Кіріспе
Ислам дінінің жатқырушыларының террористік әрекеттерге қатысты көзқарасы кең ауқымды. Кез келген бейкүнә адамды өлтіру (мұсылман немесе мұсылман емес) және мүлікті заңсыз тартып алу исламда ауыр күнә саналады және шариғатпен қатаң тыйым салынған.
There is a wide range of Muslim attitudes towards terrorism. The killing of innocent human beings (whether Muslim or non Muslim) and unlawful confiscation of property are major sins in Islam and strictly forbidden by sharia.
Northwest Airlines 253 рейсі
"Норт-Уэст" әуекомпаниясының 253 рейсіне жасалған бомбалау әрекеті мұсылмандық ұйымдар тарапынан айыпталып, сотталды. Канадада, канадалық және АҚШ-тың исламдық лидерлерінің тобы фатва, яғни діни үкім шығарды. Бұл фатвада экстремистер мен террористердің АҚШ және Канадаға жасаған кез келген шабуылдары айыпталып, екі елге жасалған шабуыл Солтүстік Америкада тұратын мұсылмандарға жасалған шабуыл деп жарияланды. "Біздің пікірімізше, бұл шабуылдар зұлымдық, ал Ислам мұсылмандарды осы зұлымдыққа қарсы тұруға шақырады", - делінген Канаданың Ислам Жоғарғы Кеңесіне қатысты 20 имам қол қойған фатвада. Фатвада сондай-ақ, мұсылмандар "қандай да бір адамды, мұсылман болсын, болмасын, қанадалық немесе американдықтарға зиян келтірген жағдайда әшкерелеуі керек" делінеді. Имамдардың бірі: "Құран аяттарына сүйене отырып, мұсылмандар өмір сүретін елге адал болуға міндетті", - деген мәлімдеме жасады. Фатва сонымен қатар, дін қызметкерлерінің бүкіл әлемге Канада мен АҚШ-тағы мұсылмандардың "Ислам дінін толықтай ұстануға құқығы бар" екенін және "Канада мен АҚШ-қа жасалған кез келген шабуыл – канадалық және американдық мұсылмандардың бостандығына жасалған шабуыл" екенін көрсетуі қажеттігін атап өтеді.
2011 жылғы Александриядағы бомбалау
2011 жылғы 6 қаңтарда Египет мұсылмандары елдегі копт христиан азшылығымен ынтымақтастығын білдіру үшін, копт Рождествосы қарсаңында шіркеулерде мисса кезінде кез келген мүмкін шабуылдардан қорғау үшін "адам қалқаны" құрды. Миссаға дейін мұсылмандар мен копттар бірлік танытып, көшеде наразылық акцияларына, митингтерге қатысты және "Барлыққа арналған Египет" атты Facebook-тегі кең таралған бірігу науқанын ұйымдастырды. Ливанда республиканың сүнни мүфтиі Мұхаммед Қаббани және шииттердің Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Абдул Әмір Қабалан жекелей айыптау жасады. Хамас Александриядағы жарылысты айыптап, Египетке және оның мұсылман мен христиан халқына жамандық тілейтін, діни араздық тудыруға тырысатын жасырын күштерді кінәлады. Хамас мәлімдемесінде Египетке және құрбандардың отбасыларына көңіл айтты, фактілердің тез арада анықталып, кінәлілердің жазаланатынына үміттенді. Осы шабуылға жауап ретінде, ықпалды египеттік мұсылман уағызшысы Амр Халед интернеттегі діни арандатумен күресу үшін науқан бастады, ол Жаңа жыл қарсаңындағы зорлық-зомбылықтың себебі деп санайды.
Йемен
2010 жылдың қараша айында мыңдаған йемендік тайпа өкілдері үкіметтің «Әл-Қаидаға» қарсы күресіндегі әрекеттерін қолдауға және әскерлермен бірге шайқасуға ант берді. Күшті солтүстік Бақиел тайпасының басшысы, митингті ұйымдастырушы Наджи бин Абдул Азиз әл-Шайф: «Елдің, йемендік тайпалардың және мұсылмандардың беделін түсірген «Әл-Қаида» тобына қарсы күресеміз. «Әл-Қаидадан» зардап шеккен барлық елдер мен халықтарға көңіл айтамыз және президент Әли Абдулла Салехтен жағдайды басқаруды талап етеміз. Біз оның қасында тұрамыз» деді.
Исламдық
Иран аятолласы Озма Сейед Юсеф Санеи азаматтық адамдарға қарсы жасалатын қанағатсыздық шабуылдары соғыс кезінде ғана заңды деп үкім шығарды. Мұсылман және «Аль-Арабия» араб жаңалық арнасының бас директоры Абдельрахман әл-Рашид: «Барлық мұсылмандар террорист емес екені анық, бірақ барлық террористтердің көбі мұсылман екені де шындық және өте ауыр» деді. Ол ислам дінінің бейбітшілік пен төзімділікке құрметтейтін қағидаларын бұрмалаған радикал дін қызметкерлерін айыптады. АҚШ-тың Терроризмге қарсы күрес орталығы жинаған статистика одан да күрделі картинаны көрсетеді. 2006 жылы белгілі және анықталған террористік оқиғалардың салдарынан қаза тапқандардың 21%-ы ислами экстремистерге жатқызылды. Оқиғалардың көп бөлігі «белгісіз/нақтыланбаған» немесе секулярлық саяси сипаттағы деп есептелді. Есепте 2011 жылы әлем бойынша 10 283 террористік шабуыл жасалып, 12 533 адам қаза тапқандығы көрсетілген. Терроризм 25 903 жарақат және 5 554 ұрлыққа да себепкер болды. ҰҚКК мәліметінше, әлемдегі терроризммен байланысты 12 533 өлімнің 8 886-сын «сүнни экстремистер», 1 926-сын «секулярлық/саяси/анархистік» топтар, 1 519-ын «белгісіз» топтар, ал 170-ін «басқа» деп сипатталған топтар жасаған.
Gallup сауалнамалары
2011 жылы «Гэллап» компаниясы жүргізген сауалнамада «адамның бейбіт тұрғындарды нысанаға алуға қатысты көзқарасы, оның діни сенімдеріне және соған қаншалықты берілгендігіне байланысты емес екені» көрсетілген. Сауалнама нәтижелері «адамның дамуы мен басқаруы, діни фанатизм немесе мәдениет емес» деген тұжырымды айқындады. 2008 жылы Джон Эспозито «Гэллап» сауалнамаларынан алынған мәліметтерге сүйене отырып, мұсылмандар мен американдықтардың бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылықты тең дәрежеде қабылдамайтынын жазды. Ол сондай-ақ, бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылықты қолдайтын мұсылмандар, дінге сенбейтін мұсылмандардан гөрі дінге терең сенімді емес екенін анықтады. 2011 жылы «Гэллап» жүргізген әлемдік сауалнамада Орта Шығыс және Солтүстік Африка (МЕНА) аймағында «әскери және жеке шабуылдарды бейбіт тұрғындарға қарсы көретіндер, діннің күнделікті өмірінде маңызды рөл атқаратынын айтады» деген қорытынды жасалды. 2006 жылы «NOP Research» компаниясы жүргізген тағы бір сауалнамада британдық мұсылмандардың шамамен төрттен бірі 7 шілдедегі Лондонға жасалған шабуылдардың орынды екенін айтты. 2006 жылғы «Pew Research» зерттеуінде мұсылман көпшілігі бар алты елде (Түркиядан басқа), респонденттердің кем дегенде төрттен бірі Осама бен Ладенге сенім білдірді. Иорданияда бұл көрсеткіш 24%, Пәкістанда 38%, Нигерияда 61% құрады. Еуропаның төрт елінде бұл көрсеткіш әртүрлі болды: Франциядағы мұсылмандардың 5% және Германиядағы 7% белгілі бір деңгейде сенім білдірді, ал Ұлыбритания мен Испанияда бұл көрсеткіш тиісінше 14% және 16% болды. 2003 жылдан 2011 жылға дейін Бен Ладенге деген сенімділік күрт төмендеді. Палестинада оған деген сенім 2011 жылы 34%-ға дейін төмендеді, ал 2003 жылы 74% құрады. Басқа елдерде де осындай тенденция байқалды: Индонезияда 2003 жылғы 59%-бен салыстырғанда 26%, Иорданияда 2003 жылғы 56%-бен салыстырғанда 2011 жылы 13%, Түркияда 2003 жылғы 15%-бен салыстырғанда 2011 жылы 3% құрады. Ливандағы көрсеткіш ең төмен болды, онда оған сенім білдіргендердің саны 1% ғана, ал 2003 жылы 19% болған. 2010 жылы 6 елде жүргізілген зерттеулерге қарағанда, өзгерістер минималды болды. Мысырдағы сенімділік көрсеткіші 22% құрады, бұл 2010 жылы 19% болған. 2010 жылғы «Zogby» сауалнамасы бойынша американдық мұсылмандардың 69% терроризмге қарсы күрес үшін қатаң заңдарды қолдады. 2013 жылғы «Pew Research Center» сауалнамасында әлемдегі мұсылмандарға жанкешті шабуылдар мен бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылықтың басқа да түрлері исламды қорғау үшін ақтала ма деген сұрақ қойылды. Әлем бойынша мұсылмандардың 72% оны ешқашан ақтамайды (2011 жылғы сауалнамаға сәйкес АҚШ-тағылардың 81%). Сауалнамаға қатысқан мұсылмандардың 14%-ы (және АҚШ-тағы мұсылмандардың 8%-ы) бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылықты «көбінесе» немесе «кейде» ақтауға болатынын айтты. Бангладештегі мұсылмандардың 46% шабуылдарды белгілі бір дәрежеде, жиі немесе сирек ақтауға болатынын, Малайзияда 28%, Иракта 15%, Иорданияда 44%, Мысырда 57%, Ауғанстанда 57% және Палестина аумақтарында 55% деп санайды. Саудия Арабиясы, Алжир, Йемен, Сирия және Ливия сияқты кейбір мұсылман елдері сауалнамаға қосылмады, бірақ Пакистан, Түркия, Египет, Нигерия және Индонезия сияқты тығыз қоныстанған мұсылман елдері қамтылды. 2007 жылы Ұлыбританиядағы «PolicyExchange» ой-пікірлер таңдау орталығы жүргізген сауалнамаға сәйкес, 60%-ға жуық адам британдық заң бойынша өмір сүруді жөн көреді, ал 16-24 жас аралығындағылардың 37% шариғат заңдарын жақсы көреді, ал 55 жастан асқандардың 17% осылай ойлайды. Сондай-ақ, 16-24 жас аралығындағы британдық мұсылмандардың 36% басқа дінге ауысқандарды өлім жазасына кесу керек деп санайды. 55 жастан асқандардың бестен бірінен азы осылай ойлайды. 2004 жылы, Иракқа шабуылдан бір жыл өткен соң, «Pew Research Center» зерттеу орталығының сауалнамасы Иорданиялықтардың (70%), пакистандықтардың (46%) және түріктердің (31%) Ирактағы американдықтар мен басқа батыстықтарға қарсы жасалған жанкешті шабуылдарды «ақтауға болатындығын» көрсетті. Сонымен қатар, сауалнама АҚШ бастаған терроризмге қарсы соғысқа қолдаудың артқанын көрсетті. 2005 жылы «Pew Research» жүргізген 17 елдегі 17000 адамды қамтыған зерттеу мұсылман әлемінде терроризмге қолдау төмендеп, ислам экстремизімі осы елдерге қауіп төндіреді деген сенім артып келе жатқанын көрсетті. 2005 жылғы «Daily Telegraph» сауалнамасы бойынша мұсылмандардың 88% 2005 жылғы шілдедегі Лондон метросындағы бомбалаулардың орынсыз екенін айтты, ал 6% келіспеді. Сонымен қатар, британдық мұсылмандардың 24% шабуыл жасаған адамдарға белгілі бір деңгейде жанашырлық танытты. Сауд Арабиясына тиесілі «Аль-Арабия» және «Гэллап» компаниялары жүргізген сауалнамалар 11 қыркүйекке жасалған террористік шабуылдарға қатысты араб әлемінде орташа деңгейде қолдау бар екенін көрсетті, «Аль-Арабия» сауалнамасы бойынша арабтардың 36% 11 қыркүйек шабуылдарының моральдық тұрғыдан орынды екенін айтты, 38% келіспеді және сауалнамаға қатысқандардың 26% беймәлім болды. 2008 жылғы «Гэллап» компаниясы жүргізген зерттеу ұқсас нәтижелерді көрсетті, сауалнамаға қатысқан мұсылмандардың 38,6% 11 қыркүйек шабуылдарының орынды екеніне сенеді. 2005 жылы «Fafo Foundation» Палестиналық билік аймағында жүргізген тағы бір сауалнама сауалнамаға қатысушылардың 65% 11 қыркүйек шабуылдарын қолдайтынын көрсетті.
Еуропадағы
Франциядағы мұсылмандардың 64%-ы оны ешқашан ақтауға болмайды деп санайды, 19%-ы сирек ақталады деп санайды, 16%-ы жиі немесе кейде ақталады деп санайды. (35-ке қарсы 64) Ұлыбританиядағы мұсылмандардың 70%-ы оны ешқашан ақтауға болмайды деп санайды, 9%-ы сирек ақталады деп санайды, 15%-ы жиі немесе кейде ақталады деп санайды. (24-ке қарсы 70) Германиядағы мұсылмандардың 83%-ы оны ешқашан ақтауға болмайды деп санайды, 6%-ы сирек ақталады деп санайды, 7%-ы жиі немесе кейде ақталады деп санайды. (13-ке қарсы 83) Испаниядағы мұсылмандардың 69%-ы оны ешқашан ақтауға болмайды деп санайды, 9%-ы сирек ақталады деп санайды, 16%-ы жиі немесе кейде ақталады деп санайды. (25-ке қарсы 69)
Батыс перспективалары
Майкл Скотт Доран «Foreign Affairs» журналында ислам батысшыл және джихадистік көзқарастар арасында поляризацияланғанын, осылайша зорлық-зомбылықты қолдаушылар мен қарсыластар арасында нақты шекараның қалыптасқанын жазды. Халықаралық дағдарыс тобы 2005 жылғы «Исламизмді түсіну» есебінде исламның идеологиялық және саяси спектрінің одан гөрі әлдеқайда кең екенін көрсетті. Есепте айтылғандай, американдық саясат кейбір мұсылмандар арасында танымал емес, бірақ бұл қарсылық тікелей жаһандық джихадты қолдауға немесе қатысуға әкелмейді, ал зорлықсыз шараларды қолдайтын саяси исламистер Батыстың жоспарларымен келіседі деп есептеуге болмайды. Зерттеушілер еуропалық мұсылман өкілдерінің, комитеттерінің және бас ұйымдарының терроризмді айыптауын, сондай-ақ түрлі мұсылман қауымдастықтарындағы зорлықшыл экстремизмге қарсы күнделікті күресті зерттеді.