Кіріспе

Америкалық әйел Мэри Вебстер (1684 ж. шамасында) – колониялық Жаңа Англияда тұрған, сиқыршылықпен айыпталған және айыптаушының достары тарапынан линчелеуге ұрыныс жасалған адам.

Ерте өмір

Мэри Вебстер, туған аты Рив, Англияда дүниеге келген. Оның нақты туған жылы белгісіз, бірақ оның туған күні туралы айтылатын мәліметтер 1617 жылдан 1624 жылға дейін ауқымда болған. Оның әкесі де, ағасы да Томас Рив аталған. Оның әкесі Массачусетс штатының Спрингфилд қаласында тұрған. Жаңа Англия тарихи қоғамы мәліметінше, оның анасының аты Ханна Роу Рив болған. 1670 жылы Мэри Рив Уильям Вебстерге үйленді және олар Массачусетс штатының Хэдли деген шағын пуритан қаласына қоныстанды. Вебстердің балалары болғаны туралы ешқандай жазба қалмаған. Ол 53 жаста, ал ол 46 жаста еді. Уильям мен Мэри Вебстердің ақшасы шамалы болды, кішкентай үйде тұрды және кейде тіршілік көру үшін қаладан көмек сұрауға тура келді.

Сот және жалғасып жатқан зорлық-зомбылық

1683 жылы Мэри Вебстер шамамен 60 жаста болғанда, ол Бостондағы қазылар алқасының алдында «сыбайластыққа күдікпен қарау» айыбымен сотқа тартылды, бірақ айыптан босатылып, кінәсіз деп танылды. 1684 жылы Филип Смит Вебстерді ауызша айыптады. Смит судья, дьякон және Хэдли қаласының өкілі болды. Ол сондай-ақ «гипохондрик» деп сипатталды. Мэтер Смиттің есімін атады, бірақ Мэри Вебстерді есімдерін атамады. Мэтер Смиттің достарының «бір түні үш-төрт рет барып, әйелге кедергі келтіргенін» сипаттайды. Мэтердің сөзіне қарағанда, Смит Мэри Вебстерге қарсы жасалған осы зорлық-зомбылық түні ғана тыныш ұйықтады. «Жалпы алғанда, сиқыршылық осындай жақсы адамның өмірін аяқтағаны сөзсіз болды», - деді Мэтер. Коттон Мэтердің кітабы 1689 жылы, 1692 жылғы әйгілі сиқыршылыққа қатысты сот процестерінен бірнеше жыл бұрын жарық көрді және оның әкесі, Гарвард университетінің президенті Инкрейс Мэтердің 1684 жылы жарық көрген ұқсас кітабынан кейін жарық көрді. Кез келген адам сиқыршылық үшін жазаланбаған ондаған жылдар өткеніне қарамастан, Инкрейс Мэтер 1681 жылдан бастап «осы колониядағы дін қызметкерлерімен» кездесіп, сиқыршылықтың мысалдары мен әңгімелерін іздеуді бастады. Инкрейс Мэтердің өтініштері (және сиқыршылықтың нақты күшіне қолдау білдіретін доктриналық көзқарастар) 1683 жылы Хэдлидегі жағдайға тікелей әсер еткен болуы мүмкін. Томас Хатчинсонның айтуынша, Инкрейс Мэтердің кітабына дейін Жаңа Англияда сиқыршылық үшін жазаланған адам ондаған жылдар бойы болған, кейде әңгімелер мен негіссіз айыптауларға қарамастан. 1693 жылдың сәуір айында Салем қауымының мүшелері өздерінің дін қызметкері Сэмюэл Парристі «елдегі православиелік дін қызметкерлерінің пікірінен өзгеше» болды деп айыптап, оны қуғынға салу науқанын бастады (және бұл науқан ақырында сәтті аяқталды). Парристің доктриналық көзқарастары даулы және әдеттен тыс болғанымен, олар алдыңғы он жылдықтарда Мэтерлер ұсынған көзқарастарға сәйкес келді. 1690 жылдың 20 қазанында Паррис Коттон Мэтермен және Гарвард колледжі кітапханасында жаңа құрылған «Кембридж қауымы» деп аталатын басқа дін қызметкерлерімен кездесіп, Салемдегі қауыммен туындаған мәселелерді талқылады. 1693 жылдың күзінде Мэтерлер сиқыршылыққа қатысты сот процестерін жалғастыруға тырысты, бұл Бостондық жүн саудагері Роберт Калефтен хат жазу науқанын тудырды. Басқа нәрселермен қатар, Калеф оларды «адамды тік көтеріп немесе тізбектеп байлап қоюдың» қашықтағыларды емдеуге қалай көмектесетінін ұсынғаны үшін сынады. Калефтің пікірінше, мұндай идеялар «Құдайға құрметсіздікке және халықтың игілігіне қауіп төндіруге» бағытталған. Көбейіп бара жатқан сынға қарамастан, Коттон Мэтер өз позициясында тұрып, 1702 жылы Филип Смит пен Мэри Вебстер туралы есебін қайта басып шығарды, бірақ «Magnalia Christi Americana» деп аталатын әртүрлі үзінділердің үлкен фолиосының соңына жақын жерге жасырды. 1702 жылғы басылымда шағын айырмашылықтар бар, мысалы, Мэтер Мэри Вебстерге шабуыл жасаған күзетшілердің «жас жігіттер» болғанын нақтылайды және Мэтер бұрынғы «бір түнді» атауын алып тастап, күзетшілер оған үш-төрт рет шабуыл жасады деп болжайды. Мэтер Смиттің «барлық ауруы» кезеңінде ұйықтаған жалғыз жағдайлардың осы екенін одан да баса көрсету үшін «иә» деген сөзді қосты.

Танымал мәдениет

Канадалық жазушы Маргарет Атвуд Вебстер туралы былай деді: "Дүйсенбі күні әжем Мэри оның арғы тегі екенін айтар еді, ал сәрсенбі күні ол емес дейтін. Қайсысын қаласаң, соны таңда." Ол Вебстерді "Жартылай ілініп тұрған Мэри" өлеңінің негізгі кейіпкері етіп, "Қызметшінің хикаясы" (1985) романын оған арнады.