Кіріспе

Мазмұнды жеке беттерге бөлу процесі. Пажиндау, сондай-ақ беттерге бөлу деп те аталады, – құжатты жеке беттерге, электрондық немесе басылған беттерге бөлу процесі. Компьютер қолданылмай жасалған кітаптарға қатысты, беттерді нөмірлеу – парақтардың дұрыс ретін көрсету үшін оларды тізбектеп нөмірлеуді білдіреді. Бұл практика 1500 жылға дейінгі құжаттарда сирек кездесіп, шамамен 1550 жылдан бастап кеңінен қолданыла бастады, осымен парақтардың тек бет жағын нөмірлеген парақтап жазу әдісі ысырылды.

Мәтін өңдеу, үстел баспасы және цифрлық типографиядағы парақтандыру

Сөз өңдеу, үстелдік басылым және цифрлық жинақтау – бұл баспаның түпкілікті нәтижелік орта ретіндегі идеяға негізделген технологиялар, бірақ қазіргі таңдағыда осы арналар арқылы жасалған мазмұнның көп бөлігі пайдаланушылардың басым көпшілігі үшін қағазға басылып шығармай, электрондық беттер түрінде экранда қарастырылатыны түсінікті. Бұл бағдарламалық құралдардың барлығы мазмұнды алгоритмдер арқылы өңдеп, беттерге бөлуді (парақтандыруды) жүзеге асыра алады. Мысалы, олардың барлығында автоматты сөздерді жолға түсіру (қолмен енгізілген жаңа жол белгілерін болдырмау үшін), машинамен оқылатын абзацтар (абзацтарды аяқтау туралы шешімдерді қабылдау үшін) және автоматты беттерге бөлу (беттерді бөлу туралы шешімдерді қабылдау үшін) мүмкіндіктері бар. Адам пайдаланушысы осы автоматты мүмкіндіктердің барлығын қолмен өзгерте алады, мысалы, жұмсақ дефис (яғни, сөз екі жолға бөлінетін жағдайда ғана қолданылатын дефис, бөлінбесе көрсетілмейді), қолмен жол үзілісі (бір абзац ішінде жаңа жол жасау үшін), қатты жол аяқтау (жаңа жол және жаңа абзац жасау үшін) және қолмен бет үзілісі арқылы.

Баспадағы беттер

Қазіргі кезде баспа беттері әдетте электронды файлды баспа құрылғысына, мысалы, үстел принтеріне немесе заманауи баспа машинасына жіберу арқылы жасалады. Бұл электронды файлдар, мысалы, Microsoft Word, PDF немесе QXD файлдары болуы мүмкін. Олар көбінесе басқа форматтау нұсқауларымен қатар, беттеу нұсқауларын да қамтиды. Беттеу – бұл қай жерде беттер бөлінетінін анықтайтын ережелер мен алгоритмдердің жиынтығы, және ол бір бетке қандай мазмұн жататыны туралы мәдени ерекшеліктерге байланысты: мысалы, "жесір" және "жетім" сөздерден аулақ болуға тырысу. Бұл тұрғыда кейбір жүйелер басқаларына қарағанда күрделірек. Ақпараттық технологиялар пайда болғанға дейін беттеу қолмен жасалатын, барлық беттеуді адам шешетін. Бүгінде беттеудің көп бөлігі машиналар арқылы іске асырылады, бірақ адамдар кейбір шешімдерді өзгерте алады (мысалы, қатаң бет үзілісін қосу арқылы).

Электрондық дисплейдегі парақшалау

"Электрондық парақ" – презентациялардың немесе құжаттардың парақтарға бөлінген мазмұнын, визуалды электрондық құжаттар түрінде жасалған немесе сақталған жағдайда қамтитын термин. Бұл бағдарламалық файл және жазу форматының термині, аппараттық дисплей технологиясы болып табылатын электрондық қағаздан өзгеше. Электрондық парақтар мәтін редакторының, беттік басылым бағдарламасының немесе презентация бағдарламасының құжат параметрлеріне сәйкес стандартты өлшемде болуы мүмкін. Электрондық парақтар HTML беттері сияқты көлемде де, мазмұнында да динамикалық болуы мүмкін. Егер электрондық парақтың пайдаланушы тәжірибесінің дизайнында соңғы пайдаланушының өзара әрекеттесуі қарастырылса, онда ол графикалық пайдаланушы интерфейсі (GUI) деп аталады. Электрондық парақтардың саны мен көлемі компьютерлік деректерді сақтау көлемімен шектеледі, дисплей құрылғыларының немесе қағаз көлемінің мөлшерімен емес. Көптеген электрондық парақтар компьютер мониторында немесе қолға ұсталатын құрылғыда көрсету (экранға шығару) үшін немесе баспа құрылғысына шығару үшін пайдаланылады. PDF және кейбір электрондық кітап файл форматтарындағы парақтар екеуіне де арналған. Көптеген бағдарламалар электрондық парақтарды экраннан түсіруді қажет етпей басып шығарады. Дегенмен, барлық бағдарламалық қамтамасыз ету WYSIWYG (көргеніңіздей басып шығару) қағидасын қолдамайды. Тек экранға шығаруға арналған парақтар көбінесе экран, терезе, интерфейс, сахна немесе карта деп аталады. Презентация бағдарламалық жасақтамасында электрондық парақтар слайдтар деп аталады.

Веб-браузерлерде

Веб-браузерде көрсетілетін электрондық беттер, World Wide Web-дегі веб-сервер арқылы онлайн қол жетімді немесе офлайн түрде жергілікті сақталғандығына қарамастан, көбінесе веб-беттер деп аталады. Нақтырақ айтқанда, мұндай құжаттар оларды веб-браузерде көрсетуге мүмкіндік беретін белгілеу тілімен аталады, мысалы, "HTML беті". Динамикалық веб-беттерде беттеу, іздеу жүйесінің нәтижелер беттерінде шектеулі сандағы нәтижелерді көрсету немесе форум тақырыбын қарау кезінде шектеулі сандағы жазбаларды көрсету сияқты жағдайларда қолданылады. Беттеу, бір веб-беттің ішінде бірнеше бетке бөлінген деректерді ұйымдастыру үшін дерлік барлық веб-қосымшада қандай да бір түріде қолданылады. Беттеу сонымен қатар әртүрлі беттерге сілтемелерді дайындау және көрсету логикасын қамтиды. Беттеу клиенттік немесе серверлік жағынан жүзеге асырылуы мүмкін. Клиенттік беттеу үшін әр беттің мазмұны HTML бастапқы кодында алдын ала жүктелген болады, ал серверлік беттеу навигация кезінде әр бетті жеке-жеке сұрайды. Серверлік беттеу көбірек таралған. Клиенттік беттеу өте аз деректерді қол жеткізу қажет болғанда қолданылуы мүмкін, онда барлық деректер қайтарылып, клиент бөлек беттерді көру үшін JavaScript немесе CSS пайдалана алады. AJAX қолданылу арқылы гибридтік серверлік/клиенттік беттеуді пайдалануға болады, онда JavaScript серверден келесі бетті сұрап алады, ол AJAX арқылы құжаттың объектілік моделіне жүктеліп, енгізіледі. Серверлік беттеу үлкен деректер жиынтықтары үшін қолайлы, ол бастапқы беттің жылдам жүктелуін қамтамасыз етеді, JavaScript-ты қолдана алмайтын пайдаланушылар үшін қолжетімділік пен күрделі көрініс логикасын ұсынады, ал клиенттік беттеу серверлік сұранысты күтпестен беттер арасында жылдам навигацияға мүмкіндік береді. Беттеуді дұрыс жүзеге асыру қиын болуы мүмкін. "Алдыңғы" және "келесі" сілтемелерін қосу керек пе, қанша сілтеме көрсетілуі керек және бірінші және соңғы беттерге сілтеме болуы керек пе деген сияқты пайдаланушылық туралы көптеген сұрақтар туындайды. Сондай-ақ, бір бетте көрсетілетін деректердің санын анықтау мүмкіндігі пайдалы. Төменсіз прокрулдықпен (bottomless scrolling) салыстырғанда, беттеу беттерді өткіріп жіберуге мүмкіндік береді және тұрақты сілтемелермен (MediaWiki вики қозғалтқышында офсет URL параметрімен жасалғандай) жүзеге асырылуы мүмкін, ал төменсіз прокрулдық автоматты түрде жүктелгенде басуды немесе соғуды қажет етпейді.

Деректер қорында

Беттеу – деректер қорындағы сұраныстың барлық деректерінің бір бөлігін ғана шектеу және көрсетуге арналған тәсіл. Мыңдаған немесе жүздеген қатарларды бірден көрсетудің орнына, серверден тек бір бет (қатарлардың шектеулі жиынтығы, мысалы, 10 қатар) сұралады. Пайдаланушы келесі бетті, содан кейін келесісін сұрау арқылы навигациялай бастайды, және осылай жалғаса береді. Бұл әсіресе веб-жүйелерде өте пайдалы, себебі клиент пен сервер арасында арнайы байланыс болмайды, сондықтан клиент сервердің барлық деректерін оқып, көрсету үшін күтуге қажеті жоқ.

Ұсынылу мен мазмұн

Бүгінде кез келген мазмұн, қандай форматта шығарылатыны болжалып, немесе болжалмаса да, кез келген түріне өзгертуге мүмкіндік беретін технологиялармен жасалуы мүмкін. Бірақ, мұндай сапалы дайындық әлі кеңінен қолданылмайды. Әдетте, бұл мазмұнды семантикалық және машинамен оқуға ыңғайлы етіп белгілейтін таңбалау тілін (мысалы, XML, HTML немесе SGML) пайдалануды қамтиды. Бұл, төменгі деңгейдегі технологияларға (мысалы, XSLT, XSL немесе CSS) қажетті форматқа өзгертуге мүмкіндік береді. Бұл принцип мазмұн мен көріністің бөлінуі деп аталады. Бұл тәсіл қазір көптеген коммерциялық басылымдарда стандартты болып табылады, ескі форматтармен үйлесімділік мәселелері, бюджет шектеулері және осы мәселені жеткілікті меңгермеген мамандардың болуы себепті толыққанды қолданылмайды. Алайда, динамикалық дисплей және автоматты беттеу технологияларының дамуымен мазмұнды қолмен бетке бөлу қажеттілігі азайды. Сонымен қатар, баспа және электрондық форматтағы беттеу арасындағы айырмашылықты жасаудың қажеті де жоқ, себебі бірдей мазмұн ең алдымен электрондық форматта, ал мүмкін болса екі форматта да қолданылады.