Кіріспе

Сальвадор жазушысы, сыншы және романист

Манлио Аргета (24 қараша 1935 жылы туған) – сальвадорлық жазушы, сыншы және романист. Ол негізінен ақын болғанымен, ағылшын тілді әлемде "Өмірдің бір күні" романымен әйгілі.

Өмір

Ол 1935 жылы 24 қарашада Сальвадордың Сан-Мигель қаласында дүниеге келген. Аргетаның айтуынша, оның поэзияға деген қызығушылығы бала кезінде басталып, поэзияның негізі балалық шақтағы қиялынан туындаған. Оның жазушылық жолы он үш жасында жазған өлеңдерімен басталды. Жасөспірім шағында оқыған әлемдік әдебиет оған үлкен әсер етті, ал Пабло Неруда мен Федерико Гарсия Лорканы өзінің басты шабыт көздері деп атайды. Кейіннен ол Ел-Сальвадор университетінде заң білімін алғанмен, поэзияға көбірек ден қойды. 1956 жылы, сол кезде көп танылмаған болса да, Альберто Масферрер профессорлар қоғамының ұйымдастырған "Сан-Мигельдің гүлдік ойындарынан" бірінші жүлде алды. 1960 жылдары ол проза жазуға көбірек бейімделді және Итало Лопес Вальециллос құрған, солшыл саяси көзқарасы бар "Міндетті Ұрпақ" әдеби тобына қатысты. Топ мүшелерінің барлығы Жан-Поль Сартр мен экзистенциализмді жоғары бағалады. Топ "төменгі топтардың" мүддесі үшін әлеуметтік өзгерістер жасауға ұмтылып, сонымен қатар жергілікті мәдени мұраны қайта жаңғыртуға көшті. Рок Далтон, әлдебір, олардың ең танымал мүшесі болды. Өкіметті сынаған жазбалары үшін ол Коста-Рикаға өз еркімен эмиграцияға мәжбүр болды. 1972 жылдан 1993 жылға дейін ол онда тұрып, негізінен мұғалім болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, Солтүстік Америка мен Еуропаның түрлі университеттерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді, оның ішінде Сан-Франциско мемлекеттік университетінде заманауи әдебиет кафедрасын басқарды. Ел-Сальвадорға оралғаннан бері ол университетте "Ұлттық және халықаралық қатынастар директоры" лауазымын иеленді. Оның шығармаларының көпшілігінде сальвадорлық испан тілінің сөйлеу тілі мен жаргондары қолданылатыны байқалады. Ол мұны Сальвадордың мәдени ерекшеліктерін көрсете және сақтай білудің бір жолы деп санайды.

Өмірдің бір күні

Аргета ең белгілі "Өмірдің бір күні" атты кітабымен танымал, ол 12-ден астам тілге аударылған. Кітап оқырманды Сальвадордың шағын ауылындағы Лупе әжесінің өмірінен бір күнді бастан кешіреді. Ол көп оқымағанмен, жеке бақылауларымен қатар, достары мен туыстарының әңгімелерін айта отырып, сол кездегі Сальвадор армиясының қарашалыққа жасаған қатыгездігін көрсетеді. Лупе және басқа шаруалардың сезімдерін былай қорытындылауға болады: "Бізде құқықтан басқа ештеңе жоқ. Осыны түсіне бастағанда, тәртіп орнатуға ұмтылған билік өкілдерімен бұл жер толды, олар өздері айтқандай, автоматтарымен күшті болды. Олар кейде біздің қалай өмір сүріп жатқанымызды тексеруге келіп, кімді алып кету керек, кімді сабақ беру үшін ұру керек екенін анықтайды". Экзистенциализм роман мен Сальвадор тарихында дінге қарсы тұрып, маңызды рөл атқарды. Дін бұрын халықты басып-жаншу үшін қолданылып, көңіл толушы және мойынсұнушы адамдардың қасиеттерін дәріптеген. Өздерінің өмірдегі рөлін қабылдаған жұмысшы және аз төленген қарашалық топ көкте орын алады деп есептеген. Бірақ экзистенциализм арқылы шаруалар қазіргі уақытта оларға қалай қаралатыны маңызды екенін түсінеді, бұл мына сөздерде көрсетілген: "Бұл – сана, – дейтін Жозе. Ол маған жанның да бар екенін айтатын. Оның қайда бара жатқанын білудің қажеті шамалы. Адамдардың жаны осы жерде, біздің арамызда өмір сүреді". Сальвадор үкіметін жағымсыз бейнелегені және бүлік тудыруға қабілетті деп саналғаны үшін "Өмірдің бір күні" Сальвадорда тыйым салынды. Аргета Коста-Рикаға қашқаннан кейін Аргентинадан өз шығармасын жариялауға мәжбүр болды.