Кіріспе

Құс түрі. Сары аяқты түймеқұйрық (Turnix tanki) – түймеқұйрықтардың бірі, құстардың шағын туысына жатады, олар нағыз бөденелерге (құсайдыларға) ұқсағанмен, олармен туыс емес. Бұл туыстың ерекшелігі – аналықтары еркектерге қарағанда ірілеу және әдемірек болып келеді, сонымен қатар бірнеше еркекпен көбейеді.

Сипаттама

Сары аяқты түймеқұйрық – ұзындығы 16-20 см-ге дейін өсетін кішкентай құйрық, аналықтары еркектерге қарағанда сәл ірі және жарық түсті. *Turnix t. tanki* түршесінің салмағы 30-42 грамм, ал *Turnix t. blanfordii* аталығының салмағы 35-50 грамм, осы түрше аналығының салмағы 40-60 грамм. Құйрығы қысқа, қанаттары дөңгелек ұштармен. Ересек аталығының басы қара түсті, шеттері сары-қоңыр, кейде ортасында сары-қоңыр жолақ болады. Басының алдыңғы және бүйір жағы сары-қоңыр, жеке қауырсындарының ұштары қара. Жұмсағы ақшыл сары, шеттері мен кеудесінде қызғылт түске дейін қоюланып, құрсағында қайтадан ақшыл түске айналады, құйрық астындағы қауырсындарында ақ болады. Кеудесінің бүйірінде дөңгелек қара дақтар шашыраңқы орналасқан. Денесінің жоғарғы бөлігі мен құйрығы сұрғылт қоңыр, қызғылт және қара қоңыр түстес ұсақ жолақтар мен дақтармен. Басты қанат қауырсындары қара қоңыр, шеттері сары-қоңыр, ал қанат жамылғылары сары-қоңыр, қара дақтармен. Мұнығы сарғыш, көзінің қабықшасы ақшыл, аяқтары мен табандары ашық сары. Көп бөлігінде жыл бойы тұрақты мекендейтін түр, бірақ жаңбырлы маусымда Үндістанның құрғақ аймақтарына, сондай-ақ Ресейдің оңтүстік-шығыс бөлігіне көшіп, саяхатын түнде жасайды.

Мінез-құлық

Бұл түр жерде тіршілік етеді және қауіп болғанда әуеге көтерілудің орнына көбінесе қашып кетеді. Оны көбінесе жалғыз немесе жұптап кездестіруге болады.

Тамақтандыру

Тамақ режимі жасыл шөптесін, тұқымдар мен әртүрлі жәндіктерді – қоңыздар, құмырсқалар және шегірткелерді қамтиды.

Өсіру

Көбею наурыз бен қараша айлары аралығында, көбінесе жаңбырлы маусымда жүзеге асады. Ұрғашыларда жарқыраған, қызғылт түсті мойын шеңбері болады, ол көбеймейтін кезде түсіп, жаңадан өседі. Ұрғашылар ұсыныс кезінде еркектерге тамақ сыйлайды, ал жұмыртқа салғаннан кейін, ұрғашы жұмыртқаны шайқауды еркекке қалдырады. Жұмыртқалар шамамен 12 күннен кейін (қоршауда) жарылады, ал балапандар жұмыртқадан шыққаннан кейін еркектің артынан жүреді. Ұя – жерге ойылып, шөппен төселген, көбінесе иілген өсімдік сабақтарымен жабылған, кіреберісі бір жағынан болатын ойыс. Төрт ақшыл-сұр, дақты жұмыртқадан тұратын жұмыртқалар тобы салынады және оларды тек еркек шайқайды; олар он екі-он алты күннен кейін жарылады және балапандарға еркек күтім жасайды. Жұмыртқа салғаннан кейін ұрғашы басқа орынға көшіп, жаңа серігін таңдайды, оныңмен басқа ұяда тағы бір жұмыртқа салады.

Қорғау

T. tanki өте кең ареалда таралған және салыстырмалы түрде көп кездесетін түр. Құстардың жалпы саны тұрақты деп саналады және осы түрге ешқандай айқын қауіп-қатер анықталған жоқ. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) құстың сақталу статусын "қауіпсіз" деп бағалаған.