричард Харрис) нағыз ұры Блайды айыптайды, ал Блай Миллсті жоғары лауазымды офицеріне наразылық танытқаны үшін қатыгездікпен жазалайды, бұл оның патрицийлік екінші командирі, бірінші лейтенант Флетчер Кристианның (Марлон Брандо) наразылығын тудырады. Алдағы айларға Блайдың ескертуі үлгі болады: «Мақсатқа жету үшін жасалған қатыгездік – қатыгездік емес, тиімділік». Аристократ Кристиан өзінің амбициялы капитанына қатты ренжіді. Блай Таитиге тезірек жету үшін Кап-Хорн айналып, қысқа жолмен өтуге тырысады, бірақ бұл кеме жүзу үшін қауіпті. Стратегия сәтсіз аяқталып, «Баунти» шығысқа кері шегінеді, бұл миссия үшін қымбат уақытты қажет етеді. Блай жоғалтқан уақытты қалпына келтіру үшін экипажға қысым көрсетіп, рациондарын қысқартады. «Баунти» мақсатына жеткенде, экипаж тропикалық жұмақтың оңай өмірінен және таитилік әйелдердің еркін махаббат философиясынан ләззат алады. Кристианның өзі Таити патшасының қызы Маймитиге (Тарита Терипайя) ғашық болады. Блайдың алаңдауын нан жемісінің тоқырау кезеңі күшейтеді, себебі өсімдіктерді құмырға отырғызғанға дейін тағы бірнеше ай күту керек. Кету күні жақындағанда, үш теңізші, соның ішінде Миллс дезертирлік жасауға тырысады, бірақ Кристиан оларды ұстап алады, ал Блай оларды темірге мінгізеді. Ямайкаға сапар барысында Блай кешіккені үшін өтеу ретінде нан жемісінің түптерін екі есеге көбейтуге тырысады және қосымша өсімдіктерді суару үшін экипаждың су рационын азайтуға мәжбүр болады. Экипаждың бір мүшесі суару құмырасын алуға тырысқанда тонадан құлап қаза табады. Тағы біреуі кемедегі жағдайға наразылық білдіріп, Блайға шабуыл жасайды және оны құртпақ болады. Миллс әр өлімнен кейін Кристианды мазақтап, оны Блайға қарсы шығуға итермелейді. Экипаж мүшесі теңіз суын ішкеннен ауыр сырқаттанғанда, Кристиан капитанның бұйрығына қарамастан, оған таза су беруге тырысады. Блай екінші рет тоқтату бұйрығын орындамағандықтан Кристианды ұрады. Жауап ретінде Кристиан Блайды ұрады. Блай Кристианға портқа жеткенде оның ісі үшін асылатынын айтады. Жоғалтқаннан басқасы жоқ Кристиан кемеге қолбасшылық етеді және Блай мен экипаждың адал мүшелерін навигациялық құралдармен бірге қайыққа отырғызып, жергілікті аралға баруды бұйырады. Блай британдық билік органдарына тезірек жету үшін Тынық мұхитының көп бөлігін кесіп өтуге шешім қабылдайды. Ол Британияға таңқаларлық жылдамдықпен оралады. Әскери сот Блайды кез келген қылмыстан ақтайды және көтерілісшілерді тұтқындап, сотқа беру үшін экспедиция ұсынады, бірақ сонымен қатар Блайды «Баунти» капитаны етіп тағайындау қателік болды деген қорытындыға келеді. Осы уақытта Кристиан Таитиге қайта оралып, кемеге керек-жарақтар мен экипаждың сүйіктілерін тиеп алады. Содан кейін олар алыс Питкэрн аралына барады, ол карталарда дұрыс көрсетілмеген, Патшалық флоттың қаһарынан жасыру үшін. Бірақ Питкэрнге жеткен соң Кристиан олардың Британияға оралып, Блайдың қылмыстарын дәлелдеуі керек деп шешеді және олармен бірге жүруді сұрайды. Бұл мүмкіндікті болдырмау үшін, экипаж «Баунтиді» өртеп жібереді, ал Кристиан оны құтқаруға тырысқанда қаза табады.
Даму
1935 жылы «Баунтидегі бүлік» фильмінің табысынан кейін режиссер Франк Ллойд 1940 жылы Спенсер Трейси немесе Чарльз Лоттонның қатысуымен капитан Блайдың кейінгі өмірін көрсететін жалғасын жасау жоспарларын жариялады. Бірақ фильм түсірілмеді. 1945 жылы Кейси Уилсон «Баунтидегі христиан» сценарийін жазды, онда Кларк Гейбл Флетчер Кристиан рөлінде ойнайтын және Кристианның Питкэрн аралындағы өміріне баса назар аударылатын еді. Алайда, бұл фильм де түсірілмеді. 1950 жылдары MGM өзінің бұрынғы сәтті фильмдерін түрлі-түсті және кең экранды форматта қайта түсірді, олардың ішінде «Скарамуш» және «Зенда тұтқыны» болды. Олар «Баунтидегі бүлік» фильмін қайта түсіруге шешім қабылдады және 1958 жылы студия фильмді продюсер ретінде Аарон Розенбергті тағайындағанын хабарлады. Марлон Брандо басты рөлге үміткер ретінде қарастырылды. Эрик Амблер аптасына 5000 доллар еңақымен сценарий жазуға келісті. Оның міндеті Нордхофф пен Холлдың «Баунтидегі бүлік» және «Питкэрн аралы» романдарынан материалдарды біріктіру еді. MGM үшінші кітапқа – «Теңізге қарсы адамдар» романына да құқық иеленді, ол бүліктен кейін Блайдың қайықпен жасаған саяхатын баяндайды. Брандо өзінің естеліктерінде «Арабияның Лоренсі» фильмінің басты рөліне де ұсыныс түскенін, бірақ ол «Баунти» фильмін таңдағанын айтты, себебі ол алты ай шөлде түсірудің орнына, ұзақ уақыт бойы оны қызықтырған Таитиге баруды жөн көрді. «Лин өте жақсы режиссер еді, бірақ ол фильмді түсіруге тым көп уақыт жұмсады, сондықтан мен шөлде су тамшысы сияқты құрғап кетер едім», - деп жазды Брандо.
Сценарий
Розенберг фильмде көтерілістен кейінгі экипаж тағдырына көбірек назар аударылатынын, капитан Блайдың екінші рөлде болатынын және көтеріліс оқиғасы флешбэк арқылы көрсетілетінін айтты. "Бұл Брандоның идеясы болды", - деді Розенберг. "Ол дұрыс айтқан. Көтерілісшілерге не болғанын білу әрқашан қызықты." "Көтерілістен кейінгі көңіл-күй үмітпен толуы керек", - деді Рид. "Адамдар басқаша өмір сүруді, азапсыз, қатыгездіксіз өмірді армандайды. Олар өмірде зұлымдық пен жеке табысқа ұмтылыс болмауын қалайды. Бірінен бірі басымдық күтпейтін жаңа өмірді көздейді". MGM басшылары Амблердің сценарийіне қанағаттанбады, бірақ автор оның 14 нұсқасын жасағанын естіртеді. 1960 жылдың шілдесінде Джон Гейге сценарий жазуға шарт жасалды. Соңында Уильям Дрисколл, Борден Чейз (1960 жылдың тамызында жазған), Говард Клевс және Чарльз Ледерер барлық сценарийлерді жазды.
Актерлік құрам
1960 жылдың шілдесінде Питер Финч Блайдың рөлін ойнауға келісім берді. Бірақ тамыз айында бұл рөл Тревор Ховардқа берілді. Брандо жеке өзі махаббат рөліне жергілікті таитилік Таританы таңдады. Олар 1962 жылы үйленді, ал 1972 жылы ажырасты. Түсірілім 1960 жылдың қазан айында басталуы керек еді, алайда сценарийді дайындау және кеменің құрылысының кешігуіне байланысты қараша айына дейін басталмады. Таитиге 150-ден астам актер және түсірілім тобы келді, ал MGM 200-ден астам қонақ үй бөлмелерін жалдады. Түсірілім 28 қарашада басталды. Сценарий үнемі қайта жазылып, Брандо өзінің рөлінің көп бөлігін импровизациялағандықтан түсірілім қиын болды. Сонымен қатар, алыс орналасқандықтан шығындар да жоғары болды. Сценарийдегі үнемі болатын өзгерістерге және өндірістің қаржылық және логистикалық проблемаларына қарамастан, Брандо кейіннен арал мен оның жергілікті халқымен болған әрекеттесулерінен қаншалықты ләззат алғанын жазды: Мен оны алғаш көрген сәттен бастап, шындық Таити туралы менің қиялымдарымнан да асып кетті, мен «Бұнт» фильмін түсіргенде өмірімдегі ең жақсы сәттердің бірін басымнан өткердім. Түсірілім көбінесе H.M.S. Bounty кемесінің жағалауда бекітілген көшірмесінде жүргізілді, және режиссер «Сүріңіз!» дегеннен кейін мен британдық теңізші офицерінің формасын шешіп алып, таитилік актерлермен бірге жүзу үшін кемеден шығанаққа секіріп түсетінмін. Көбінесе күніне екі-үш қана кадр түсіретінбіз, бұл маған олармен бірнеше сағат өткізуге мүмкіндік берді, мен оларды өмірге деген сүйіспеншіліктері үшін жақсы көре бастадым. 1961 жылдың қаңтар айында, үш айлық түсірілімнен кейін Рид «белгілі бір аурумен» үйіне қайтып келді. Оның кетуіне себеп өткір холецистит және күн соққысы болды деген ақпарат тарады, бірақ басқа да мәліметтер бойынша Рид оқиғаның бағытымен келіспегендіктен көңілі тоңған.
Льюис Майлстоун
Ридтің орнын Льюис Майлстоун басты, бұл оның толық метражды фильмге соңғы режиссерлік жұмысы болды. "Рид өзінің фильмдерін өзі түсіруге үйренген еді", - деді Майлстоун. "Ол продюсердің, студияның және жұлдыздардың араласуына дағдыланбаған. Бірақ Голливудта қалып қойғандардың бәрі – көшедегі мысықтар сияқты. Біз осы стильді жақсы білеміз. Біз қалай тірі қалу керектігін білеміз". Дегенмен, ол олардың тек бір жеті минуттық сахнаны түсіргенін анықтады, онда Тревор Ховард нан жемісін алу туралы нұсқаулар беріп жатыр. "Марлон оқиғаға келіспеді", - деді Майлстоун. "Бірақ ол өзіне келісті. Егер Брандоға бірдеңе ұнамаса, ол камераның алдында тұрып, актерлік ойнамайтын. Ол тек өзі туралы ғана ойлады. Сонымен қатар, ол көп нәрседе дұрыс болды. Ол Кларк Гейбл ойнағандай мистер Кристиан рөлін ойнауға тым зиялы болды". Өндірістің қиындықтарына қоса, каноэ сахнасын түсіріп жатқанда таитилік қаза тапты. "Мен бұл бизнесте көп уақыт жұмыс істедім, бірақ мұндай нәрсені ешқашан көрген емеспін", - деді Майлстоун. "Бұл капитансыз, рульсіз кемедегі дауылдағыдай болды. Жұмысқа қабылданғанда бұл жақсы сапар болады деп ойладым. Аяқтаған кезде, менің шайқап алынғанымды сезіндім". Майлстоун оны режиссерлеуден бас тартты, сондықтан Джордж Ситон 1962 жылдың тамызында Кристианның өлім сахнасын түсірді. "The Saturday Evening Post" журналында фильм туралы мақала жарияланды, ол Брандоның пікірінше оны кемсіткен. Ол оларды 5 миллион долларға сотқа берді. Ол MGM президенті Джозеф Фогельді өзінің ісін қолдау үшін сөйлеуге көндірді; бұл тактика кері соқты және кейін Фогель отставкаға кеткен кезде, фильм шыққаннан кейін көп ұзамай, оған қарсы қолданылды.
Сыни жауап
Bosley Crowther газетінің «The New York Times» басылымы: «Көзге жақын да, қызықтыратын да көп нәрсе бар, таза көрініс ретінде», – деп жазды, бірақ Марлон Брандоны Флетчер Кристианды «керемет кеме офицерінен гөрі дandy-ге айналдырғаны үшін» сынады, «оның өнері травестия немесе ойын-құдақ ретінде ұсынылғандай сезіледі». Variety басылымы фильмді «көбінесе таң қалдырарлықтай әдемі» және 1935 жылғы нұсқадан «жалпысымен жоғары» деп атады, сондай-ақ «Брандо мансабындағы ең жақсы рөлін ойнап жатыр» деп қосты. The New Yorker журналының Брендан Гилл сценарийшілер мен режиссерлердің «сәтсіздікке ұшырамағанын, бірақ нағыз табысқа жете алмағанын» жазды. Мұның себебі – олар Марлон Брандодан көмек алмаған, ол Флетчер Кристианды теңіздегі Гамлеттей бейнелейді. Флетчер Кристианның айтары Гамлеттің сөздерінен гөрі әлдеқайда аз қызықты болғандықтан, мырза Брандоның азапты қарауы орынсыз көрінеді. Шындығында, жаман капитан Блайға көңіл білдіреміз, оны Тревор Ховард жақсы ойнады. Осы жоғары текті жас жігіт оны әрқашан ашуландырғанын түсінуге болады!» Ричард Л. Коу The Washington Post газетінде фильмді «күмәндісіз әдемі әдемілік» деп атады, ол үшінші сағатында «әдемілікке құлайды», сондай-ақ: «Бүлік тек қаһарманның ашуынан және оның осылай істегеніне өзімшілдікпен алаңдауынан болған секілді». Ұлыбританияның «Айлық кино бюллетені» Брандоны «өте жалған жоғары сыныпты ағылшын акценті» үшін, ал режиссураны «көптеген нашар жұмыстарға ұқсас» деп сынады. Time журналы фильмнің «ақылсыз оптимизмнің бос сөздерімен жүріп, ақырында сезімталдыққа толы суға батып кетеді» деп жазды. Rotten Tomatoes шолулар жинағында фильмге 20 шолу негізінде 70% рейтинг берілген, орташа бағасы 6.5/10. «Баунтидегі бүлік» фильмінің қиын және проблемалы түсірілімі, Брандоның темпераментті және эксцентриктік мінез-құлқы, Брандоның рөлін өте жағымсыз бағалаған сыншылар және фильмнің кассадағы сәтсіздігі Брандоның мансабына және жұлдыздық күшіне нұқсан келтірді, ол он жылдан кейін «Құда әкесі» фильмінің жарық көргенімен қайта жанданды. Режиссер Майлстоун кейін Брандоның «Баунтидегі бүлік» фильміндегі рөлін «қорқынышты» деп тапқанын айтты.
Марапаттар мен ұсыныстар
Наградалар санаты Тұрақтылар Нәтижесі Академия сыйлығы Ең жақсы фильм Аарон Розенберг Ең жақсы көркемдік безендіру – Түсті көркемдік безендіру: Джордж В. Дэвис және Дж. Макмиллан Джонсон; Орнату безендіруі: Генри Грейс және Хью Хант Ең жақсы түсіру операторы – Түсті Роберт Суртис Ең жақсы фильм монтаждау Джон Максуини кіші Ең жақсы музыка – жаңадан жазылған Бронислав Капер Ең жақсы ән "Mutiny on the Bounty (Follow Me)" фильмінен махаббат әні Музыка авторы: Бронислав Капер; Сөздері: Пол Фрэнсис Вебстер Ең жақсы арнайы эффектілер Көрнекі эффектілер: А. Арнольд Гиллеспи; Ыстық эффектілер: Мило Б. Лори Америка киномонтажшыларының сыйлығы Ең жақсы монтаждалған толық метражды фильм Джон Максуини кіші Режиссерлер гильдиясының сыйлығы Кинофильмдердегі ең көрнекті режиссерлік жетістік Льюис Майлстоун Алтын глобус сыйлығы Ең жақсы драмалық фильм Ең жақсы қосалқы актриса – фильмде Таррита Ең жақсы түпнұсқа музыка – фильмде Бронислав Капер Алтын катушка сыйлығы Ең жақсы дыбыс монтаждау – толық метражды фильм Халықаралық кино музыка сыншыларының қауымдастығы сыйлығы Жаңа шығарылым/Қайта шығарылым/Қайта жазылған ескі музыкалық шығарма Музыка: Бронислав Капер; Альбом продюсері және сыртқы жазбалар: Лукас Кендалл; Сыртқы жазбалар: Джефф Бонд; Альбом көркемдік безендіруі: Джо Сикоряк Лавр сыйлығы Ең жақсы драма 4-орын Ең жақсы ән "Mutiny on the Bounty (Follow Me)" фильмінен махаббат әні Музыка авторы: Бронислав Капер; Сөздері: Пол Фрэнсис Вебстер
Үй медиасы
Форд АҚШ-та бір реттік көрсетілім үшін телеарнадан көрсету құқығы үшін рекордтық 2,3 миллион доллар төледі. Фильм 1967 жылдың 24 қыркүйегінде ABC арнасында көрсетілді.
Мұра
Марлон Брандо Таитиге ғашық болып, 1966 жылы Тетиароа атоллын 99 жылға жалға алды. Ол 1962 жылдың 10 тамызында Тарита Терипайяға үйленді. Олардың екі баласы болды: Тейхоту Брандо (1963 жылы туған) және Тарита Шейен Брандо (1970–1995). Брандо мен Терипайя 1972 жылдың шілде айында ажырасты.