Кіріспе
Америкалық биогеронтолог Денхам Харман (14 ақпан 1916 жыл – 25 қараша 2014 жыл) – американдық медицина ғалымы, соңында Небраска университетінің медициналық орталығында профессор-эмиритус қызметін атқарған. Харман «еркін радикалдардың қартаю теориясының әкесі» ретінде танымал. Ол 1943 жылы Калифорния университетінің (Беркли) химия колледжінде бакалавр және философия докторлық диссертациясын қорғады, ал 1954 жылы Стэнфорд университетінен медицина докторын алды, интернатурасын аяқтады. 1943 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Харман Калифорния штатының Эмеривилл қаласындағы Shell Oil компаниясының реакциялық кинетика бөліміне жұмысқа орналасты. Ол алты жыл бойы Shell зертханасының химигі болып жұмыс істеді, оның ішінде мұнай өнімдеріндегі еркін радикалдардың реакцияларын зерттеді. Осы кезеңде ол 35 патент алды, оның бірі – «Shell No Pest Strip» деп аталатын, мухаларды өлтіруге арналған пластикалық жолақта қолданылатын қоспаға арналған. Харман қартаю құбылысына, оның себептеріне және мүмкін емделу жолдарына қызығушылық танытты. Бұл мәселені түсінуге көмектесу үшін ол Стэнфорд университетінің медицина факультетіне оқуға түсті. Харман 1958 жылы Небраска университетінің медицина колледжінде жүрек-қан тамырлары зерттеулерінің жетекшісі болды. Харман өмірінің көп бөлігінде Калифорния университетінде студенттік кезеңде кездескен журналистика факультетінің студентімен үйленді. Олардың төрт баласы және төрт немересі болды. Харман өмір бойы салауатты өмір салтын сақтады. Ол темекі шекпеді және алкогольді шамамен ішті. 82 жасқа дейін күн сайын екі шақырым жүгірді. Арқасы ауырғандықтан жүгіруді тоқтатты, бірақ 173 см бойында 63,5 кг салмақты ұстау үшін үнемі серуендеуді жалғастырды. Харман 2014 жылғы 25 қарашада Омахада, Небраска штатында қысқа аурудан кейін 98 жасында қайтыс болды.
Denham Harman (February 14, 1916 – November 25, 2014) was an American medical academic who latterly served as professor emeritus at the University of Nebraska Medical Center. Harman is known as the "father of the free radical theory of aging". he earned his BS and Ph. D. in 1943 from the College of Chemistry at the University of California, Berkeley and his M. D. from Stanford University, finishing his internship in 1954. Immediately after earning his Ph. D., in 1943, Harman joined the reaction kinetics department of Shell Oil in Emeryville, California. He worked for six years as a Shell research chemist, in part studying free radical reactions in petroleum products. During that period he was granted 35 patents, one for a compound used in plastic strips to kill flies ("Shell No Pest Strip"). Harman became fascinated with the phenomenon of aging, its cause and possible cure. To assist him in understanding this problem, he went to medical school at Stanford University. Harman became chair of cardiovascular research at the University of Nebraska College of Medicine in 1958. Harman was married to the same woman for most of his life, a journalism student whom he met at a fraternity dance while at the University of California. The couple had four children and four grandchildren. Harman maintained a healthy lifestyle throughout his life. He never smoked and drank alcohol in moderation. He ran two miles a day until he was 82. He quit because of a back injury, but he continued to take regular walks to help him maintain a weight of 140 pounds on his 5 foot 10 frame. Harman died in Omaha, Nebraska, on November 25, 2014, from a short illness, aged 98.
Митохондриялық қартаю теориясы
Көп жылдық талпыныстарының нәтижесінде антиоксидантты қосымшалардың көмегімен максималды өмір сүру ұзақтығын арттыра алмаған Харман, митохондриялардың еркін радикалдардан зақымданумен қатар, оларды өндіретінін, бірақ сырттан алынған антиоксиданттардың митохондрияларға енбейтініне келді. Ол, өмір сүру ұзақтығын митохондриялар анықтайды деген қорытындыға келді. Ол өзінің "қартаюдың митохондриялық теориясы" деп атаған идеяларын 1972 жылғы сәуір айында жарық көрген "Америка гериатриялық қоғамының журналында" жариялады.
Ұйымдастыру жетістіктері
1969 жылы Харман геронтологиямен айналысатын мамандардың көпшілігі қартаюдың биологиялық аспектілерін зерттемейтініне және одан да аз ғанасы қартаюдың себебін анықтауға тырысатынына алаңдады. 1970 жылы ол Америкалық Қартаю Ассоциациясының (AGE) құрушыларының бірі болды, мақсаты – қартаю зерттеулеріне бағытталған және оны қолдаумен айналысатын ғалымдар қауымдастығын құру еді. 1985 жылы ол Халықаралық Биомедициналық Геронтология Ассоциациясының (IABG) құрушыларының бірі атанды.